Για το ελληνικό Δημόσιο χρόνος μοιάζει να κυλάει με διαφορετική ταχύτητα σχετικά με αυτά που χρωστάει και αυτά που του χρωστάνε. Η μια αφορά το χρόνο που έχουν στη διάθεσή τους πολίτες και επιχειρήσεις για να πληρώσουν φόρους και εισφορές, πριν αρχίσουν οι προσαυξήσεις, χαθούν οι ρυθμίσεις και ενεργοποιηθούν τα αναγκαστικά μέτρα. Η δεύτερη αφορά τον χρόνο που χρειάζεται το ίδιο το κράτος για να εξοφλήσει τους προμηθευτές του και όπως δείχνουν τα επίσημα στοιχεία, κινείται πολύ πιο αργά.
Η μεγαλύτερη πληγή εντοπίζεται στα δημόσια νοσοκομεία, τα οποία στο τέλος Ιουλίου χρωστούσαν 1,235 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί σχεδόν στο 47% του συνόλου.
Στο τέλος Ιουλίου, οι ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις της Γενικής Κυβέρνησης προς τρίτους ανέρχονταν σε 2,646 δισ. ευρώ, αποκαλύπτοντας ότι πίσω από τα πρωτογενή πλεονάσματα και τις υπερβάσεις των φορολογικών εσόδων εξακολουθεί να λειτουργεί ένας παράλληλος μηχανισμός αφαίρεσης ρευστότητας από την πραγματική οικονομία. Το κράτος προμηθεύεται φάρμακα, υγειονομικό υλικό, καύσιμα, τρόφιμα και υπηρεσίες, αλλά μεταφέρει μέρος του λογαριασμού στο μέλλον, υποχρεώνοντας τις επιχειρήσεις να καλύψουν στο μεταξύ το χρηματοδοτικό κενό.
Αυτό όμως που για τον προϋπολογισμό εμφανίζεται ως ληξιπρόθεσμη υποχρέωση, για τον ιδιώτη αποτελεί έναν απλήρωτο λογαριασμό. Οι επιχειρήσεις έχουν ήδη αποδώσει τον ΦΠΑ, έχουν πληρώσει μισθούς, ασφαλιστικές εισφορές και τους δικούς τους προμηθευτές, χωρίς να έχουν εισπράξει τα χρήματα που τους οφείλει το Δημόσιο. Όσο η πληρωμή καθυστερεί, αναγκάζονται είτε να χρησιμοποιήσουν τα διαθέσιμά τους είτε να προσφύγουν στον τραπεζικό δανεισμό, μετατρέποντας ουσιαστικά το κράτος σε δανειολήπτη χωρίς τόκο και τις ίδιες σε χρηματοδότες του.
Η μαύρη τρύπα της Υγείας
Η μεγαλύτερη πληγή εντοπίζεται στα δημόσια νοσοκομεία, τα οποία στο τέλος Ιουλίου χρωστούσαν 1,235 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί σχεδόν στο 47% του συνόλου. Παρά τη μείωση κατά 370 εκατ. ευρώ από τον Ιανουάριο, όταν οι οφειλές τους είχαν φτάσει στο 1,605 δισ., σχεδόν ένα στα δύο ευρώ των απλήρωτων υποχρεώσεων εξακολουθεί να προέρχεται από τον χώρο της Υγείας.
Πρόκειται για μια αγορά στην οποία οι προμηθευτές διαθέτουν περιορισμένη διαπραγματευτική δύναμη. Μια εταιρεία που προμηθεύει νοσοκομεία με φάρμακα, αναλώσιμα ή ιατροτεχνολογικό εξοπλισμό δεν μπορεί εύκολα να διακόψει την τροφοδοσία, ούτε να συγκρουστεί με έναν πελάτη από τον οποίο εξαρτάται μεγάλο μέρος του τζίρου της. Έτσι, η καθυστέρηση μεταφέρεται στους ισολογισμούς των επιχειρήσεων, περιορίζει το κεφάλαιο κίνησης και αναβάλλει επενδύσεις ή προσλήψεις, ενώ το κόστος γίνεται ακόμη βαρύτερο σε μια περίοδο ακριβού χρήματος.
Οι οργανισμοί κοινωνικής ασφάλισης ακολουθούν με οφειλές 681 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 165 εκατ. αφορούν καθυστερούμενες εφάπαξ παροχές του e-ΕΦΚΑ. Οι δήμοι και οι περιφέρειες χρωστούν 326 εκατ. ευρώ, τα λοιπά νομικά πρόσωπα 237 εκατ. και η Κεντρική Διοίκηση 167 εκατ. ευρώ. Παράλληλα εκκρεμούν επιστροφές φόρων 629 εκατ. ευρώ, από τις οποίες οι απαιτήσεις ύψους 254 εκατ. έχουν ξεπεράσει τις 90 ημέρες, αν και μέρος τους δεν μπορεί να καταβληθεί λόγω ελλιπών δικαιολογητικών ή άλλων εκκρεμοτήτων των δικαιούχων.
Η κυβέρνηση αντιτείνει ότι το συνολικό ποσό περιλαμβάνει clawback και rebate ύψους 1,478 δισ. ευρώ που δεν έχουν ακόμη συμψηφιστεί, περιορίζοντας τις καθαρές ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις σε 1,168 δισ. ευρώ. Επισημαίνει ακόμη ότι οι οφειλές εμφανίζουν εποχικότητα και συνήθως μειώνονται προς το τέλος του έτους, καθώς επιταχύνονται οι πληρωμές των δημόσιων φορέων.
Η εξήγηση είναι λογιστικά σημαντική, δεν αρκεί όμως για να εξαφανίσει το οικονομικό πρόβλημα. Μέχρι να ολοκληρωθούν οι συμψηφισμοί και να κλείσουν τα τιμολόγια, οι επιχειρήσεις εξακολουθούν να έχουν δεσμευμένη ρευστότητα και να αντιμετωπίζουν αβεβαιότητα για τον χρόνο είσπραξης. Ακόμη και ο καθαρός λογαριασμός των 1,168 δισ. ευρώ αντιστοιχεί σε μια μεγάλη, αναγκαστική πίστωση της αγοράς προς το κράτος.
Χρέη που έχουν ξεπεράσει και το ευρωπαϊκό όριο
Το υπουργείο Οικονομικών καταγράφει ως ληξιπρόθεσμες τις υποχρεώσεις που παραμένουν ανεξόφλητες για διάστημα μεγαλύτερο των 90 ημερών μετά την ημερομηνία κατά την οποία έπρεπε να πληρωθούν. Πρόκειται, επομένως, για το βαθύτερο και πιο προβληματικό τμήμα των εκκρεμοτήτων του Δημοσίου.
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει ότι οι δημόσιες αρχές πρέπει κανονικά να εξοφλούν τα τιμολόγιά τους μέσα σε 30 ημέρες, με την προθεσμία να μπορεί να φτάσει τις 60 ημέρες για τα δημόσια νοσοκομεία. Το γεγονός ότι οι ελληνικές ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις καταγράφονται μετά τις 90 ημέρες σημαίνει ότι το επίσημο απόθεμα αφορά λογαριασμούς που έχουν ήδη υπερβεί ακόμη και το ανώτατο ευρωπαϊκό όριο.
Το πρόβλημα έχει ήδη οδηγήσει την Ελλάδα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, το οποίο τον Ιούνιο του 2025 την καταδίκασε για τις υπερβολικές καθυστερήσεις πληρωμών των δημόσιων νοσοκομείων.
Σε ξεχωριστή διαδικασία, η Κομισιόν είχε καταγγείλει ότι νοσοκομεία υπόσχονταν άμεση εξόφληση σε προμηθευτές, εφόσον εκείνοι παραιτούνταν από το δικαίωμά τους να διεκδικήσουν τόκους υπερημερίας και αποζημίωση για τα έξοδα είσπραξης.
Ο κρυφός δανεισμός από την αγορά
Η συσσώρευση απλήρωτων υποχρεώσεων λειτουργεί τελικά σαν μια μορφή κρυφού δανεισμού. Αντί το κράτος να αντλεί χρήματα από την αγορά ομολόγων και να πληρώνει τόκους, καθυστερεί την εξόφληση των προμηθευτών του και διατηρεί τα χρήματα στα ταμεία του. Το χρηματοδοτικό κόστος δεν εξαφανίζεται, αλλά μεταφέρεται στις επιχειρήσεις, οι οποίες δανείζονται ακριβότερα και συχνά με δυσμενέστερους όρους από το Δημόσιο.
Η κυβέρνηση στηρίζει τη δημοσιονομική της εικόνα στη βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης, στην αύξηση των ηλεκτρονικών συναλλαγών και στην ταχύτερη είσπραξη των δημόσιων εσόδων. Δεν μπορεί, όμως, να ζητά από την αγορά να πληρώνει αμέσως και ταυτόχρονα να μεταθέτει τις δικές της υποχρεώσεις για μήνες.
Τα «φέσια» του Δημοσίου σε ιδιώτες
