Με τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ να είναι προ των πυλών, πολλοί Αμερικανοί σκέφτονται την οικονομία και μόνο την οικονομία, καθό εξαντλημένοι από τις υψηλές τιμες.
Βέβαια,ο Ντόναλντ Τραμπ κέρδισε τη δεύτερη προεδρία υποσχόμενος να μειώσει τον πληθωρισμό και να αποκαταστήσει τη ζημιά που, όπως υποστήριζε, είχε προκαλέσει η κυβέρνηση Μπάιντεν στην οικονομία.
Ο ίδιος θεωρεί ότι το σχέδιό του αποδίδει. Σε πρόσφατη προεκλογική συγκέντρωση στη Μοντάνα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ καυχήθηκε για την τρέχουσα κατάσταση της οικονομίας, παρουσιάζοντάς την ως μια περίοδο πρωτοφανούς άνθησης για τους Αμερικανούς. «Είμαστε πλουσιότεροι τώρα», δήλωσε. «Δεν έχουμε πληθωρισμό».
Τι δείχνουν όμως τα οικονομικά δεδομένα για τη δεύτερη θητεία του Τραμπ μέχρι στιγμής;
Αρχικά, ο πληθωρισμός, και ιδιαίτερα οι τιμές των καυσίμων, έχουν σημειώσει κατακόρυφη άνοδο κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους.
Έπειτα, η αγορά εργασίας βρίσκεται σε κατάσταση στασιμότητας, ενώ τα υψηλότερα επιτόκια σημαίνουν ότι είναι πλέον πιο δαπανηρό για τους Αμερικανούς να δανείζονται χρήματα για καταναλωτικά και στεγαστικά δάνεια.
Μάλιστα, μια πρόσφατη δημοσκόπηση της εταιρείας Harris για λογαριασμό του Guardian διαπίστωσε ότι η πλειονότητα των Αμερικανών, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων Ρεπουμπλικανών, διαφωνεί με τις δηλώσεις του Προέδρου. Σχεδόν τα δύο τρίτα δήλωσαν ότι πιστεύουν πως η χώρα βιώνει οικονομική ύφεση, και πολλοί ανέφεραν τις υψηλές τιμές ως το κυριότερο πρόβλημα.
Η «τραμπάλα» του πληθωρισμού
Ο ρυθμός αύξησης των τιμών έχει επιβραδυνθεί σημαντικά σε σχέση με την κορύφωσή του το 2022, όταν τα οικονομικά πακέτα στήριξης της πανδημίας διοχετεύθηκαν στις τιμές καταναλωτή. Ο πληθωρισμός είχε φτάσει τότε στο 9,1%, υψηλό 40 ετών, τον Ιούνιο του 2022.
Τον Ιανουάριο του 2025, τον μήνα που ο Τραμπ ξεκίνησε τη δεύτερη θητεία του, ο πληθωρισμός είχε υποχωρήσει στο 3%. Μέχρι τον Απρίλιο του 2025, διαμορφώθηκε στο 2,3% – το χαμηλότερο ποσοστό από το 2021.
Αφότου ο Τραμπ επέβαλε δασμούς σε σχεδόν όλα τα εισαγόμενα προϊόντα των ΗΠΑ, ο πληθωρισμός άρχισε να αναθερμαίνεται ξανά, σκαρφαλώνοντας στο 3% τον Σεπτέμβριο του 2025.
Όταν πολλοί από τους δασμούς του ανεστάλησαν και τελικά κρίθηκαν παράνομοι, οι τιμές άρχισαν να υποχωρούν εκ νέου. Τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο του 2026, ο πληθωρισμός είχε πέσει πάλι στο 2,4%.
Ωστόσο, ο πόλεμος στο Ιράν, και συγκεκριμένα ο αντίκτυπός του στις τιμές του πετρελαίου, επανέφερε τον πληθωρισμό σε επίπεδα που είχαν να εμφανιστούν από το 2023. Τον Μάιο, ο πληθωρισμός άγγιξε το 4,2% και έκτοτε παραμένει σταθερά πάνω από το 3,4%, όπως αναφέρει ο The Guardian.
ΗΠΑ: Οι τιμές καυσίμων ο μεγάλος πονοκέφαλος
Στην πρόσφατη δημοσκόπηση του Guardian και της Harris Poll, οι τιμές της βενζίνης αποτέλεσαν το συχνότερο πρόβλημα για τους Αμερικανούς.
Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ ώθησε τις τιμές προς τα πάνω σε ολόκληρο τον κόσμο. Αν και οι ίδιες οι ΗΠΑ αποτελούν μεγάλο πετρελαιοπαραγωγό κράτος, οι τιμές σημείωσαν άλμα μετά τον πόλεμο.
Η μέση τιμή της βενζίνης ανήλθε στα 4,32 δολάρια ανά γαλόνι στα μέσα Οκτωβρίου, σύμφωνα με την AAA, όντας σχεδόν 1,30 δολάρια υψηλότερη σε σχέση με πέρυσι, σύμφωνα με τον Guardian.
Στο Τέξας, που παράγεται πετρέλαιο, το γαλόνι κοστίζει 3,81 δολάρια σε σύγκριση με τα 2,64 δολάρια πριν από έναν χρόνο. Την ίδια στιγμή, οι οδηγοί στην Καλιφόρνια, μια πολιτεία που εισάγει το μεγαλύτερο μέρος των καυσίμων της από το εξωτερικό, πληρώνουν 6,21 δολάρια ανά γαλόνι.
Σε «θολά νερά» η απασχόληση
Αν και η αμερικανική αγορά εργασίας παρουσίασε μια κάποια ανάπτυξη από τότε που ανέλαβε εκ νέου καθήκοντα ο Τραμπ, τα μεγέθη παρουσίασαν έντονες διακυμάνσεις κατά το περασμένο έτος.
Το 2025 προστέθηκαν συνολικά 181.000 νέες θέσεις εργασίας στην οικονομία, έναντι 2,2 εκατομμυρίων θέσεων το 2024. Οι εργοδότες ήρθαν αντιμέτωποι με ένα μικτό τοπίο προσλήψεων: οι αυστηρότερες μεταναστευτικές πολιτικές, η αβεβαιότητα από τους δασμούς και οι υψηλότερες τιμές των πρώτων υλών οδήγησαν σε επιβράδυνση της δημιουργίας θέσεων εργασίας.
Το ποσοστό ανεργίας, ωστόσο, παρέμεινε χαμηλό, λίγο πάνω από το 4%. Οι οικονομολόγοι χαρακτηρίζουν την κατάσταση αυτή ως μια οικονομία «χαμηλών προσλήψεων, χαμηλών απολύσεων», όπου οι εργοδότες ούτε προχωρούν σε νέες προσλήψεις ούτε απολύουν προσωπικό.
Το χρηματιστήριο που «τρέχει»
Η χρηματιστηριακή αγορά συνέχισε να καταγράφει υψηλές επιδόσεις από τότε που ανέλαβε ο Τραμπ, ανακάμπτοντας από τις βουτιές που σημειώθηκαν κατά την αρχική ανακοίνωση των δασμών και τις πρώτες ημέρες του πολέμου στο Ιράν.
Οι οικονομολόγοι θεωρούν σε μεγάλο βαθμό τις επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη ως τον κύριο παράγοντα για την επιτάχυνση του χρηματιστηρίου. Οι εταιρείες τεχνολογίας δαπανούν δισεκατομμύρια δολάρια επενδύοντας σε κέντρα δεδομένων και σε μικροτσίπ που απαιτούνται για την τροφοδοσία των μοντέλων AI.
Ενώ οι αποταμιεύσεις πολλών Αμερικανών βρίσκονται στο χρηματιστήριο μέσα από τα συνταξιοδοτικά τους ταμεία, η ανάπτυξη ευνόησε το κορυφαίο 1% των πλουσιότερων Αμερικανών, οι οποίοι κατέχουν σχεδόν το μισό των συνολικών χρηματιστηριακών επενδύσεων.
Οι οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι οι υψηλές τιμές σε συνδυασμό με μια δυναμική χρηματιστηριακή αγορά οδήγησαν σε μια οικονομία «σχήματος Κ» όπου οι πλουσιότεροι νιώθουν πιο εύποροι από ποτέ, ενώ οι καθημερινοί Αμερικανοί συνεχίζουν να έρχονται αντιμέτωποι με στενούς οικογενειακούς προϋπολογισμούς εξαιτίας της ακρίβειας.
Η «αόρατη» επιρροή των επιτοκίων
Τα επιτόκια καθορίζουν πόσα πληρώνουν οι Αμερικανοί για να δανειστούν χρήματα, προκειμένου να λειτουργήσουν τις επιχειρήσεις τους, να αποπληρώσουν δάνεια αυτοκινήτων και να αγοράσουν τα σπίτια τους.
Για την Federal Reserve, η μεταβολή των επιτοκίων αποτελεί το βασικό εργαλείο εξισορρόπησης της οικονομίας.
Η αύξηση των επιτοκίων μπορεί να αναχαιτίσει την «υπερθέρμανση» της οικονομίας, μειώνοντας τις τιμές, αν και με τον κίνδυνο να πληγεί η αγορά εργασίας. Η μείωση των επιτοκίων μπορεί να τονώσει την οικονομία, ενέχει όμως τον κίνδυνο πρόκλησης υψηλότερου πληθωρισμού.
Όταν ο Τραμπ ανέλαβε καθήκοντα τον Ιανουάριο του 2025, η Fed βρισκόταν εν μέσω μιας σειράς μειώσεων των επιτοκίων. Οι αξιωματούχοι δήλωναν ότι έβλεπαν αποκλιμάκωση του πληθωρισμού και επιβράδυνση της ανάπτυξης στην αγορά εργασίας. Τα επιτόκια κυμαίνονταν σε ένα εύρος από 4,25% έως 4,5% – 1% χαμηλότερα από ό,τι έναν χρόνο πριν, τονίζει ο Guardian.
Η αβεβαιότητα γύρω από τους νέους δασμούς του Τραμπ ανάγκασε τελικά τους αξιωματούχους να παύσουν τις μειώσεις, παρά το γεγονός ότι ο πρόεδρος απαιτούσε χαμηλότερα επιτόκια. Καθώς οι δασμοί αποδείχτηκε ότι είχαν μικρότερη μακροπρόθεσμη επίδραση στις τιμές, η Fed άρχισε να μειώνει ξανά τα επιτόκια το φθινόπωρο του 2025.
Για μήνες, η Fed απέφευγε να μεταβάλει τα επιτόκια, καθώς αξιολογούσε τις οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν.
Ωστόσο, τον Σεπτέμβριο, η Fed προχώρησε σε αύξηση των επιτοκίων για πρώτη φορά από το 2023, κατά ένα τέταρτο της ποσοστιαίας μονάδας.
Ο διορισμένος από τον Τραμπ πρόεδρος της Fed, Κέβιν Γουόρς, δήλωσε ότι «ο πληθωρισμός είναι υπερβολικά υψηλός και παραμένει έτσι για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα».
Σε πίεση η αγορά κατοικών στις ΗΠΑ
Τα υψηλότερα επιτόκια έχουν ήδη επηρεάσει τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων, τα οποία είχαν υποχωρήσει κάτω από το 6% (για ένα 30ετές στεγαστικό δάνειο) τον Φεβρουάριο, για πρώτη φορά από το 2022, αλλά πλέον έχουν ξεπεράσει το 7%.
Ενώ η απόκτηση στέγης γίνεται άπιαστο όνειρο για πολλούς Αμερικανούς, οι πωλητές έρχονται αντιμέτωποι με μια αγορά σε στασιμότητα. Δύο φαίνεται πως είναι οι επιλογές: Είτε να γίνουν πιο επιθετικοί με τις μειώσεις τιμών και τις παραχωρήσεις για να προσελκύσουν αγοραστές είτε να κάνουν υπομονή για μεγαλύτερο διάστημα.
Μάλιστα, δεν είναι ασυνήθιστο για τους υποψήφιους αγοραστές κατοικιών να ζητούν (και να λαμβάνουν) χρήματα από τους πωλητές προκειμένου να τα διαθέσουν για τα έξοδα κλεισίματος της συμφωνίας, όπως αναφέρει το Associated Press.
