Το 1955, ο οικονομολόγος Τζον Κένεθ Γκάλμπρεϊθ έγραψε για το «απόθεμα των μη αποκαλυφθεισών υπεξαίρεσεων» που τείνει να αυξάνεται σε περιόδους ευφορίας των αγορών. Η «υπεξαίρεση» —όπως την αποκαλούσε ο Γκάλμπρεϊθ— αποκαλύπτεται όταν τελειώνουν οι καλές εποχές και «η εμπορική ηθική βελτιώνεται σημαντικά».
Κατά το εξάμηνο που έληξε στα τέλη Μαρτίου, οι ομοσπονδιακοί εισαγγελείς άσκησαν 2.008 διώξεις για οικονομικά εγκλήματα, οπότε αναμένεται να ξεπεράσουν ελαφρώς τις 4.000 μέχρι το τέλος του δημοσιονομικού έτους της κυβέρνησης τον Σεπτέμβριο
Οι φούσκες και οι κρίσεις του παρελθόντος έχουν πράγματι οδηγήσει σε πληθώρα διώξεων για οικονομικά εγκλήματα, όπως για παράδειγμα οι εμβληματικές υποθέσεις της Εnron και WorldCom μετά τη φούσκα των dotcom). Αν ο Γκαλμπρέϊθ είχε δίκιο, οι σημερινές «φουσκωμένες» αποτιμήσεις υποδηλώνουν ότι οι απατεώνες ενδέχεται να παραμονεύουν στις σκιές, γράφει σε σχετικό άρθρο του ο Economist. Τι θα συμβεί όμως αν οι ατασθαλίες τους δεν αποκαλυφθούν ποτέ; Αυτό είναι το μεγάλο πείραμα στο οποίο έχει πρόσφατα εμπλακεί η Αμερική.
Οι εισαγγελείς στις ΗΠΑ και οι διώξεις
Κατά το εξάμηνο που έληξε στα τέλη Μαρτίου, οι ομοσπονδιακοί εισαγγελείς άσκησαν 2.008 διώξεις για οικονομικά εγκλήματα, οπότε αναμένεται να ξεπεράσουν ελαφρώς τις 4.000 μέχρι το τέλος του δημοσιονομικού έτους της κυβέρνησης τον Σεπτέμβριο, σύμφωνα με στοιχεία του Transactional Records Access Clearinghouse (TRAC), ενός αρχείου δεδομένων. Αυτό θα αντιστοιχούσε σε μείωση κατά ένα έκτο σε σχέση με πέντε χρόνια πριν και κατά το ήμισυ σε σχέση με 20 χρόνια πριν (βλ. γράφημα).
Είναι εύκολο να αποδώσουμε αυτά τα στοιχεία στον Ντόναλντ Τραμπ, του οποίου η αποδυνάμωση του Υπουργείου Δικαιοσύνης δεν βοήθησε. Ωστόσο, η πτώση αυτή προηγήθηκε της θητείας του — και ενδέχεται να συνεχιστεί και πολύ μετά.
Η επίσημη στατιστική των οικονομικών εγκλημάτων
Εκτός από μια σύντομη αύξηση μετά την οικονομική κρίση του 2007-09, οι διώξεις για οικονομικά εγκλήματα στην Αμερική παρουσιάζουν πτωτική τάση εδώ και σχεδόν τρεις δεκαετίες. Δεν υπάρχουν πολλοί λόγοι να πιστεύουμε ότι οι χρηματοδότες και τα στελέχη της χώρας έχουν γίνει πιο ενάρετοι κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Αντίθετα, η απάντηση έγκειται σε μια μετατόπιση της προσοχής προς τη δίωξη άλλων εγκληματικών δραστηριοτήτων. Μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, πλήθος ομοσπονδιακών ερευνητών και δικηγόρων στράφηκε στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας, όπως σημειώνει μια μελέτη του 2021 του οικονομολόγου Τρούνγκ Νγκουγιέν, ο οποίος τότε δίδασκε στη Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων του Χάρβαρντ. Πιο πρόσφατα, η μετανάστευση και η καταπολέμηση των ναρκωτικών έχουν αποκτήσει προτεραιότητα στη συνείδηση των ψηφοφόρων και των πολιτικών.
Ακόμη και μια μικρή περικοπή στον προϋπολογισμό μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στις διώξεις για οικονομικά εγκλήματα, περισσότερο από ό,τι σε άλλες κατηγορίες υποθέσεων. Οι οικονομικές απάτες συχνά απαιτούν δεκάδες δικηγόρους να εργάζονται για χρόνια σε μια μόνο έρευνα, σημειώνει ο Σαμ Μπουέλ, πρώην ομοσπονδιακός εισαγγελέας που τώρα εργάζεται στο Πανεπιστήμιο Ντιούκ. Μια μελέτη του TRAC διαπίστωσε ότι, κατά τη διάρκεια των 12 μηνών έως τον Σεπτέμβριο του 2022, οι ομοσπονδιακοί εισαγγελείς χρειάστηκαν κατά μέσο όρο 452 ημέρες για να εξετάσουν τις υποθέσεις οικονομικού εγκλήματος που τους παραπέμφθηκαν, δηλαδή περισσότερο από τρεισήμισι φορές τον μέσο όρο για όλες τις υποθέσεις.
Ακόμη και εν μέσω της μακροπρόθεσμης πτώσης, η μείωση της επιβολής του νόμου κατά τη διάρκεια των κυβερνήσεων Τραμπ προκάλεσε έκπληξη. Πριν από δέκα χρόνια, σχεδόν το ήμισυ των παραπομπών για οικονομικά εγκλήματα στους ομοσπονδιακούς εισαγγελείς κατέληγε σε δίκη· ο αριθμός αυτός μειώθηκε στο ένα τρίτο το 2025. Σε αντίθεση, στις διώξεις για θέματα μετανάστευσης, σχεδόν όλες οι παραπομπές εξακολουθούν να οδηγούν σε απαγγελία κατηγοριών.
«Εξαφάνιση» δικηγόρων από το υπουργείο Δικαιοσύνης
Ο αριθμός των δικηγόρων στο Υπουργείο Δικαιοσύνης έχει μειωθεί κατά ένα πέμπτο υπό τον κ. Τραμπ, ενώ πολλοί από τους εναπομείναντες έχουν μετατεθεί από υποθέσεις κρυπτονομισμάτων ή φορολογικών ερευνών σε υποθέσεις μετανάστευσης. Η κυβέρνηση έχει επίσης μειώσει δραστικά το προσωπικό των ερευνητικών και ρυθμιστικών οργανισμών στους οποίους οι εισαγγελείς βασίζονται για πληροφορίες. Έμπειροι ερευνητές στο FBI ή στην Ταχυδρομική Υπηρεσία των ΗΠΑ —μια εκπληκτικά σημαντική πηγή παραπομπών— συνήθιζαν να παραμένουν στη θέση τους για μεγάλο μέρος της καριέρας τους. Αυτό δεν ισχύει πλέον.
Η επιβολή των κανόνων στον ιδιωτικό τομέα έχει επίσης μειωθεί. Ας πάρουμε ως παράδειγμα τους ελέγχους λογιστικών εκθέσεων, έναν τομέα του ρυθμιστικού πλαισίου που δεν είναι ιδιαίτερα ελκυστικός αλλά είναι ζωτικής σημασίας και ο οποίος αναπτύχθηκε μετά την κατάρρευση της Enron, μιας εταιρείας ενέργειας που εμπλέχθηκε σε απάτη, το 2001. Η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SEC) προέβη το 2025 σε μόλις δέκα μέτρα επιβολής κατά λογιστών και ελεγκτών, δηλαδή το ένα πέμπτο του ετήσιου μέσου όρου των οκτώ προηγούμενων ετών, σύμφωνα με την εταιρεία συμβούλων Cornerstone Research.
Ταυτόχρονα, η Επιτροπή έχει μειώσει δραστικά τις αποδοχές του προσωπικού στο κύριο συμβούλιο εποπτείας των ελεγκτών, το οποίο για χρόνια προσέφερε υψηλούς μισθούς για να προσελκύσει εξειδικευμένους λογιστές. Έχει επίσης υποδείξει ότι ενδέχεται να μετατοπίσει την προσοχή της από τον εντοπισμό σφαλμάτων σε μεμονωμένους ελέγχους προς την εξέταση των διαδικασιών που ακολουθούν οι ελεγκτές. Οι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η νέα προσέγγιση είναι πιο αποτελεσματική. Ωστόσο, ενδέχεται να καταστήσει ευκολότερη την απόκρυψη των παρατυπιών στους ισολογισμούς.
Όλα αυτά θα έχουν το κόστος τους. Μια μελέτη του 2023 από τον Alexander Dyck του Πανεπιστημίου του Τορόντο και τους συν-συγγραφείς του υποδηλώνει ότι μόνο περίπου το ένα τρίτο των εταιρικών περιπτώσεων απάτης εντοπίζεται ποτέ, πόσο μάλλον διώκεται ποινικά. Εκτιμώντας με βάση το κόστος των αποκαλυφθεισών απάτων, υπολογίζουν ότι οι πραγματικές ατασθαλίες καταστρέφουν περίπου το 1,6% της αξίας των μετόχων στην Αμερική κάθε χρόνο, ένα ποσό που θα ανερχόταν σε 1,1 τρισ. δολάρια το 2025. «Οι απώλειες για την Αμερική από το οικονομικό έγκλημα επισκιάζουν κάθε άλλη κατηγορία εγκλημάτων», σημειώνει η Julie O’Sullivan του Πανεπιστημίου Georgetown, μια άλλη πρώην εισαγγελέας.
Ακόμη και αν μια μελλοντική κυβέρνηση θέσει ως προτεραιότητα την εξάλειψη του οικονομικού εγκλήματος, θα είναι δύσκολο να εντοπιστούν οι σημερινοί απατεώνες. Πολλά οικονομικά εγκλήματα έχουν πενταετή παραγραφή, επισημαίνει ο Ντάνιελ Ρίτσμαν του Πανεπιστημίου Κολούμπια, ειδικός στο ποινικό δίκαιο. Οι απατεώνες της Αμερικής πανηγυρίζουν. Όλοι οι άλλοι θα πρέπει να ανησυχούν.
