Ας ξεκινήσουμε από τα προφανή και από τα στοιχεία που προέκυψαν από τους πίνακες της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής για τον πληθωρισμό του περασμένου μήνα. Η ακρίβεια δεν είναι ένα αφηρημένο στατιστικό μέγεθος. Μία επίσκεψη σε ένα πρατήριο υγρών καυσίμων, σε ένα σούπερ μάρκετ, η πληρωμή ενός ενοικίου, ενός λογαριασμού ρεύματος ή ενός γεύματος σε ένα εστιατόριο δεν αφήνουν περιθώρια παρερμηνειών: πίσω από τον γενικό δείκτη τιμών κρύβεται ένα κύμα ανατιμήσεων που πλήττει συγκεκριμένα και κρίσιμα αγαθά. Πλήττει όλους τους καταναλωτές με χαμηλά και μεσαία εισοδήματα.
Η εικόνα είναι ακόμη πιο ξεκάθαρη όταν δει κανείς τα επιμέρους στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ. Ο πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 3,9% τον Μάρτιο και ανήλθε σε 5,4% τον Απρίλιο. Μία ματιά όμως στα ποσοστά αύξησης συγκεκριμένων προϊόντων και υπηρεσιών πραγματικά τρομάζουν.
Στα τρόφιμα, το μοσχάρι καταγράφει ετήσια αύξηση άνω του 19%, το αρνί και το κατσίκι πάνω από 13%, ενώ βασικά είδη όπως τα φυτικά έλαια και η μαργαρίνη κινούνται με διψήφιες ανατιμήσεις στο 11%. Την ίδια στιγμή, φρούτα, λαχανικά και γαλακτοκομικά συνεχίζουν να ακριβαίνουν, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο το «καλάθι» του νοικοκυριού.
Στην ενέργεια, η κατάσταση είναι ακόμη πιο πιεστική. Οι αυξήσεις στα καύσιμα ξεπερνούν σε κάποιες περιπτώσεις το 50%. Συγκεκριμένα στο πετρέλαιο θέρμανσης. +53,2% μέσα σε ένα έτος. Στο πετρέλαιο κίνησης κατά 32,4%, στο φυσικό αέριο 19,3%, στη βενζίνη 17,1%, στο ρεύμα 14% στο ρεύμα. Αυτά μεταφράζονται άμεσα σε υψηλότερο κόστος μεταφορών, αλλά και έμμεσα σε ακριβότερα προϊόντα σε όλη την αλυσίδα, από την παραγωγή μέχρι το ράφι.
Παράλληλα, το κόστος στέγασης —ενοίκια και λοιπές δαπάνες— συγκαταλέγεται στους βασικούς παράγοντες που τροφοδοτούν τον πληθωρισμό. Έτσι, η ακρίβεια αποκτά συγκεκριμένο πρόσωπο: είναι το ακριβότερο κρέας στο τραπέζι, το πιο ακριβό ρεζερβουάρ στο αυτοκίνητο, το αυξημένο κόστος μιας απλής εξόδου. Και αυτό ακριβώς είναι που δεν αποτυπώνεται πλήρως στον «μέσο όρο» του πληθωρισμού — γιατί για τον πολίτη, η ακρίβεια δεν είναι ποσοστό, είναι καθημερινή πραγματικότητα.
Το ερώτημα, λοιπόν, παραμένει: τι μπορεί να γίνει; Πέραν από τη λήξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή που την ακούμε αλλά δεν την βλέπουμε προς το παρόν το μόνο σίγουρό είναι ότι μπορούν οι έλεγχοι στην αγορά να γίνουν πιο στοχευμένοι, ιδίως σε προϊόντα όπου καταγράφονται δυσανάλογες αυξήσεις. Όταν το κρέας ή τα καύσιμα αυξάνονται με διψήφια ποσοστά, η πολιτεία οφείλει να εξετάζει αν πρόκειται για αντικειμενικό κόστος ή για στρεβλώσεις της αγοράς.
Επίσης, απαιτείται διαφάνεια σε όλη την αλυσίδα τιμολόγησης. Από τον παραγωγό μέχρι το ράφι, η διαδρομή της τιμής πρέπει να είναι σαφής. Μόνο έτσι μπορεί να εντοπιστεί πού δημιουργούνται οι μεγαλύτερες επιβαρύνσεις.
Ακόμη, οι παρεμβάσεις πρέπει να είναι στοχευμένες. Η μείωση του ΦΠΑ σε βασικά τρόφιμα ή η ενίσχυση των ευάλωτων ομάδων αποκτά μεγαλύτερη σημασία όταν αφορά αγαθά με αποδεδειγμένα υψηλές αυξήσεις.
Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δεν αφήνουν αμφιβολίες ούτε περιθώρια εφησυχασμού. Πρέπει να ληφθούν μέτρα εδώ και τώρα. Τα pass και τα παροδικά επιδόματα δεν αποτελούν μόνιμη λύση. Δεν μπορεί να τα μηδενίσει κανείς αλλά ούτε και να τα αναγάγει σε βασική πολιτική κατευνασμού των επιβαρύνσεων που βιώνουν καθημερινά οι πολίτες.
Φορολογικά μέτρα, που θα είχαν άμεσο αντίκτυπο αλλά και κόστος για τον προϋπολογισμό όπως η προσωρινή μείωση του ΦΠΑ σε βασικά τρόφιμα, η μείωση ειδικών φόρων κατανάλωσης σε καύσιμα αλλά και η συνέχιση στοχευμένων επιδοτήσεων σε ευάλωτα νοικοκυριά μπορούν να δώσουν μία προσωρινή έστω λύση στο μέτωπο της ακρίβειας. Ναι δεν λύνουν το πρόβλημα στη ρίζα του, αλλά λειτουργούν ως «ανάχωμα» στην πίεση που δέχονται τα εισοδήματα.
Πάντως, αν ρωτήσει κανείς τους πολίτες ποιο είναι το πιο ουσιαστικό φάρμακο απέναντι στην ακρίβεια, οι περισσότεροι μάλλον θα απαντήσουν οι ουσιαστικές ενίσχυσης – αυξήσεις των εισοδημάτων τους είτε αυτές προέρχονται απευθείας από τους εργοδότες είτε από το κράτος με τη μείωση φορολογικών συντελεστών και ασφαλιστικών εισφορών.
