Εξαγωγές: Πώς η άνοδος αυξάνει και τις εισαγωγές

Η εικόνα που προκύπτει για τις ελληνικές εξαγωγές κατά τα τελευταία 30 χρόνια είναι πιο σύνθετη απ’ ό,τι δείχνουν οι παραδοσιακοί δείκτες. Η ανάλυση σε όρους προστιθέμενης αξίας –όπως αποτυπώνεται στους δείκτες TIVA του ΟΟΣΑ– αναδεικνύει όχι μόνο το τελικό μέγεθος των εξαγωγών, αλλά και το πραγματικό αποτύπωμα της εγχώριας παραγωγής μέσα στις διεθνείς αλυσίδες αξίας. Ένα από τα συμπεράσματα που προκύπτουν είναι πως η άνοδος των εξαγωγών στην Ελλάδα κατά τα τελευταία χρόνια συμπαρασύρει προς τα πάνω και τις εισαγωγές, τουλάχιστον σε ένα βαθμό, όπως προκύπτει από ειδική ανάλυση του ΙΟΒΕ.

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 έως το 2022, το εισαγωγικό μερίδιο στις ελληνικές εξαγωγές ακολουθεί σαφή ανοδική πορεία. Το ποσοστό της αξίας που ενσωματώνει εισαγόμενες εισροές αυξάνεται σταθερά, φτάνοντας το 44,7% το 2022, από περίπου 24,7% το 1995. Η Ελλάδα κινείται διαχρονικά πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ-27, ενώ χώρες όπως η Πορτογαλία και η Ισπανία καταγράφουν χαμηλότερα επίπεδα. Η Βουλγαρία, αν και ξεκίνησε από χαμηλότερη βάση, εμφανίζει επίσης σημαντική άνοδο.

Η εξέλιξη αυτή αντανακλά τη βαθύτερη ενσωμάτωση της ελληνικής οικονομίας στις διεθνείς αλυσίδες παραγωγής. Οι ελληνικές επιχειρήσεις συμμετέχουν περισσότερο σε διασυνοριακά δίκτυα παραγωγής, γεγονός που μπορεί να ενισχύσει την εξωστρέφεια, την παραγωγικότητα και τη μεταφορά τεχνογνωσίας. Ωστόσο, η αύξηση του εισαγόμενου περιεχομένου υπογραμμίζει ταυτόχρονα την ανάγκη ενίσχυσης της εγχώριας προστιθέμενης αξίας.

Η απόκλιση της Ελλάδας

Η απόκλιση της Ελλάδας από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο γίνεται ακόμη πιο εμφανής όταν εξετάζεται ανά τομέα παραγωγής. Το 2022, η διαφορά στο εισαγωγικό μερίδιο μεταξύ Ελλάδας και ΕΕ-27 φτάνει τις 34 ποσοστιαίες μονάδες στον δευτερογενή (βιομηχανικό) τομέα, καταδεικνύοντας τη μεγάλη εξάρτηση της μεταποίησης από εισαγόμενες εισροές. Αντίθετα, στον πρωτογενή τομέα η απόκλιση είναι περιορισμένη, μόλις 13 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ η συνολική οικονομία ακολουθεί μια ενδιάμεση πορεία με διαχρονική διεύρυνση της διαφοράς.

Παράλληλα, η τομεακή ανάλυση των εξαγωγών σε όρους προστιθέμενης αξίας αποκαλύπτει σημαντικές μετατοπίσεις στο παραγωγικό μοντέλο. Το 2022, οι κλάδοι της μεταφοράς και αποθήκευσης καθώς και της μεταποίησης καταλαμβάνουν τις πρώτες θέσεις, με μερίδια άνω του 50%. Σημαντική είναι και η συμβολή του χονδρικού και λιανικού εμπορίου, αλλά και των κατασκευών. Αντίθετα, δραστηριότητες όπως η εκπαίδευση, οι χρηματοοικονομικές και ασφαλιστικές υπηρεσίες και ο τομέας της τέχνης και ψυχαγωγίας διατηρούν χαμηλότερα ποσοστά, κάτω του 15%.

Αξιοσημείωτη είναι η συνολική άνοδος του εισαγωγικού μεριδίου της οικονομίας την περίοδο μετά την κρίση. Από το 2008 έως το 2022, η αύξηση φτάνει σχεδόν τις 8 ποσοστιαίες μονάδες, ένδειξη ότι η αναδιάρθρωση της οικονομίας συνοδεύτηκε από μεγαλύτερη διασύνδεση με διεθνείς προμηθευτές.

Συμπληρωματικά με τον στόχο της αύξησης της εξωστρέφειας της οικονομίας, τα περιγραφικά στοιχεία αναδεικνύουν τη σημασία της ανάλυσης της τάσης των εξαγωγών σε όρους προστιθέμενης αξίας και όχι μόνο σε όρους συνολικής αξίας.

Σε ποιες χώρες εξάγει η Ελλάδα

Στο Διάγραμμα παραπάνω διάγραμμα παρουσιάζονται οι κύριοι εξαγωγικοί προορισμοί της Ελλάδας το 2022, με βάση την προστιθέμενη αξία που ενσωματώνεται στις ακαθάριστες εξαγωγές, εκφρασμένη σε εκατομμύρια δολάρια. Πέρα από τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (με το μεγαλύτερο μερίδιο και συνολική προστιθέμενη αξία εξαγωγών στα 19.497,5 εκατ. δολάρια το 2022), η ανάλυση αναδεικνύει σχετικά μεγαλύτερη συγκέντρωση των εξαγωγικών ροών προς τις Ηνωμένες Πολιτείες οι οποίες αποτελούν τον σημαντικότερο προορισμό εκτός Ευρώπης, απορροφώντας σε διαχρονικό ορίζοντα σημαντικό μέρος της εγχώριας προστιθέμενης αξίας.

Ακολουθούν η Ιταλία και η Γερμανία οι οποίες συγκεντρώνουν επίσης σημαντικά μερίδια, επιβεβαιώνοντας τον κεντρικό ρόλο των ευρωπαϊκών αγορών. Οι επόμενες θέσεις καταλαμβάνονται από το Ηνωμένο Βασίλειο και την Κίνα με μικρότερα αλλά αξιόλογα μερίδια. Ακολουθούν η Σαουδική Αραβία και η Σιγκαπούρη και η Γαλλία. Η κατανομή αυτή δείχνει ισχυρή παρουσία στις παραδοσιακές αγορές της Δύσης, ενώ η διείσδυση στις αγορές της Ασίας παραμένει περιορισμένη, αν και όχι αμελητέα, με προοπτικές ανάπτυξης.