Τακτοποίησης Φορολογικών Υποχρεώσεων που προκύπτουν από την απώλεια ζωής [Μέρος Ε]

Είδαμε στα προηγούμενα σημειώματα μας το πως μπορεί να υποβληθεί η δήλωση φορολογίας εισοδήματος των αποβιωσάντων. Και πώς δηλώνεται η σχέση των κληρονόμων με των αποβιώσαντα.

Ακόμη είδαμε συγκεντρωτικά τις υποχρεώσεις που πρέπει να τακτοποιήσουν οι συγγενείς για να καλύψουν τις φορολογικές εκκρεμότητες που προκύπτουν μετά την απώλεια ζωής του, αλλά και το τι πρέπει ο κληρονόμος να κάνει σε περίπτωση που ο αποβιώσας είχε ατομική επιχείρηση ή ήταν μέλος εταιρίας καθώς και τι πρέπει οι κληρονόμοι να κάνουν για την σύνταξη και κατάθεση της δήλωσης κληρονομιάς  καθώς και διαδικαστικά θέματα , όπως τα δικαιολογητικά που πρέπει να προσκομίσουν οι κληρονόμοι στην φορολογική αρχή, τις κλίμακες του φόρου κληρονομιάς ανάλογα με τον βαθμό συγγένειας, αλλά και τι πρέπει να κάνει ο κληρονόμος σε περίπτωση που θέλει να αποποιηθεί την κληρονομιά.

Στο σημερινό σημείωμά μας θα δούμε θέματα που αφορούν την υποβολή  Δήλωσης Στοιχείων Ακινήτων (Ε9)

1. Υποβολή Δήλωσης Στοιχείων Ακινήτων (Ε9)

Εφόσον ο αποβιώσας είχε ακίνητα στο όνομά του, οι κληρονόμοι οφείλουν να υποβάλουν εμπρόθεσμα Δήλωση Στοιχείων Ακινήτων (έντυπο Ε9), όπου θα δηλώσουν τα ακίνητα που κληρονομούν στο όνομά τους:

Ημερομηνία υποβολής δήλωσης Ε9

Η δήλωση Ε9 υποβάλλεται εμπρόθεσμα μέχρι και την 31η Ιανουαρίου, με εξαίρεση την κληρονομική διαδοχή.

Ειδικά για το έτος 2027 η δήλωση υποβάλλεται ή ελέγχεται μέχρι και την Δευτέρα 1η Φεβρουαρίου.

Ως προς την κληρονομική διαδοχή, ο φορολογούμενος υποχρεούται σε υποβολή δήλωσης Ε9 μέχρι την τελευταία εργάσιμη ημέρα τού επόμενου μήνα τής λήξης τής προθεσμίας αποποίησης τής κληρονομίας.

Η αποποίηση πραγματοποιείται μέσα σε προθεσμία τεσσάρων μηνών από την ημερομηνία που ο κληρονόμος πληροφορήθηκε την επαγωγή και το λόγο της, δηλαδή – κατά κανόνα – από την ημερομηνία θανάτου, προκειμένου για τους εξ αδιαθέτου κληρονόμους και από την ημερομηνία δημοσίευσης τής διαθήκης, προκειμένου για τους εκ διαθήκης κληρονόμους.

Αν ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή αν ο κληρονόμος διέμενε στο εξωτερικό, η προθεσμία αποποίησης τής κληρονομιάς ορίζεται σε ένα έτος από την ημερομηνία θανάτου ή από την ημερομηνία δημοσίευσης τής διαθήκης.

Σε περίπτωση αποποίησης τής κληρονομιάς, ο συνεπεία αυτής καθιστάμενος κληρονόμος, έχει ανάλογη προθεσμία για αποποίηση.

Εφόσον δεν έγινε αποποίηση τής κληρονομιάς εντός τής οριζόμενης προθεσμίας από την ημερομηνία θανάτου ή τής δημοσίευσης τής διαθήκης και, ανεξάρτητα από το αν ο φορολογούμενος έχει αποδεχθεί την κληρονομιαία περιουσία μέσα σε αυτό το χρονικό διάστημα, οφείλει να την δηλώσει, μέχρι την τελευταία εργάσιμη ημέρα τού επόμενου μήνα, από την παρέλευση τής προθεσμίας αποποίησης.

Αν πριν την παρέλευση τής ημερομηνίας αποποίησης γίνει η αποδοχή κληρονομιάς και δεν έχει παρέλθει η 31η Ιανουαρίου τού επόμενου έτους, τότε ο φορολογούμενος υποχρεούται να δηλώσει την κληρονομιαία περιουσία εντός τής προθεσμίας αυτής.

Παράδειγμα

Ο Δ. απεβίωσε τη 12η Δεκεμβρίου 2026 και αφήνει κληρονόμο το μοναδικό του τέκνο Ζ., φορολογικό κάτοικο Ελλάδας, το οποίο:

α. δεν αποποιείται την κληρονομιά μέχρι τη 13η Απριλίου 2027.

Η εμπρόθεσμη δήλωσή του υποβάλλεται μέχρι την 31η Μαΐου 2027.

 β. αποδέχεται την κληρονομιά στις 27 Ιανουαρίου 2027.

Η εμπρόθεσμη δήλωσή του υποβάλλεται μέχρι τη Δευτέρα 1η Φεβρουαρίου 2027.

Όποιος καθίσταται κληρονόμος μετά από αποποίηση, θα πρέπει να υποβάλει δήλωση Ε9 και για τα προηγούμενα έτη, όχι μόνο από το επόμενο έτος που κατέστη κληρονόμος μετά από αποποίηση. Συνεπώς εάν ο θανών πέθανε αδιάθετος, η δήλωση Ε9 υποβάλλεται αναδρομικά από το επόμενο έτος τού θανάτου τού κληρονομουμένου και, εάν υπάρχει διαθήκη, από το επόμενο έτος από τη δημοσίευσή της. Αυτό εφαρμόζεται σε αποποιήσεις που πραγματοποιούνται από το έτος 2022 και επόμενα έτη.

Ποιος υποβάλλει τη Δήλωση Στοιχείων Ακινήτων;

Η Δήλωση Στοιχείων Ακινήτων υποβάλλεται:

• από τους εκ διαθήκης κληρονόμους κατά το ποσοστό τους, εφόσον έχει δημοσιευθεί διαθήκη μέχρι την 31η Δεκεμβρίου του προηγούμενου της δήλωσης έτους,

Παράδειγμα

Έστω ότι πεθαίνει ο Α την 20/1/2026. Δημοσιεύεται διαθήκη εντός του 2026 η οποία καθιστά μοναδικό κληρονόμο τον εγγονό του. Η δήλωση Ε9 υποβάλλεται από τον εκ διαθήκης εγγονό του μέχρι την Δευτέρα 1^η Φεβρουαρίου 2027.

• από τους εξ αδιαθέτου κληρονόμους κατά το ποσοστό τους, εφόσον δεν έχει δημοσιευθεί διαθήκη μέχρι την 31η Δεκεμβρίου του προηγούμενου της δήλωσης έτους,

Παράδειγμα

Έστω ότι ο Α πέθανε την 10/4/2026 και η σύζυγος (χήρα) και τα δύο (2) τέκνα του, μοναδικοί εν ζωή κληρονόμοι του, κληρονόμησαν την ακίνητη περιουσία του. Η σύζυγος και τα παιδιά του πρέπει να υποβάλουν Ε9 για τα ακίνητα που κληρονόμησαν και με το ποσοστό της εξ αδιαθέτου κληρονομιάς, μέχρι την 1^η Φεβρουαρίου 2027.

• από τους κληρονόμους μετά από τυχόν αποποιήσεις κατά το ποσοστό τους, από το επόμενο έτος του θανάτου (ή, στην περίπτωση που έχει δημοσιευθεί διαθήκη, από το επόμενο έτος της δημοσίευσης αυτής) χωρίς την επιβολή προστίμου, εφόσον η δήλωση υποβληθεί μέχρι την τελευταία εργάσιμη ημέρα του επόμενου μήνα της λήξης της προθεσμίας αποποίησης.

Η υποβολή της δήλωσης στοιχείων ακινήτων (Ε9) του αποβιώσαντα υποβάλλεται στην ψηφιακή πύλη myAADE μέσω της πλατφόρμας “Τα Αιτήματά μου” επιλέγοντας Θεματική Ομάδα “Κεφάλαιο”, Διαδικασία “Υποβολή δήλωσης Ε9 (ειδικές περιπτώσεις μη ψηφιακής υποβολής)”.

Σε περιπτώσεις τεχνικής αδυναμίας υποβολής του αιτήματος μέσω της Εφαρμογής “Τα Αιτήματά μου”, οι κατά περίπτωση δηλώσεις και τα απαιτούμενα δικαιολογητικά αποστέλλονται ταχυδρομικά με συστημένη επιστολή ή με υπηρεσία ταχυμεταφοράς ή κατατίθενται στο γραφείο πρωτοκόλλου της ΔΟΥ.\

Πως δηλώνονται τα ακίνητα;

Με την ψήφιση το άρθρο 128  του νόμου 5313/2026 (ΦΕΚ Α’ 102/25-06-2026), επήλθαν τροποποιήσεις στην απεικόνιση  των ακινήτων στο έντυπο Ε9.

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν  οι αλλαγές στον ΕΝΦΙΑ, οι οποίες εφαρμόζονται από το 2027 και αφορούν χιλιάδες ιδιοκτήτες με αποκλίσεις στα τετραγωνικά των ακινήτων τους. Το  άρθρο προβλέπει ότι όταν από την Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου, που θα γίνει κάποια στιγμή υποχρεωτική για όλα τα ακίνητα,  προκύπτει πως η πραγματική επιφάνεια ενός κτίσματος είναι μικρότερη από εκείνη που αναγράφεται στο Κτηματολόγιο, στον τίτλο κτήσης ή στην οικοδομική άδεια, τότε για τον υπολογισμό του ΕΝΦΙΑ θα λαμβάνεται υπόψη η μικρότερη πραγματική επιφάνεια. Αυτό σημαίνει ότι οι φορολογούμενοι που είναι   ιδιοκτήτες ακινήτων θα φορολογούνται στα πραγματικά τετραγωνικά, εφόσον αυτό αποδεικνύεται από την Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου.

Παράλληλα, η διάταξη ξεκαθαρίζει ότι δεν θα υπάρχουν αναδρομικές επιβαρύνσεις για τις συγκεκριμένες περιπτώσεις. Οι παλαιότερες δηλώσεις Ε9, οι πράξεις προσδιορισμού ΕΝΦΙΑ και τα σχετικά πιστοποιητικά δεν θα θεωρούνται ανακριβή λόγω αυτών των διαφορών στα τετραγωνικά, ενώ δεν θα επιβάλλονται πρόστιμα ή άλλες κυρώσεις για τα προηγούμενα έτη.

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στη ΔΟΥ σας ή στο Κέντρο Εξυπηρέτησης Φορολογουμένων (ΚΕΦ) της ΑΑΔΕ στο τηλέφωνο +30 213 162 1000.

 Ο Απόστολος Αλωνιάτης είναι οικονομολόγος – φοροτεχνικός, Α’ Αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου Οικονομικών & Φορολογικών Μελετών (Ι.Ο.ΦΟ.Μ), Σύμβουλος Διοίκησης της ENTERSOFTONE και συγγραφέας.