Με περίπου 3.000 συμβασιοποιήσεις να πρέπει να ολοκληρωθούν έως τις 31 Αυγούστου και σχεδόν 300 εκατ. ευρώ να κινδυνεύουν να μείνουν εκτός απορρόφησης, το «Σπίτι μου ΙΙ» εξελίσσεται τελικά σε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η υψηλή ζήτηση δεν αρκεί όταν η αγορά ακινήτων δεν μπορεί να ανταποκριθεί στους όρους ενός προγράμματος.
Παρά το γεγονός ότι το ενδιαφέρον για το πρόγραμμα ήταν εκρηκτικό από την πρώτη στιγμή, η πραγματικότητα της στεγαστικής αγοράς αποδείχθηκε πολύ πιο δύσκολη από τους αρχικούς σχεδιασμούς. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, έχουν ήδη πραγματοποιηθεί περίπου 14.000 υπαγωγές, ενώ οι συμβασιοποιήσεις φθάνουν περίπου τις 11.000. Αυτό σημαίνει ότι περίπου 3.000 υποθέσεις παραμένουν ανοικτές και θα πρέπει να ολοκληρωθούν μέσα στους επόμενους μήνες, ώστε να μη χαθούν διαθέσιμοι πόροι.
Οι τράπεζες μπορούν να προχωρούν σε υπογραφή συμβάσεων έως το τέλος Αυγούστου, ωστόσο το μεγάλο ερώτημα πλέον είναι κατά πόσο μπορεί πράγματι να απορροφηθεί το σύνολο των διαθέσιμων κεφαλαίων μέσα σε ένα τόσο ασφυκτικό χρονικό πλαίσιο.
Το βασικό πρόβλημα του προγράμματος δεν ήταν η έλλειψη ενδιαφέροντος από τους δικαιούχους. Αντιθέτως, το μεγαλύτερο «αγκάθι» ήταν η ίδια η προσφορά κατοικιών. Η αγορά απλώς δεν είχε αρκετά ακίνητα που να πληρούν ταυτόχρονα όλα τα κριτήρια του προγράμματος.
Το «Σπίτι μου ΙΙ» προέβλεπε συγκεκριμένες και αρκετά αυστηρές προϋποθέσεις. Το ακίνητο έπρεπε να είναι έως 150 τετραγωνικά μέτρα, με αξία έως 250.000 ευρώ, να διαθέτει πλήρη νομιμότητα και ηλεκτρονική ταυτότητα κτιρίου, να είναι κατάλληλο προς κατοίκηση και ταυτόχρονα να έχει παλαιότητα έως το 2007. Παράλληλα, υπήρχαν περιορισμοί στις συναλλαγές μεταξύ συγγενών πρώτου και δεύτερου βαθμού ακόμη και εξ αγχιστείας.
Στην πράξη, όμως, μεγάλο μέρος του διαθέσιμου αποθέματος κατοικιών είτε δεν διέθετε τις απαιτούμενες νομιμοποιήσεις είτε βρισκόταν εκτός των ορίων τιμών που είχε θέσει το πρόγραμμα. Η συνεχής άνοδος των αξιών των ακινήτων, ειδικά στα μεγάλα αστικά κέντρα, έκανε ακόμη δυσκολότερη την εύρεση κατοικιών κάτω από το όριο των 250.000 ευρώ. Αποτέλεσμα ήταν χιλιάδες δικαιούχοι να έχουν λάβει προέγκριση δανείου χωρίς όμως να μπορούν να βρουν ακίνητο που να πληροί τις προϋποθέσεις. Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, η ίδια η ύπαρξη του προγράμματος οδήγησε σε νέες αυξήσεις τιμών στα επιλέξιμα ακίνητα, καθώς η ζήτηση εκτοξεύθηκε μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα.
Την ίδια στιγμή, η διαδικασία ολοκλήρωσης μιας αγοραπωλησίας αποδείχθηκε ιδιαίτερα χρονοβόρα. Μηχανικοί, συμβολαιογράφοι, υποθηκοφυλακεία, κτηματολόγιο και τράπεζες δημιούργησαν έναν σύνθετο κύκλο εγκρίσεων και ελέγχων που σε αρκετές περιπτώσεις καθυστέρησε σημαντικά τις μεταβιβάσεις. Και όλα αυτά ενώ η αγορά εισέρχεται πλέον στην περίοδο του καλοκαιριού, όπου παραδοσιακά οι διαδικασίες επιβραδύνονται ακόμη περισσότερο.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο θεωρείται πλέον αρκετά πιθανό ότι μέρος των περίπου 300 εκατ. ευρώ δεν θα μπορέσει τελικά να απορροφηθεί πλήρως έως τη λήξη του προγράμματος. Αυτός είναι και ο λόγος που ήδη σχεδιάζεται η επόμενη φάση της στεγαστικής πολιτικής.
Η κυβέρνηση αναζητά νέο χρηματοδοτικό σχήμα ύψους τουλάχιστον 1 δισ. ευρώ, με περίπου 500 εκατ. ευρώ να προέρχονται από την Ελληνική Αναπτυξιακή με μαγιά τα 300 εκατ. ευρώ που εκτιμάται ότι θα μείνουν αδιάθετα από το «Σπίτι μου ΙΙ» ώστε να χτιστεί» το επόμενο πρόγραμμα, ενώ αναζητούνται επιπλέον πόροι περίπου 200 εκατ. ευρώ.
Σύμφωνα με πληροφορίες, το νέο στεγαστικό σχέδιο αναμένεται να κινηθεί με μεγαλύτερη ευελιξία, κυρίως σε ότι αφορά τα κριτήρια παλαιότητας και επιλεξιμότητας των ακινήτων, ώστε να αυξηθεί σημαντικά ο διαθέσιμος αριθμός κατοικιών στην αγορά.
Στόχος είναι να αποφευχθούν οι αγκυλώσεις που εμφανίστηκαν στο «Σπίτι μου ΙΙ» και τελικά οδήγησαν σε ένα παράδοξο: να υπάρχει τεράστια ανάγκη για στέγη, διαθέσιμοι πόροι και ταυτόχρονα αδυναμία απορρόφησής τους.
