Την ώρα που οι ευρωπαϊκές τράπεζες γίνονται πιο επιφυλακτικές στη χορήγηση νέων δανείων, η ελληνική αγορά μοιάζει να κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση. Τα επίσημα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος για τον Ιούνιο επιβεβαιώνουν ότι η πιστωτική επέκταση στην Ελλάδα όχι μόνο διατηρεί τη δυναμική της, αλλά επιταχύνεται, με σχεδόν 3 δισ. ευρώ καθαρής χρηματοδότησης προς τις επιχειρήσεις μέσα σε έναν μήνα.
Η ευρωπαϊκή οικονομία εξακολουθεί να εξαρτάται πολύ περισσότερο από τις τράπεζες σε σχέση με τις ΗΠΑ
Η αντίθεση με την υπόλοιπη Ευρωζώνη γίνεται όλο και πιο έντονη. Η τελευταία Έρευνα Τραπεζικών Χορηγήσεων της ΕΚΤ δείχνει ότι το 7% των τραπεζών αυστηροποίησε τα πιστοδοτικά κριτήρια προς τις επιχειρήσεις το δεύτερο τρίμηνο, ενώ στα στεγαστικά και τα καταναλωτικά δάνεια τα αντίστοιχα ποσοστά έφθασαν στο 9% και 12%. Για το τρίτο τρίμηνο οι τράπεζες περιμένουν νέα αυστηροποίηση, αν και ηπιότερη, με το καθαρό ποσοστό για τις επιχειρηματικές χορηγήσεις στο 5%.
Στην Ελλάδα συμβαίνει προς το παρόν το αντίθετο. Η συνολική καθαρή ροή τραπεζικής χρηματοδότησης έφθασε τον Ιούνιο τα 3,5 δισ. ευρώ, από 1,64 δισ. ευρώ τον Μάιο. Προς τον ιδιωτικό τομέα κατευθύνθηκαν 3,288 δισ. ευρώ και ο ετήσιος ρυθμός πιστωτικής επέκτασης επιταχύνθηκε στο 7,7% από 7,4%.
Πίσω από τη μεγάλη αύξηση βρίσκονται κυρίως οι επιχειρήσεις. Η καθαρή ροή χρηματοδότησης προς αυτές εκτινάχθηκε στα 2,983 δισ. ευρώ, από 1,285 δισ. τον Μάιο, ενώ ο ετήσιος ρυθμός αύξησης των χορηγήσεων ανέβηκε στο 10,2% από 9,8%.
Οι ευρωπαϊκές τράπεζες βλέπουν περισσότερο κίνδυνο
Η διαφοροποίηση έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση αναζητά τρόπους χρηματοδότησης ενός νέου επενδυτικού κύκλου για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, την άμυνα και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας απέναντι στις ΗΠΑ και την Κίνα.
Η ευρωπαϊκή οικονομία εξακολουθεί να εξαρτάται πολύ περισσότερο από τις τράπεζες σε σχέση με τις ΗΠΑ, όπου μεγαλύτερο μέρος των επιχειρηματικών επενδύσεων χρηματοδοτείται απευθείας από τις κεφαλαιαγορές. Γι’ αυτό και η αυστηροποίηση των πιστοδοτικών κριτηρίων αποκτά ευρύτερη μακροοικονομική σημασία.
Η ΕΚΤ αποδίδει τη μεταβολή κυρίως στην επιδείνωση της αντίληψης κινδύνου και στη χαμηλότερη διάθεση των τραπεζών να τον αναλάβουν. Η γεωπολιτική αβεβαιότητα και οι ενεργειακές εξελίξεις βρίσκονται ψηλά στη λίστα των ανησυχιών, ενώ η αυστηροποίηση είναι μεγαλύτερη σε κλάδους όπως η αυτοκινητοβιομηχανία και οι ενεργοβόρες βιομηχανίες.
Ταυτόχρονα, το κόστος του χρήματος αυξάνεται. Στη χωριστή έρευνα SAFE της ΕΚΤ, το 42% των επιχειρήσεων σε καθαρούς όρους ανέφερε αύξηση των τραπεζικών επιτοκίων το δεύτερο τρίμηνο, από 26% το προηγούμενο τρίμηνο. Στις ΜμΕ το ποσοστό έφθασε στο 43%.
Το παράδοξο είναι ότι η ζήτηση για επιχειρηματικά δάνεια στην Ευρωζώνη δεν μειώθηκε. Αυξήθηκε οριακά, κατά καθαρό 3%, κυρίως λόγω αναγκών για αποθέματα και κεφάλαιο κίνησης, επενδύσεων από μεγάλες επιχειρήσεις και αναχρηματοδότησης υφιστάμενου χρέους.
Το πρόβλημα βρίσκεται επομένως περισσότερο στην προσφορά πίστωσης παρά στην απουσία ζήτησης.
Η Ελλάδα πηγαίνει κόντρα στο ευρωπαϊκό ρεύμα
Η εικόνα της ελληνικής αγοράς είναι πολύ διαφορετική και τα στοιχεία της ΤτΕ επιβεβαιώνουν πλέον όσα ανέφεραν οι τράπεζες για πιστωτική επέκταση υψηλότερη από τους αρχικούς σχεδιασμούς.
Ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι η εικόνα στις μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις, δηλαδή στον πυρήνα της πραγματικής οικονομίας. Η καθαρή χρηματοδότηση έφθασε τον Ιούνιο τα 2,235 δισ. ευρώ, έναντι μόλις 427 εκατ. ευρώ τον Μάιο, δηλαδή υπερπενταπλασιάστηκε μέσα σε έναν μήνα. Ο ετήσιος ρυθμός αύξησης των δανείων παρέμεινε στο ιδιαίτερα υψηλό 9,8%.
Η εξέλιξη συνδέεται με έναν επενδυτικό κύκλο που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και με έργα τα οποία έχουν περάσει πλέον από τη φάση της έγκρισης στη φάση των εκταμιεύσεων. Υποδομές, ενέργεια, τουρισμός, logistics, ναυτιλία, μεγάλες κοινοπρακτικές χρηματοδοτήσεις και επενδύσεις που αξιοποιούν τα τελευταία δάνεια του Ταμείου Ανάκαμψης συνεχίζουν να δημιουργούν σημαντική ζήτηση για τραπεζική χρηματοδότηση.
Ταυτόχρονα, ο ανταγωνισμός μεταξύ των τεσσάρων συστημικών τραπεζών για τη χρηματοδότηση μεγάλων και υγιών επιχειρήσεων παραμένει έντονος. Αυτό επιτρέπει σε επιχειρήσεις υψηλής πιστοληπτικής ποιότητας να εξασφαλίζουν χρηματοδότηση ακόμη και σε μια περίοδο κατά την οποία το ευρωπαϊκό πιστωτικό περιβάλλον γίνεται περισσότερο απαιτητικό.
Η άλλη πλευρά της πιστωτικής επέκτασης
Οι αριθμοί της ΤτΕ αποκαλύπτουν όμως ότι η ελληνική πιστωτική έκρηξη δεν μοιράζεται ομοιόμορφα στην οικονομία.
Και αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον νέο εύρημα.
Την ώρα που η χρηματοδότηση των επιχειρήσεων αυξάνεται με ετήσιο ρυθμό 10,2%, στους ελεύθερους επαγγελματίες, τους αγρότες και τις ατομικές επιχειρήσεις η εικόνα παραμένει αρνητική. Η καθαρή ροή τον Ιούνιο ήταν μόλις 47 εκατ. ευρώ, ενώ ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής επιδεινώθηκε στο -2,6% από -2% τον Μάιο.
Στους ιδιώτες και τα ιδιωτικά μη κερδοσκοπικά ιδρύματα η καθαρή ροή ήταν θετική κατά 258 εκατ. ευρώ, όμως ο ετήσιος ρυθμός αύξησης περιορίστηκε ελαφρά στο 2,6% από 2,7%.
Έτσι δημιουργείται μια πιστωτική οικονομία δύο ταχυτήτων. Από τη μία βρίσκονται οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις και τα ώριμα επενδυτικά σχέδια, όπου οι τράπεζες ανταγωνίζονται για να χορηγήσουν κεφάλαια. Από την άλλη, μικρότερες επιχειρήσεις, αυτοαπασχολούμενοι και αγρότες εξακολουθούν να έχουν πολύ πιο περιορισμένη πρόσβαση στη χρηματοδότηση.
Το «μαξιλάρι» των καταθέσεων
Υπάρχει και ένας ακόμη λόγος που επιτρέπει στις ελληνικές τράπεζες να κινούνται διαφορετικά από αρκετούς ευρωπαίους ανταγωνιστές τους και αυτό είναι η ισχυρή καταθετική βάση.
Οι καταθέσεις του ιδιωτικού τομέα αυξήθηκαν τον Ιούνιο στα 223,5 δισ. ευρώ, δημιουργώντας ένα σημαντικό και σχετικά σταθερό απόθεμα χρηματοδότησης για τις τράπεζες. Στην Ευρωζώνη, αντίθετα, η έρευνα της ΕΚΤ καταγράφει μικρή επιδείνωση της πρόσβασης των τραπεζών σε καταθέσεις λιανικής, αγορές χρήματος και εκδόσεις χρέους.
Η ελληνική εξαίρεση αποκτά έτσι πλέον σαφή αριθμητική βάση. Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει πιστωτική επέκταση, με τα στοιχεία της ΤτΕ δείχνουν ότι υπάρχει και μάλιστα ισχυρή. Το ερώτημα είναι πόσο βαθιά φτάνει στην οικονομία και πόσο μπορεί να διαρκέσει.
Το πρώτο τεστ θα έρθει με την ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης. Το δεύτερο βρίσκεται ήδη μπροστά μας, καθώς οι ευρωπαϊκές τράπεζες προετοιμάζονται για ακόμη αυστηρότερα πιστοδοτικά κριτήρια στο τρίτο τρίμηνο. Αν η Ελλάδα συνεχίσει να καταγράφει διψήφιους ρυθμούς επιχειρηματικής πιστωτικής επέκτασης και μετά την εξασθένηση της ώθησης του RRF, τότε θα μπορούμε να μιλάμε για μια ουσιαστική αλλαγή στη χρηματοδότηση της ελληνικής οικονομίας. Μέχρι τότε, τα 3 δισ. ευρώ του Ιουνίου δείχνουν ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να κινείται κόντρα στο ευρωπαϊκό ρεύμα.
