Γεωργία: Η «χαμένη» δεκαετία των επενδύσεων – Το έλλειμμα στον αγροτικό τομέα [γραφήματα]

Σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι εξακολουθεί να βρίσκεται η ελληνική γεωργία, καθώς πίσω από τη διαχρονική σημασία του αγροτικού τομέα, σωρεύονται αδυναμίες, οι οποίες βάζουν εμπόδια στην παραγωγική διαδικασία. Παρά τα σημάδια ανάκαμψης των τελευταίων ετών, οι βαθιές πληγές που άφησε η πολυετής οικονομική κρίση εξακολουθούν να επηρεάζουν τη δομή, την παραγωγικότητα και τις προοπτικές του αγροτικού τομέα.

Στον πυρήνα αυτών των προβλημάτων εντοπίζεται η καθυστέρηση στις επενδύσεις φυσικού κεφαλαίου και η αργή υιοθέτηση νέων τεχνολογιών, δύο παράγοντες που συνδέονται άμεσα με τη διεθνή ανταγωνιστικότητα της ελληνικής αγροτικής παραγωγής.

Ο μεγάλος κατακερματισμός της ελληνικής αγροτικής γης σε πολλές μικρές εκμεταλλεύσεις, αυξάνει «τεχνητά» την ανάγκη για εξοπλισμό

Η περίοδος μετά το 2010 χαρακτηρίστηκε από δραματική συρρίκνωση των επενδύσεων σε όλη την ελληνική οικονομία. Στον αγροτικό τομέα, η πτώση ήταν εξίσου έντονη, με τις επενδυτικές δαπάνες να καταρρέουν μετά το υψηλό του 2008 και να φτάνουν σε χαμηλά επίπεδα την περίοδο 2012–2014.

Το παράδοξο στις επενδύσεις στη γεωργία

Ωστόσο, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της διαΝΕΟσις, υπάρχει ένα στοιχείο το οποίο αρχικά φαίνεται παράδοξο, καθώς οι επενδύσεις του ελληνικού αγροτικού τομέα (επενδυτική δαπάνη ανά χρησιμοποιούμενο στρέμμα) παραμένουν διαχρονικά υψηλότερες από τον μέσο όρο της ΕΕ.

Αυτό, όμως, όπως εξηγείται στην έκθεση, δεν σημαίνει ότι ο τομέας επενδύει πιο σωστά ή πιο αποτελεσματικά: ο μεγάλος κατακερματισμός της ελληνικής αγροτικής γης σε πολλές μικρές εκμεταλλεύσεις, αυξάνει «τεχνητά» την ανάγκη για εξοπλισμό. Πολλοί μικροί παραγωγοί αγοράζουν ξεχωριστά μηχανήματα για τις μικρές εκτάσεις τους και ξοδεύουν συνολικά περισσότερα, χωρίς αυτό να σημαίνει μεγαλύτερη παραγωγικότητα.

Αντίθετα, οι παραγωγοί διαθέτουν συχνά τα χρήματά τους σε φθηνό βασικό εξοπλισμό, πολλές φορές μεταχειρισμένο, αντί για φυτικό ή ζωικό κεφάλαιο, ή για πιο σύγχρονα (και πιο ακριβά) μηχανήματα ή συμπληρωματικό εξοπλισμό που θα βελτίωνε ουσιαστικά την παραγωγή. Επιπρόσθετα, το νέο κεφάλαιο εξυπηρετεί μικρές εκτάσεις και όχι μεγαλύτερες, πιο οργανωμένες μονάδες.

Οι επενδυτικές δαπάνες

Το 2023 οι επενδυτικές δαπάνες του αγροτικού τομέα σε πάγιο φυτικό και ζωικό κεφάλαιο φαίνονται σχεδόν εκμηδενισμένες (μόλις 9,1 εκατ. ευρώ), ενώ το 2024 έγιναν αρνητικές (-52,3 εκατ. ευρώ).

Η εξήγηση αυτού του φαινομένου – όπως αναφέρεται στην έκθεση της διαΝΕΟσις – κρύβεται στην επιμέρους ανάλυση αυτών των επενδύσεων. Οι επενδύσεις σε πάγιο φυτικό κεφάλαιο κυμαίνονται λίγο υψηλότερα από τα ήδη υψηλά επίπεδα των προηγούμενων ετών, αλλά οι επενδύσεις σε ζωικό κεφάλαιο είχαν ήδη γίνει αρνητικές το 2023 (-16,5 εκατ. ευρώ) και επιδεινώθηκαν έτι περαιτέρω το 2024 (-52,3 εκατ. ευρώ), κάτι που οφείλεται απολύτως στις θανατώσεις ζώων για την αντιμετώπιση της επιζωοτίας της ευλογιάς προβάτων.

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει, όμως, και η σύγκριση της επενδυτικής δαπάνης ανά μονάδα έκτασης της χρησιμοποιούμενης αγροτικής γης, μεταξύ Ελλάδας και του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παρά το σχετικά μικρότερο μέρος της ΑΠΑ που δαπανούσε ο ελληνικός ΑΤ για επενδύσεις τα προηγούμενα έτη, οι επενδύσεις του ανά εκτάριο είναι διαχρονικά σημαντικά υψηλότερες από αυτές της ΕΕ.

Στην Ελλάδα, όμως, μόνο περίπου το 20% της παραγωγής περνά μέσα από συνεταιρισμούς, ποσοστό σχεδόν το μισό από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο

Ωστόσο, αυτό δεν αποτελεί ένδειξη αποτελεσματικότητας. Η εξήγηση βρίσκεται στον έντονο κατακερματισμό της ελληνικής γεωργίας. Οι μικρές και διάσπαρτες εκμεταλλεύσεις οδηγούν πολλούς παραγωγούς στο να αγοράζουν ξεχωριστό εξοπλισμό, συχνά χαμηλής ποιότητας ή μεταχειρισμένο. Έτσι αυξάνεται τεχνητά το συνολικό κόστος, μειώνεται η αποδοτικότητα και υποαξιοποιείται ο εξοπλισμός.

Τα συλλογικά σχήματα και οι συνεταιρισμοί

Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, το πρόβλημα αυτό αντιμετωπίζεται μέσω συλλογικών σχημάτων, όπως συνεταιρισμοί και ομάδες παραγωγών, που θα μπορούσαν να μειώσουν το κόστος, να αξιοποιήσουν οικονομίες κλίμακας και να κατανείμουν καλύτερα τα επενδυτικά κεφάλαια.

Στην Ελλάδα, όμως, μόνο περίπου το 20% της παραγωγής περνά μέσα από συνεταιρισμούς, ποσοστό σχεδόν το μισό από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Η χαμηλή αυτή συμμετοχή συνδέεται επίσης με οργανωτικές αδυναμίες, ελλιπή κίνητρα, αλλά και με την έλλειψη εμπιστοσύνης λόγω προβλημάτων διαφάνειας και διαχείρισης.

Επίσης, ο συνδυασμός του πολύ μικρού μεγέθους των αγροτικών μονάδων με τον οικογενειακό και μη επιχειρηματικό χαρακτήρα τους και τη μεγάλη ηλικία των διαχειριστών τους οδηγεί σε πραγματική δυσκολία εύρεσης δανειακών πόρων για τη χρηματοδότηση των απαραίτητων επενδύσεων.