Ευρώπη: Το κύμα απειλών για βόμβες δοκιμάζει τις αντοχές της αεροπορίας

Το πρόσφατο κύμα απειλών για τοποθέτηση βόμβας σε επιβατικές πτήσεις έχει προκαλέσει εκτροπές δρομολογίων, αναγκαστικές προσγειώσεις και συνοδείες αεροσκαφών από μαχητικά σε ολόκληρο τον ευρωπαϊκό εναέριο χώρο αυτή την εβδομάδα, εντείνοντας την ανησυχία των επιβατών και ασκώντας πρόσθετη πίεση στις αεροπορικές εταιρείες.

Οι αρχές έχουν χαρακτηρίσει περισσότερες από 20 απειλές ως κακόβουλες φάρσες, ενώ δεν έχει σημειωθεί καμία πραγματική επίθεση.

Ωστόσο, τα περιστατικά ανέδειξαν τις σοβαρές επιπτώσεις που μπορούν να έχουν ακόμη και ψευδείς απειλές σε ένα αεροπορικό δίκτυο με αυστηρά προγραμματισμένα δρομολόγια και περιορισμένα περιθώρια καθυστερήσεων.

«Πρόκειται πραγματικά για κάτι πρωτοφανές. Δεν έχω αντιμετωπίσει ποτέ κάτι ανάλογο σε ολόκληρη την επαγγελματική μου σταδιοδρομία», δήλωσε τηλεφωνικά στο CNBC ο Wilfried Covent, επικεφαλής της εταιρείας συμβούλων ασφαλείας Covent Consulting, η οποία ειδικεύεται στον τομέα της αεροπορικής ασφάλειας.

«Έχουμε αντιμετωπίσει και στο παρελθόν απειλές για βόμβες σε πτήσεις και αεροδρόμια, αλλά συνήθως επρόκειτο για μεμονωμένα περιστατικά μίμησης, ένα ή δύο το πολύ. Αυτό που παρατηρούμε τώρα είναι μια συστηματική επίθεση εναντίον αεροπορικών εταιρειών και αεροδρομίων».

Σε μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που εστάλη την Παρασκευή σε ευρωπαϊκούς τηλεοπτικούς και ραδιοφωνικούς σταθμούς, ο αποστολέας ισχυριζόταν ότι εκπροσωπούσε τον επικεφαλής της ομάδας που βρίσκεται πίσω από τις φάρσες με τις απειλές για βόμβες σε αεροσκάφη. Στο ίδιο μήνυμα αναφερόταν επίσης ότι είχαν τοποθετηθεί εκρηκτικοί μηχανισμοί στα κτίρια των μέσων ενημέρωσης, γεγονός που οδήγησε στην εκκένωσή τους. Ωστόσο, από τους ελέγχους δεν εντοπίστηκαν βόμβες σε καμία από τις εγκαταστάσεις.

«Όσα συνέβησαν αυτή την εβδομάδα αποτελούν μόνο ένα μικρό μέρος όσων περιμένουν την Ευρώπη στο άμεσο μέλλον», ανέφερε το μήνυμα, σύμφωνα με το Reuters.

Το ειδησεογραφικό πρακτορείο διευκρίνισε ότι δεν ήταν σε θέση να επαληθεύσει την ταυτότητα του αποστολέα, την προέλευση των μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή το κατά πόσο αυτά συνδέονται με τις απειλές κατά των επιβατικών πτήσεων.

Ο Covent δήλωσε ότι οι «εγκληματίες» – οι οποίοι, σύμφωνα με εκτιμήσεις πολλών αναλυτών ασφαλείας, ενδέχεται να είναι κρατικά υποστηριζόμενοι παράγοντες που δρουν συντονισμένα, με στόχο να διαταράξουν την καθημερινότητα των Ευρωπαίων, χωρίς ωστόσο να έχουν ταυτοποιηθεί μέχρι στιγμής – γνωρίζουν πολύ καλά ότι «το πιο ευάλωτο σημείο της αεροπορίας είναι η δυνατότητα να στοχοποιηθεί ένα αεροσκάφος ενώ βρίσκεται εν πτήσει».

«Όταν υπάρχει απειλή σε ένα αεροδρόμιο ή μια γενική απειλή κατά αεροσκαφών, μπορεί να αξιολογηθεί η κατάσταση χωρίς να χρειαστεί να διακοπεί πλήρως η λειτουργία. Όταν, όμως, η απειλή αφορά συγκεκριμένη πτήση που βρίσκεται ήδη στον αέρα, ακόμη κι αν πρόκειται για φάρσα, ενεργοποιούνται διεθνείς κανονισμοί που δεν επιτρέπουν να αγνοηθεί. Αυτό συνεπάγεται άμεση προσγείωση, εκκένωση του αεροσκάφους και ελέγχους από εξειδικευμένες δυνάμεις», δήλωσε στο CNBC.

«Στο πλαίσιο της αξιολόγησης μιας απειλής, δεν μπορείς να πεις ότι, επειδή τις προηγούμενες 20 φορές επρόκειτο για φάρσα, έτσι θα συμβεί και αυτή τη φορά. Η ασφάλεια των επιβατών και του πληρώματος αποτελεί απόλυτη προτεραιότητα. Και οι εγκληματίες το γνωρίζουν πολύ καλά».

Συντονισμένη αντιμετώπιση

Η ευθύνη για τη διαχείριση περιστατικών με ψευδείς απειλές είναι κατανεμημένη μεταξύ διαφορετικών φορέων, όπως ανέφεραν διεθνείς οργανισμοί στο CNBC.

Η αξιολόγηση των απειλών κατά της ασφάλειας και η εφαρμογή των σχετικών μέτρων προστασίας της πολιτικής αεροπορίας αποτελούν πρωτίστως αρμοδιότητα των εθνικών αρχών, οι οποίες συνεργάζονται με τους διαχειριστές αεροδρομίων, τις αεροπορικές εταιρείες και τις υπηρεσίες επιβολής του νόμου.

Στη διαδικασία εμπλέκονται επίσης οι υπηρεσίες ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας, οι οποίες συμβάλλουν στον εντοπισμό κατάλληλου αεροδρομίου για την ασφαλή προσγείωση ενός αεροσκάφους.

Παράλληλα, ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Ασφάλεια της Αεροπορίας (EASA) και η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας του Ηνωμένου Βασιλείου (CAA) καθορίζουν, σε ευρύτερο επίπεδο, τους κανόνες αεροπορικής ασφάλειας, καθώς και τις διαδικασίες βάσει των οποίων οι αεροπορικές εταιρείες προετοιμάζουν τα πληρώματά τους για την αντιμετώπιση απειλών ασφαλείας.

Στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμμετέχει επίσης στη διαμόρφωση της πολιτικής για την ασφάλεια των αερομεταφορών και στον συντονισμό μεταξύ των κρατών – μελών.

Οι επιχειρησιακές αποφάσεις εξαρτώνται, μεταξύ άλλων, από το σημείο στο οποίο εκδηλώνεται η απειλή.

Ο Joji Waites, διευθυντής του τομέα ασφάλειας πτήσεων, πολιτικής και κανονιστικών θεμάτων της Βρετανικής Ένωσης Πιλότων Αερογραμμών (BALPA), ανέφερε ότι οι αρμόδιες ομάδες αξιολόγησης των αεροπορικών εταιρειών κατατάσσουν τις απειλές σε τρεις κατηγορίες επικινδυνότητας: κόκκινη, πορτοκαλί και πράσινη. Ωστόσο, όταν ένα αεροσκάφος βρίσκεται ήδη στον αέρα, δεν προβλέπεται η έκδοση πορτοκαλί αξιολόγησης.

Εφόσον οι αρμόδιοι αξιολογητές κρίνουν ότι μια απειλή είναι αξιόπιστη, ενημερώνεται το πλήρωμα και ο κυβερνήτης αναλαμβάνει την ευθύνη για τη λήψη των αποφάσεων που αφορούν το αεροσκάφος, ακολουθώντας τις προβλεπόμενες διαδικασίες της εταιρείας.

Όταν το αεροσκάφος βρίσκεται στο έδαφος, ενδέχεται να απαιτηθεί εκκένωσή του. Αντίθετα, όταν βρίσκεται εν πτήσει, απόλυτη προτεραιότητα είναι η προσγείωσή του το συντομότερο δυνατό και υπό τις ασφαλέστερες δυνατές συνθήκες.

Πέρα από τον φόβο και την αναστάτωση που προκαλείται στους επιβάτες των συγκεκριμένων πτήσεων, κάθε εκτροπή αεροσκάφους από την προγραμματισμένη πορεία του μπορεί να επηρεάσει και την επόμενη πτήση που έχει προγραμματιστεί να πραγματοποιηθεί με το ίδιο αεροσκάφος, το ωράριο εργασίας του πληρώματος, καθώς και τους επιβάτες που πρόκειται να επιβιβαστούν σε πτήσεις ανταπόκρισης.

Οι επιπτώσεις σε ολόκληρο το αεροπορικό δίκτυο μπορεί να είναι σημαντικές. Ο Philip Baum, επισκέπτης καθηγητής Αεροπορικής Ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο του Κόβεντρι, δήλωσε στο Associated Press (AP) ότι το κόστος μιας και μόνο εκτροπής μπορεί να ανέλθει έως και τα 250.000 δολάρια για μια αεροπορική εταιρεία.

Στο ποσό αυτό περιλαμβάνονται οι δαπάνες για την εξασφάλιση εφεδρικών πληρωμάτων, οι χαμένες ανταποκρίσεις των επιβατών και οι ανατροπές στο υπόλοιπο ημερήσιο πρόγραμμα πτήσεων.

«Οι εκτροπές πτήσεων που επιβάλλονται λόγω αυτών των απειλών για τοποθέτηση βόμβας διαταράσσουν ένα σύστημα που έχει σχεδιαστεί με γνώμονα την προβλεψιμότητα και την αποδοτικότητα, αυξάνοντας παράλληλα τον φόρτο εργασίας των πιλότων, των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας και του προσωπικού των αεροδρομίων», ανέφερε εκπρόσωπος του EASA.

«Καθώς όλο αυτό το προσωπικό έχει εκπαιδευτεί ώστε να διαχειρίζεται τέτοιου είδους απρόβλεπτες καταστάσεις, ο άμεσος κίνδυνος για την ασφάλεια από μεμονωμένες ψευδείς απειλές είναι περιορισμένος. Ωστόσο, ο αυξημένος αριθμός εκτροπών ασκεί πρόσθετη πίεση στο σύστημα».

Τι μπορεί να αλλάξει;

Οι εθνικές κυβερνήσεις αναμένεται ήδη να επανεξετάζουν τους κανονισμούς και τα θεσμικά πλαίσια που διέπουν τις αρμόδιες αρχές πολιτικής αεροπορίας, ενώ παράλληλα θα πραγματοποιηθούν σχετικές συζητήσεις σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, δήλωσε ο John Edwards, ανώτερος σύμβουλος της Gates Aviation στο Λονδίνο.

«Οι απειλές για τοποθέτηση βόμβας στην αεροπορία δεν είναι κάτι καινούργιο· καταγράφονται εδώ και δεκαετίες. Αυτό που θα πρέπει να εξεταστεί είναι τι έχει αλλάξει. Γιατί έχουν σημειωθεί τόσες πολλές απειλές και γιατί τόσες από αυτές κρίθηκαν αρκετά αξιόπιστες ώστε να δικαιολογούν τη λήψη τόσο εκτεταμένων μέτρων;»

«Υπάρχει μια σειρά από ερωτήματα στα οποία οι αρμόδιοι θα πρέπει να μπορέσουν να δώσουν απαντήσεις σχετικά γρήγορα, προκειμένου να διαμορφώσουν μια συνολική εικόνα για τον βαθμό αξιοπιστίας των απειλών. Εάν διαπιστωθεί κάποιο νέο χαρακτηριστικό, κάθε τέτοιου είδους περιστατικό ενεργοποιεί μια ευρεία διαδικασία συνεργασίας, με στόχο να αποτραπεί η επανάληψή του στο μέλλον».

Θεωρητικά, πρόσθεσε, «η συντριπτική πλειονότητα αυτών των απειλών θα πρέπει να μπορεί να αξιολογείται, μέσω των συνήθων διαδικασιών εκτίμησης κινδύνου και των καθιερωμένων πρωτοκόλλων, ως μη αξιόπιστη».

Ωστόσο, ο Eric Schouten, πρώην αξιωματικός σύνδεσης με τις υπηρεσίες πληροφοριών της Ολλανδικής Γενικής Υπηρεσίας Πληροφοριών και Ασφάλειας και διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας συμβούλων ασφαλείας Dyami, εκτίμησε ότι οποιεσδήποτε αλλαγές στους ισχύοντες κανονισμούς και στις διαδικασίες θα απαιτήσουν χρόνο.

Παράλληλα, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη και να εξισορροπηθούν οι διαφορετικές απόψεις και αρμοδιότητες των κρατών, των αεροδρομίων, των αρχών ασφάλειας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ καθοριστικό ρόλο ενδέχεται να διαδραματίσουν και οι γεωπολιτικές εξελίξεις.

«Υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να ακυρωθούν ή να εκτραπούν ακόμη περισσότερες πτήσεις. Είναι πιθανό οι επόμενοι στόχοι να είναι τα σιδηροδρομικά και τα οδικά δίκτυα», δήλωσε.

«Ωστόσο, θα βρουν τρόπο να αντιμετωπίσουν την κατάσταση. Δεν είναι η πρώτη φορά που οι αεροπορικές εταιρείες έρχονται αντιμέτωπες με ψευδείς απειλές, καθώς πάντοτε υπάρχουν μιμητές που αντιγράφουν τέτοιες ενέργειες».

Όπως πρόσθεσε, «όποια μέτρα και αν αποφασιστούν για την αντιμετώπιση του φαινομένου, δεν πρόκειται να ανακοινωθούν δημόσια», προκειμένου να μην αποκαλυφθούν στους δράστες πληροφορίες που θα μπορούσαν να τους βοηθήσουν.

Από την πλευρά του, ο Wilfried Covent εκτίμησε ότι δεν πρόκειται να υπάρξουν άμεσες αλλαγές στα πρωτόκολλα αξιολόγησης των απειλών. Ωστόσο, προειδοποίησε ότι «εάν αυτή η κατάσταση συνεχιστεί επ’ αόριστον, κάποια στιγμή θα πρέπει να αλλάξει κάτι, διαφορετικά θα πρέπει να σταματήσουμε εντελώς να πετάμε».

«Με βάση όσα έχουμε δει στο παρελθόν και σε σχέση με άλλες μορφές απειλών, όσο περνά ο χρόνος, η μορφή των επιθέσεων ενδέχεται να αλλάξει και να εξελιχθεί προς διαφορετικές κατευθύνσεις», συνέχισε, παραπέμποντας στο πρόσφατο κύμα κυβερνοεπιθέσεων που έχει πλήξει ψυγεία σε σούπερ μάρκετ και τράπεζες αίματος. «Ως Ευρωπαίοι, πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι».