Υπάρχει μια κατηγορία πολιτών που σπάνια γίνεται πρωτοσέλιδο. Δεν διαμαρτύρεται, δεν κλείνει δρόμους, δεν ζητά διαγραφές χρεών. Πρόκειται για εκείνη την κατηγορία που κάθε τέλος του μήνα, βάζει βαθιά το χέρι στην τσέπη και μάλιστα αδιαμαρτύρητα. Πληρώνει στην ώρα τους τον φόρο εισοδήματος, τον ΦΠΑ, τον ΕΝΦΙΑ, τις ασφαλιστικές εισφορές, τις δώσεις στις τράπεζες και ό,τι άλλο περιλαμβάνει το «μενού» του μηνιαίου λογαριασμού.
Αναφερόμαστε φυσικά στους συνεπείς φορολογούμενοι. Εκείνους που, παρά τις δυσκολίες, επιλέγουν να είναι εντάξει απέναντι στις υποχρεώσεις τους. Το ερώτημα είναι απλό: Κερδίζουν κάτι; Η απάντηση, δυστυχώς, είναι σχεδόν τίποτα.
Κάθε χρόνο η Πολιτεία αναζητά τρόπους να διευκολύνει όσους έχουν ληξιπρόθεσμες οφειλές. Και καλά κάνει. Κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει ότι πίσω από πολλά χρέη βρίσκονται άνθρωποι και επιχειρήσεις που βρέθηκαν σε πραγματικό οικονομικό αδιέξοδο. Οι δεύτερες ευκαιρίες είναι απαραίτητες σε μια σύγχρονη οικονομία, σε μία σύγχρονη κοινωνία.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν οι δεύτερες ευκαιρίες γίνονται μόνιμη πολιτική και η συνέπεια αντιμετωπίζεται ως… αυτονόητη υποχρέωση. Ο συνεπής φορολογούμενος δεν ζητά χάρη. Δεν ζητά προνόμια. Ζητά το αυτονόητο: να αναγνωρίζεται στην πράξη η επιλογή του να πληρώνει στην ώρα του. Γιατί πολλές φορές αυτή η συνέπεια δεν είναι εύκολη υπόθεση. Σημαίνει λιγότερη κατανάλωση, αναβολή επενδύσεων, περιορισμό των οικογενειακών εξόδων, πίεση στη ρευστότητα μιας επιχείρησης. Είναι μια συνειδητή επιλογή με πραγματικό κόστος.
Και όμως, κάθε φορά που ανοίγει η συζήτηση για τα δημόσια έσοδα, οι συνεπείς μοιάζουν να βρίσκονται εκτός κάδρου. Η Πολιτεία θεωρεί δεδομένο ότι θα συνεχίσουν να πληρώνουν. Σαν να πρόκειται για μια ανεξάντλητη δεξαμενή αξιοπιστίας που δεν χρειάζεται ούτε επιβράβευση ούτε ενίσχυση.
Χθες άνοιξε η νέα ρύθμιση για την εξόφληση παλαιών οφειλών σε έως 72 δόσεις. Μια προσπάθεια που, θεωρητικά, φιλοδοξεί να βοηθήσει όσους δυσκολεύονται να τακτοποιήσουν τα χρέη τους. Στην πράξη, όμως, τα πολλά «φρένα» που τη συνοδεύουν δείχνουν ότι μάλλον δεν θα αποδειχθεί τόσο ελκυστική όσο παρουσιάζεται. Δεν προβλέπεται διαγραφή βασικής οφειλής, ούτε ουσιαστικό κούρεμα προσαυξήσεων, ενώ οι προϋποθέσεις ένταξης είναι αρκετά αυστηρές. Είναι πολύ πιθανό, λοιπόν, οι τελικά ωφελούμενοι και το βασικότερο εκείνοι που θα επιλέξουν να ενταχθούν στη νέα ρύθμιση να είναι πολύ λιγότεροι από όσους προσδοκά το οικονομικό επιτελείο.
Ακόμη κι έτσι, όμως, το βασικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο. Πότε θα υπάρξει μια ρύθμιση… για τους συνεπείς; Πότε θα αποφασίσει το κράτος ότι αξίζει να επιβραβεύσει εκείνον που επί πέντε ή δέκα χρόνια πληρώνει εμπρόθεσμα κάθε φόρο; Γιατί να μην υπάρχει μια ουσιαστική έκπτωση στον φόρο εισοδήματος, μια μεγαλύτερη μείωση στον ΕΝΦΙΑ ή ένα σταθερό φορολογικό μπόνους για όσους αποδεδειγμένα δεν δημιουργούν ληξιπρόθεσμες οφειλές;
Αντί γι’ αυτό, οι συνεπείς εισπράττουν ψίχουλα. Μικρές διευκολύνσεις, συμβολικές εκπτώσεις και πολλά εύσημα. Τα εύσημα, όμως, δεν πληρώνουν λογαριασμούς.
Το χειρότερο είναι ότι δημιουργείται μια αίσθηση αδικίας. Όχι επειδή βοηθούνται όσοι δυσκολεύονται, αλλά επειδή εκείνοι που κρατούν όρθιο το σύστημα αισθάνονται πως το κράτος τους θυμάται μόνο όταν έρχεται η ώρα της πληρωμής.
Μια χώρα δεν μπορεί να οικοδομήσει φορολογική συνείδηση μόνο με πρόστιμα και εισπρακτικούς μηχανισμούς. Η συνέπεια δεν επιβάλλεται. Καλλιεργείται. Και καλλιεργείται όταν ο πολίτης βλέπει ότι η υπεύθυνη στάση του έχει αντίκρισμα.
Ίσως, λοιπόν, αντί να συζητάμε διαρκώς για νέες ρυθμίσεις χρεών, να έφτασε η ώρα να μιλήσουμε σοβαρά για μια πολιτική επιβράβευσης της συνέπειας. Γιατί το μήνυμα που εκπέμπεται σήμερα είναι λάθος: ο συνεπής πληρώνει, ο ασυνεπής ρυθμίζει και στο τέλος ο πρώτος αρκείται σε ένα «μπράβο».
Και αυτό δεν είναι φορολογική πολιτική. Είναι μια διαχρονική αδικία που, όσο παραμένει, υπονομεύει την ίδια τη φορολογική συνείδηση που όλοι επικαλούνται ότι θέλουν να ενισχύσουν.
