Πληθωρισμός: Η μεγάλη επιμονή της ακρίβειας – Τα ανησυχητικά σενάρια

Την ώρα που η κυβέρνηση επιχειρεί να αναδείξει τα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα, την ταχεία μείωση του δημόσιου χρέους και την μέτρια ανάπτυξη ως απόδειξη της ανθεκτικότητας της ελληνικής οικονομίας, ο πληθωρισμός εξακολουθεί να αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή για το εισόδημα των νοικοκυριών και το πιο δύσκολο πολιτικό μέτωπο ενόψει της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης. Και μάλιστα εν μέσω μιας κατάστασης στη Μέση Ανατολή, η οποία κάθε άλλο παρά ξεκάθαρη είναι, με τις συνέπειες να είναι ακόμη μεγαλύτερες και να μη μπορεί να διαφανεί το πότε θα αλλάξει αυτή η κατάσταση.

Η εικόνα μπορεί να εμφανίζεται βελτιωμένη στους επίσημους δείκτες, όμως η καθημερινότητα των πολιτών λέει μια διαφορετική ιστορία. Οι τιμές στα τρόφιμα, στις υπηρεσίες, στα ενοίκια και στην ενέργεια παραμένουν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, ενώ το νέο κύμα αναταράξεων στις διεθνείς αγορές πετρελαίου αναζωπυρώνει τους φόβους ότι η μάχη κατά της ακρίβειας δεν έχει ακόμη κριθεί. Το βασικό ερώτημα πλέον δεν είναι αν ο πληθωρισμός υποχωρεί προσωρινά, αλλά αν η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε έναν δεύτερο γύρο ανατιμήσεων που θα εξανεμίσει τις αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις και θα ανατρέψει τις αισιόδοξες προβλέψεις για την οικονομία.

Πληθωρισμός: Μικρό «φρένο» αλλά…

Τα τελευταία στοιχεία της Eurostat ένα μικρό «φρένο», του οποίου όμως η διάρκεια αγνοείται. Σύμφωνα με την προκαταρκτική εκτίμηση της Ευρωπαϊκής Στατιστικής υπηρεσίας, ο εναρμονισμένος πληθωρισμός στην Ελλάδα υποχώρησε τον Ιούλιο στο 2,7%, από 3,9% τον Ιούνιο, σημειώνοντας μία από τις μεγαλύτερες αποκλιμακώσεις στην Ευρωζώνη. Για πρώτη φορά μετά από αρκετούς μήνες, ο ελληνικός δείκτης βρέθηκε χαμηλότερα από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, ο οποίος διαμορφώθηκε στο 2,9%.

Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει ότι η ακρίβεια υποχωρεί. Ο πληθωρισμός μετρά τον ρυθμό αύξησης των τιμών και όχι το επίπεδό τους. Με απλά λόγια, οι τιμές εξακολουθούν να αυξάνονται, απλώς με βραδύτερο ρυθμό. Οι μεγάλες ανατιμήσεις της τελευταίας πενταετίας συνεχίζουν να επιβαρύνουν τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.

Η εικόνα αυτή αποτυπώνεται και στα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ. Ο εθνικός Δείκτης Τιμών Καταναλωτή διαμορφώθηκε τον Ιούνιο στο 4,4%, από 5,2% τον Μάιο, με τις μεγαλύτερες αυξήσεις να εξακολουθούν να καταγράφονται στη στέγαση, στην ενέργεια, στις μεταφορές, στην εστίαση και σε ένα μεγάλο μέρος των υπηρεσιών.

Οι προβλέψεις δεν αφήνουν περιθώρια εφησυχασμού

Παρά την αποκλιμάκωση μόνο κατά τον περασμένο Ιούλιο, οι επίσημοι οργανισμοί εκτιμούν ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει να κινείται αισθητά πάνω από τον στόχο του 2%.

Η Τράπεζα της Ελλάδος προβλέπει ότι ο μέσος πληθωρισμός θα διαμορφωθεί στο 3,8% το 2026, ενώ ο εναρμονισμένος δείκτης θα κινηθεί στο 3,7%, πριν αποκλιμακωθεί στο 2,5% το 2027.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά επίσης ότι ο πληθωρισμός θα φθάσει το 3,7% το 2026, ενώ ο ΟΟΣΑ εμφανίζεται ακόμη πιο απαισιόδοξος, προβλέποντας μέσο πληθωρισμό 4,2%, εκτιμώντας ότι οι πιέσεις από την ενέργεια και τις υπηρεσίες θα αποδειχθούν περισσότερο επίμονες.

Την ίδια ώρα, ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτούν οι προειδοποιήσεις του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννη Στουρνάρα, ο οποίος έχει επισημάνει ότι το μεγαλύτερο ρίσκο δεν είναι μια πρόσκαιρη αύξηση στις τιμές της ενέργειας, αλλά οι λεγόμενες δευτερογενείς επιδράσεις.

Εάν οι αυξήσεις στο πετρέλαιο και στο φυσικό αέριο περάσουν στους μισθούς, στις υπηρεσίες, στα ενοίκια και συνολικά στις προσδοκίες για τον πληθωρισμό, τότε υπάρχει κίνδυνος να παγιωθεί ένας νέος κύκλος ανατιμήσεων. Σε μια τέτοια περίπτωση, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ενδέχεται να αναγκαστεί να διατηρήσει τη νομισματική πολιτική πιο αυστηρή για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, με συνέπειες στο κόστος δανεισμού επιχειρήσεων και νοικοκυριών.

Η ενέργεια μπορεί να ανατρέψει τα πάντα

Το μεγαλύτερο πρόβλημα παραμένει η πορεία των διεθνών τιμών ενέργειας. Η εκτίναξη του Brent πάνω από τα 100 δολάρια κατά τη διάρκεια του Ιουλίου, μετά την κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή, υπενθύμισε πόσο ευάλωτη παραμένει η ευρωπαϊκή οικονομία σε ένα νέο ενεργειακό σοκ.

Εάν οι πιέσεις αυτές αποδειχθούν μόνιμες, τότε οι σημερινές προβλέψεις για σταδιακή αποκλιμάκωση του πληθωρισμού μπορεί να αναθεωρηθούν εκ νέου προς τα πάνω. Και μαζί τους θα αναθεωρηθεί και το αισιόδοξο αφήγημα ότι η ελληνική οικονομία έχει αφήσει οριστικά πίσω της την περίοδο της ακρίβειας.

Ακόμη κι αν ο πληθωρισμός συνεχίσει να αποκλιμακώνεται τους επόμενους μήνες, η καθημερινότητα των νοικοκυριών δύσκολα θα αλλάξει άμεσα. Ο λόγος είναι απλός: ο πληθωρισμός μετρά τον ρυθμό αύξησης των τιμών και όχι το επίπεδό τους. Οι μεγάλες ανατιμήσεις που καταγράφηκαν από το 2022 έως σήμερα έχουν πλέον ενσωματωθεί στην οικονομία και δεν αναμένεται να αντιστραφούν.

Έτσι, η πραγματική πρόκληση για την ελληνική οικονομία δεν είναι μόνο να επιστρέψει ο πληθωρισμός στον στόχο του 2%, αλλά να διατηρηθεί εκεί χωρίς ένα νέο ενεργειακό σοκ που θα μπορούσε να αναζωπυρώσει το κύμα ακρίβειας.