Τους δύο μεγάλους διαγωνισμούς του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ) που αφορούσαν τη διαχείριση χώρων υγιεινής και πωλητηρίων σε μουσεία και αρχαιολογικούς χχώρους ακύρωσε η Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ).
Ο ένας εκ των διαγωνισμών, που είχε προκαλέσεις αντιδράσεις, αφορούσε στην εκμετάλλευση 27 πωλητηρίων στους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία της χώρας, μεταξύ των οποίων της Ακρόπολης, της Κνωσού, της Ολυμπίας και των Δελφών.
Τι λένε οι αρχαιολόγοι
Εκφράζοντας την ικανοποίησή του για τις αποφάσεις της ΕΑΔΗΣΥ, ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων υπενθύμισε, ότι για τους διαγωνισμούς ο ΟΔΑΠ έκανε χρήση του ΠΔ 715/1979 αντί των διατάξεων του Ν. 4413/2016 και των αντίστοιχων ευρωπαϊκών οδηγιών.
«Κατ’ αυτόν τον τρόπο ο ΟΔΑΠ εμφάνισε την σχετική σύμβαση ως σύμβαση εκμίσθωσης, αποκρύπτοντας ότι πρόκειται για σύμβαση ανάθεσης σε ιδιώτη της οργανωμένης παροχής και διαχείρισης υπηρεσίας» τονίζει ο ΣΕΑ.
Προσθέτει, ότι «παράλληλα, παρέκαμψε την υποχρέωση τήρησης συγκεκριμένων υποχρεώσεων δημοσιότητας, εξαιρώντας τη δημοσιοποίηση σε πανευρωπαϊκό επίπεδο και το τίμημα της σύμβασης, τεχνηέντως, υπολογίστηκε κάτω από τα όρια του διεθνούς διαγωνισμού», υποστηρίζοντας, επιπλέον, ότι οι διαγωνισμοί αυτοί «περιέλαβαν φωτογραφικές διατάξεις».
Σύμφωνα με τον ΣΕΑ, η ΕΑΔΗΣΥ με τις προαναφερόμενες αποφάσεις, «επαναφέρει το Δ.Σ. του ΟΔΑΠ, κατά το σκέλος αυτό, στη νομιμότητα».
Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι «μετά την ακύρωση των φωτογραφικών διαγωνισμών, το Δ.Σ. του ΟΔΑΠ είναι έκθετο και υπόλογο και πρέπει να αναζητηθούν ευθύνες», καθώς, «από την όλη μεθόδευση ανακύπτουν τα εξής ερωτήματα: Για ποιον λόγο ο ΟΔΑΠ αποφάσισε να ιδιωτικοποιήσει τα πωλητήρια, τις τουαλέτες και τα lockers των αρχαιολογικών χώρων; Για ποιον λόγο ο ΟΔΑΠ δεν εφάρμοσε τη νομοθεσία που εφαρμόζουν όλες οι Υπηρεσίες του ΥΠΠΟ και το ελληνικό δημόσιο εν γένει; Για ποιο λόγο σε σειρά διαγωνισμών του ΟΔΑΠ υπάρχει ένας μόνο υποψήφιος ανάδοχος; Με ποιους συνεργάστηκε το Δ.Σ. του ΟΔΑΠ για να καταρτίσει τα τεύχη αυτών των διαγωνισμών που ακυρώθηκαν; Γιατί ο ΟΔΑΠ έκανε σειρά απευθείας αναθέσεων μελετών στις ίδιες εταιρείες (σύγκρουση συμφερόντων) και για ποιον λόγο στους όρους του διαγωνισμού έχουν υπεισέλθει φωτογραφικές ρυθμίσεις που αφορούν τις συγκεκριμένες εταιρείες;».
Σημειώνει επίσης ότι «και τα πωλητήρια του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, του Εθνικού Μουσείου Εναλίων Αρχαιοτήτων, του Μουσείου «Θεσσαλονικέων Μητρόπολις» (Παύλου Μελά), του πρώην βασιλικού κτήματος Τατοΐου, του Μυστρά, του Βιομηχανικού Συγκροτήματος Πειραιώς 260, της Βιοτεχνίας Ελληνικών Μαντηλιών (ΒΕΜ), του Τεμένους Τεφτερντάρ στην Κω, καθώς και τα δύο πωλητήρια του Κεραμεικού, έχουν, σε προγενέστερο χρόνο, ήδη εκμισθωθεί στην ίδια Εταιρεία, με το ίδιο θεσμικό πλαίσιο το οποίο η ΕΑΔΗΣΥ έκρινε παράνομο. Είναι αυτονόητο ότι και αυτές οι συμβάσεις πρέπει να ακυρωθούν ως μη νόμιμες».
Κατά τον ΣΕΑ, «όλα αυτά βρίσκονται σε ευθεία συνάρτηση με την ευρύτερη κυβερνητική πολιτική των ιδιωτικοποιήσεων κάθε δημόσιου αγαθού, της δημιουργίας Α.Ε. εμπορίας πολιτισμού και των απευθείας αναθέσεων σε συγκεκριμένες εταιρείες.
»Η απόλυση προσωπικού και η ανάθεση σε ιδιωτικές εταιρείες της λειτουργίας κρίσιμων υποδομών των αρχαιολογικών χώρων (εκδοτήρια, πωλητήρια, χώροι υγιεινής) και η πλήρης εμπορευματοποίηση (αύξηση εισιτηρίων, πριβέ ξεναγήσεις, γεύματα σε αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία) είναι κυβερνητική πολιτική την οποία εφαρμόζει κατά γράμμα το κυβερνητικά διορισμένο Δ.Σ. του ΟΔΑΠ.
»Ο ΣΕΑ εκφράζει την έντονη ανησυχία του για τον τρόπο που ο ΟΔΑΠ αντιμετωπίζει τη διαχείριση των αρχαιολογικών χώρων και μνημείων της χώρας, όχι προς όφελος του δημόσιου κοινωνικού αγαθού που είναι η πολιτιστική κληρονομιά, στο όνομα δημιουργίας μιας μονοπωλιακής αγοράς και για το συμφέρον ολίγων. Ζητάμε την ακύρωση της πολιτικής των ιδιωτικοποιήσεων και της εμπορευματοποίησης αρχαιολογικών χώρων και μνημείων».
Η ανακοίνωση του ΟΔΑΠ
Από την πλευρά του ο ΟΔΑΠ, με ανακοίνωσή του ουσιαστικά «απαντά» στους αρχαιολόγους, λέγοντας ότι οι αποφάσεις «ουδεμία αναφορά κάνουν ή υπαινιγμό σε “φωτογραφικούς διαγωνισμούς” και “αποφάσεις που ξεπουλούν κυριολεκτικά κομμάτι της δημόσιας περιουσίας”».
Αναλυτικά η ανακοίνωση:
Ο Ο.Δ.Α.Π. στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων και των σκοπών του, όπως απαριθμούνται στο άρθρο 2 παρ. 1 του ν. 4761/2020 (A’ 248), προέβη σε διενέργεια δύο Ανοικτών Δημόσιων Πλειοδοτικών Διαγωνισμών, αφενός με την υπ’ αριθ. πρωτ. ΟΔΑΠ/ΓΔ/ΑΤΠΑΠ/7726 «ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΑΝΟΙΚΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΠΛΕΙΟΔΟΤΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΜΙΣΘΩΣΗ ΧΩΡΩΝ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΚΑΘΑΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΘΥΡΙΔΩΝ ΦΥΛΑΞΗΣ (LOCKERS) ΚΑΙ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΕΛΕΓΧΟΥ ΕΙΣΟΔΟΥ ΣΕ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΜΕ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ, ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ και αφετέρου με την με υπ’ αριθ. πρωτ. ΟΔΑΠ/ΓΔ/ΑΤΠΑΠ/11120 «ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΑΝΟΙΚΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΠΛΕΙΟΔΟΤΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΜΙΣΘΩΣΗ ΟΜΑΔΑΣ ΠΩΛΗΤΗΡΙΩΝ».
Οι ως άνω διαγωνισμοί διενεργήθηκαν με βάση το προβλεπόμενο εφαρμοζόμενο θεσμικό πλαίσιο του π.δ. 715/1979 (Α΄ 212) «Περί τρόπου ενεργείας υπό των ΝΠΔΔ προμηθειών, μισθώσεων και εκμισθώσεων εν γένει, αγορών ή εκποιήσεων ακινήτων, εκποιήσεων κινητών πραγμάτων, ως και εκτελέσεως εργασιών».
Κριτήριο ανάθεσης και των δύο διαγωνισμών ήταν αποκλειστικά η υψηλότερη τιμή του συνολικού προσφερόμενου μηνιαίου μισθώματος όλων των μισθίων.
Η διαδικασία διεξήχθη με απόλυτη διαγωνιστική διαφάνεια και τηρήθηκαν όλοι οι προβλεπόμενοι τύποι δημοσιότητας κατά τα προβλεπόμενα από την οικεία νομοθεσία. Στις δε διακηρύξεις προβλέφθηκαν αυστηροί όροι που διασφαλίζουν την προστασία των αρχαιολογικών χώρων, όπως επιβάλλεται από το Σύνταγμα και το ειδικότερο θεσμικό πλαίσιο για τη προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Κατά των άνω, απολύτως νόμιμων και νομότυπων διαγωνισμών, ασκήθηκαν από οικονομικούς φορείς (έναν για κάθε διαγωνισμό) προδικαστικές προσφυγές ενώπιον της ΕΑΔΗΣΥ, κατά τους ισχυρισμούς των οποίων η διαδικασία που έπρεπε να ακολουθηθεί ήταν αυτή του ν. 4413/2016 (Α’ 148), διότι – κατά τη γνώμη τους – επρόκειτο για συμβάσεις παραχώρησης και όχι συμβάσεις μίσθωσης.
Το μοναδικό αυτό αμιγώς νομικό ζήτημα κρίθηκε από την ΕΑΔΗΣΥ και εκδόθηκαν οι δύο αποφάσεις της Αρχής, αντίστοιχα για κάθε διαγωνιστική διαδικασία, οι οποίες ουδεμία αναφορά κάνουν ή υπαινιγμό σε «φωτογραφικούς διαγωνισμούς» και «αποφάσεις που ξεπουλούν κυριολεκτικά κομμάτι της δημόσιας περιουσίας», όπως αναφέρεται σε ορισμένα δημοσιεύματα, τα οποία υιοθέτησαν και κόμματα της αντιπολίτευσης.
Για το καθαρά αυτό νομικό ζήτημα, ο ΟΔΑΠ θα προβεί σε όλες τις προβλεπόμενες διαδικασίες, σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.
