Σε ηλεκτρισμένο κλίμα, με τις τιμές χονδρεμπορικής ηλεκτρικής ενέργειας να κινούνται σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, πραγματοποιείται σήμερα, Πέμπτη 29 Οκτωβρίου, στο Λουξεμβούργο το Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η ενεργειακή ασφάλεια ενόψει του χειμώνα, το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις και οι αλλαγές που απαιτούνται στο ευρωπαϊκό ενεργειακό μοντέλο θα βρεθούν στο επίκεντρο των συζητήσεων, σε μια συγκυρία κατά την οποία οι διαφορές μεταξύ των εθνικών αγορών παραμένουν μεγάλες, ενώ σε αρκετές χώρες οι τιμές έφτασαν το τελευταίο διήμερο να ξεπερνούν τα 300 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Τιμές έως και 370 ευρώ/MWh στη Νοτιοανατολική Ευρώπη
Η εικόνα της χονδρεμπορικής αγοράς χθες και σήμερα αποτυπώνει την ένταση των πιέσεων, ιδιαίτερα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ευρωπαϊκής αγοράς επόμενης ημέρας, η μέση τιμή διαμορφώθηκε χθες στα 311,38 ευρώ/MWh στη Ρουμανία, στα 305,56 ευρώ/MWh στη Βουλγαρία και στα 303,34 ευρώ/MWh στην Ουγγαρία. Στην Αλβανία η τιμή έφτασε τα 302,05 ευρώ/MWh, ενώ στη Σερβία ανήλθε στα 292,65 ευρώ/MWh.
Υψηλότερες τιμές καταγράφονται σήμερα με την Αλβανία να εκτοξεύεται στα 366,90 ευρώ/MWh, τη Βουλγαρία να φτάνει τα 320,10 ευρώ/MWh και την Ουγγαρία τα 324,60 ευρώ/MWh. Στη Ρουμανία η τιμή διαμορφώνεται στα 323,80 ευρώ/MWh, ενώ η Σερβία κινείται επίσης σε επίπεδα άνω των 300 ευρώ/MWh, όπως και πολλές χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, όπως η Γερμανία (314,9 ευρώ/MWh), το Λουξεμβούργο (314,9 ευρώ/MWh) κ.ά. Πρόκειται για επίπεδα που αναδεικνύουν τις πιέσεις στο περιφερειακό σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας, με τη μειωμένη διαθεσιμότητα ανανεώσιμης παραγωγής και τις χαμηλότερες εισαγωγές να περιορίζουν την προσφορά φθηνότερης ηλεκτρικής ενέργειας.
Η Ελλάδα κάτω από τις γειτονικές αγορές, με αυξημένες εξαγωγές
Η ελληνική αγορά κινήθηκε χθες χαμηλότερα από αρκετές γειτονικές χώρες, χωρίς ωστόσο να βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα. Η μέση τιμή της χονδρεμπορικής αγοράς για την Τετάρτη διαμορφώθηκε στα 232,57 ευρώ/MWh, αυξημένη κατά περίπου 7,70 ευρώ σε σχέση με την προηγούμενη ημέρα. Η απόσταση από τις αγορές της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας και της Ουγγαρίας είναι αξιοσημείωτη, καθώς η Ελλάδα λειτούργησε ως αγορά με χαμηλότερη τιμή και αυξημένες εξαγωγές προς τα βόρεια.
Οι μέσες εξαγωγές της χώρας έφτασαν περίπου τα 2.010 MW, από περίπου 1.400 MW την προηγούμενη ημέρα, με σημαντικές ροές προς τη Βουλγαρία. Σήμερα, η μέση τιμή στην αγορά της επόμενης μέρας στο Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας κινείται στα 238,80 ευρώ/MWh, κατάτι αυξημένη από τη χθεσινή αργία, παραμένοντας αισθητά χαμηλότερη από τις περισσότερες αγορές της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Η εικόνα της αγοράς αναδεικνύει τη δυσκολία που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, οι οποίες καλούνται να περιορίσουν το ενεργειακό κόστος χωρίς να δημιουργήσουν νέες στρεβλώσεις στην αγορά, ενισχύοντας παράλληλα την ασφάλεια εφοδιασμού ενόψει του χειμώνα. Οι υπουργοί Ενέργειας καλούνται σήμερα, για άλλη μια φορά, να αναζητήσουν κοινές λύσεις για την άμεση ελάφρυνση των καταναλωτών, ενώ παράλληλα θα θέσουν τις βάσεις για τις ευρωπαϊκές ενεργειακές προτεραιότητες και τις επενδύσεις της επόμενης δεκαετίας.
Στοχευμένα μέτρα ζητά η Eurelectric
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Eurelectric, η ευρωπαϊκή ένωση που συσπειρώνει όλες τις εταιρείες του κλάδου ηλεκτρικής ενέργειας, παρεμβαίνει στη συζήτηση με επιστολή προς τους υπουργούς Ενέργειας της ΕΕ, ζητώντας μέτρα που θα μειώσουν τους λογαριασμούς χωρίς να υπονομεύσουν τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Την επιστολή υπογράφουν ο πρόεδρος της Eurelectric και διευθύνων σύμβουλος της Fortum Μάρκους Ραουράμο, καθώς και ο γενικός γραμματέας της ένωσης Κρίστιαν Ρούμπι.
Η Eurelectric αναγνωρίζει την πίεση που δέχονται τα νοικοκυριά και οι ενεργοβόρες βιομηχανίες, επισημαίνοντας ότι η έκθεση της Ευρώπης στα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα εξακολουθεί να επηρεάζει το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας. Υποστηρίζει, ωστόσο, ότι οι παρεμβάσεις για την ανακούφιση των καταναλωτών πρέπει να είναι στοχευμένες, προσωρινές ώστε να μην προκαλούν στρεβλώσεις στην αγορά και να μην αποδυναμώνουν τα επενδυτικά σήματα.
Αφαίρεση μη ενεργειακών χρεώσεων και στήριξη της βιομηχανίας
Η πρώτη βασική πρόταση αφορά την άμεση ελάφρυνση των λογαριασμών. Η ένωση ζητά την αφαίρεση των μη ενεργειακών χρεώσεων από τους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας και την αξιοποίηση στοχευμένων μέτρων στήριξης για τους καταναλωτές.
Στην ίδια κατεύθυνση, τάσσεται υπέρ της αξιοποίησης των ευρωπαϊκών εργαλείων κρατικών ενισχύσεων, όπως το Πλαίσιο Κρατικών Ενισχύσεων για την Καθαρή Βιομηχανία (CISAF) και το προσωρινό πλαίσιο για την κρίση στη Μέση Ανατολή (METSAF), με στόχο την προστασία της βιομηχανίας που πλήττονται από το υψηλό ενεργειακό κόστος.
Γιατί απορρίπτει επιδότηση φυσικού αερίου στην ηλεκτροπαραγωγή
Αντίθετα, η Eurelectric απορρίπτει την επιδότηση της ηλεκτροπαραγωγής από φυσικό αέριο ως μέσο συγκράτησης των τιμών. Όπως υποστηρίζει, τα ανώτατα όρια στο κόστος του φυσικού αερίου που χρησιμοποιείται στην ηλεκτροπαραγωγή μπορεί να λειτουργήσουν ως έμμεση επιδότηση της συγκεκριμένης τεχνολογίας, αυξάνοντας τη ζήτηση για το καύσιμο και προκαλώντας στρεβλώσεις στο διασυνοριακό εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας.
Στην επιστολή γίνεται ειδική αναφορά στον μηχανισμό που εφαρμόστηκε προσωρινά στην Ισπανία και την Πορτογαλία το 2022. Η Eurelectric επισημαίνει ότι η συγκεκριμένη παρέμβαση δικαιολογήθηκε από τις ιδιαίτερες συνθήκες χαμηλής διασυνδεσιμότητας της Ιβηρικής Χερσονήσου και δεν μπορεί να αποτελέσει γενικό πρότυπο για τις άλλες αγορές της Ευρώπης που είναι περισσότερο διασυνδεδεμένες. Σε τέτοιες αγορές, μέρος του οφέλους από μια εθνική επιδότηση μπορεί να μεταφερθεί σε γειτονικές χώρες μέσω των εξαγωγών, ενώ το κόστος παραμένει στους εγχώριους καταναλωτές ή φορολογουμένους.
Στόχος εξηλεκτρισμού 50% έως το 2040
Η δεύτερη προτεραιότητα αφορά τον εξηλεκτρισμό ως εργαλείο μακροπρόθεσμης ενεργειακής ασφάλειας. Η Eurelectric ζητά να κατοχυρωθεί ο εξηλεκτρισμός ως βασικός πυλώνας της ευρωπαϊκής ενεργειακής στρατηγικής, με στόχο το μερίδιό του στην τελική κατανάλωση ενέργειας να προσεγγίσει το 50% έως το 2040 από 46% που προβλέπει το Σχέδιο Δράσης για τον Εξηλεκτρισμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ο προτεινόμενος στόχος συνδέεται με την ανάγκη να περιοριστεί η εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και να ενισχυθεί η χρήση ηλεκτρικής ενέργειας σε τομείς όπως η θέρμανση, οι μεταφορές και η βιομηχανία.
Η ένωση ζητά παράλληλα να επιταχυνθούν οι επενδύσεις σε καθαρή ηλεκτροπαραγωγή, δίκτυα, αποθήκευση και ευελιξία. Στο ίδιο πλαίσιο, θεωρεί αναγκαία μια ουσιαστική και προβλέψιμη τιμή άνθρακα, καθώς και την ταχεία εφαρμογή του δεύτερου Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS2), το οποίο αφορά κυρίως τις εκπομπές από τα καύσιμα που χρησιμοποιούνται στα κτίρια και στις οδικές μεταφορές.
Η τρίτη προτεραιότητα αφορά τις χρεώσεις δικτύου και τη φορολογία. Η Eurelectric ζητά οι χρεώσεις να αντανακλούν καλύτερα το πραγματικό κόστος του συστήματος και να ενθαρρύνουν την αποδοτική χρήση των υποδομών. Υποστηρίζει επίσης ότι η ηλεκτρική ενέργεια δεν θα πρέπει να φορολογείται περισσότερο από το φυσικό αέριο, καθώς μια τέτοια διαφορά αποδυναμώνει τα οικονομικά κίνητρα για την αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων από ηλεκτρικές εφαρμογές. Το μήνυμα της ένωσης είναι ότι η αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας απαιτεί συνδυασμός άμεσης προστασίας των καταναλωτών και διαρθρωτικών αλλαγών που θα μειώσουν την έκθεση της Ευρώπης στις διεθνείς διακυμάνσεις των τιμών των ορυκτών καυσίμων.
Προσιτό ρεύμα και ασφάλεια εφοδιασμού στο Συμβούλιο υπουργών
Η ατζέντα του Συμβουλίου στο Λουξεμβούργο συνδέεται άμεσα με τις προτάσεις της Eurelectric, καθώς περιλαμβάνει την προσιτή ηλεκτρική ενέργεια, την ενεργειακή ασφάλεια και το νομοθετικό πλαίσιο της ΕΕ μετά το 2030. Οι υπουργοί θα εξετάσουν την πρόταση Κανονισμού για τη διασφάλιση προσιτής ηλεκτρικής ενέργειας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, με έμφαση στον σχεδιασμό των τιμολογίων δικτύου και στη φορολογία. Πρόκειται για πεδίο στο οποίο οι αποφάσεις μπορούν να επηρεάσουν τόσο το κόστος που καταλήγει στους καταναλωτές όσο και τα κίνητρα για επενδύσεις και εξηλεκτρισμό.
Στο επίκεντρο ο επερχόμενος χειμώνας
Στο τραπέζι θα βρεθεί επίσης η ενεργειακή ασφάλεια για τον χειμώνα 2026-2027 και τα επόμενα χρόνια. Η συζήτηση αφορά την επάρκεια εφοδιασμού και την ανθεκτικότητα των ενεργειακών υποδομών, την αξιοποίηση των διασυνδέσεων και την ικανότητα του συστήματος να ανταποκρίνεται σε περιόδους περιορισμένης παραγωγής ή αυξημένων τιμών.
Παράλληλα, οι 27 υπουργοί θα εξετάσουν την αξιοποίηση των Εθνικών Σχεδίων για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) ως εθνικών επενδυτικών σχεδίων καθώς η ενεργειακή μετάβαση απαιτεί κεφάλαια για νέα έργα παραγωγής, αναβάθμιση δικτύων, αποθήκευση και τεχνολογίες που θα ενισχύσουν την ευελιξία του συστήματος.
Σημαντικό μέρος της ευρύτατης ατζέντας αφορά το πλαίσιο πολιτικής μετά το 2030, με επίκεντρο την ενεργειακή απόδοση, τον εξηλεκτρισμό, τις διασυνδέσεις, την ευελιξία και την αποθήκευση, αλλά και η αγορά CO₂, η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών διυλιστηρίων, η βιωσιμότητα της βιομηχανίας καυσίμων, ο ηλεκτρικός εξοπλισμός υψηλής τάσης και η σταθεροποίηση των αγορών ντίζελ. Στο Συμβούλιο θα συμμετάσχει ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου.
