Από τις κυβερνοεπιθέσεις σε σούπερ μάρκετ και τράπεζες αίματος και τις απειλές για βόμβες σε αεροπλάνα και μέσα ενημέρωσης, οι ύποπτες ενέργειες δολιοφθοράς σε ολόκληρη την Ευρώπη σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων έχουν αναδείξει ένα σημαντικό ερώτημα: πόσο καλά είναι προετοιμασμένη η ήπειρος να αμυνθεί απέναντι στις σύγχρονες απειλές ασφαλείας.
Χάκερ εισέβαλαν στα συστήματα ψύξης σε σούπερ μάρκετ σε ευρωπαϊκές χώρες την περασμένη εβδομάδα, θέτοντας υπό αμφισβήτηση την ασφάλεια καθημερινών υποδομών.
Ο υβριδικός πόλεμος συνδυάζει τακτικές όπως οι κυβερνοεπιθέσεις, οι πράξεις δολιοφθοράς και η παραπληροφόρηση, με σκοπό την αποσταθεροποίηση των αντιπάλων χωρίς να προκαλείται μια ανοιχτή πολεμική σύρραξη
Στη συνέχεια, στο στόχαστρο βρέθηκαν τα συστήματα ψύξης των γαλλικών τραπεζών αίματος. Την ίδια ημέρα μια σειρά από απειλές για βόμβες προκάλεσε αναστάτωση σε δεκάδες πτήσεις σε ολόκληρη την ήπειρο.
Στο τέλος της εβδομάδας πραγματοποιήθηκαν με απειλές για βόμβες εναντίον ευρωπαϊκών μέσων ενημέρωσης, μεταξύ των οποίων το βρετανικό Sky News και ο ιρλανδικός δημόσιος ραδιοτηλεοπτικός φορέας RTÉ.
Μιλώντας στο CNBC ο Sidharth Kaushal, ερευνητής στο Βασιλικό Ινστιτούτο Ενωμένων Υπηρεσιών, διατύπωσε την εκτίνηση ότι αν πίσω από τις επιθέσεις βρίσκεται η Ρωσία, ενδεχομένως να αποσκοπούν στο να καταδείξουν το κόστος που συνεπάγεται για την Ευρώπη η συνεχιζόμενη υποστήριξή της προς την Ουκρανία. «Πιστεύω ότι πρόκειται περισσότερο για την επιβολή κόστους. Στόχος είναι να πειστεί η ευρωπαϊκή πολιτική ηγεσία ότι το κόστος ενός πολέμου μπορεί να μεταφερθεί και στο εσωτερικό των χωρών της».
Κυβερνοεπιθέσεις
Τη Δευτέρα, σούπερ μάρκετ στο Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, τη Σουηδία και την Ολλανδία διαπίστωσαν ότι τα συστήματα ψύξης είχαν ρυθμιστεί σε θερμοκρασίες έως και 50 βαθμούς Κελσίου. Το περιστατικό επηρέασε αλυσίδες εμπορικούς κολοσσούς, όπως οι Ahold Delhaize, IKEA, Colruyt Group και Carrefour.
Ο Fredrik Blix, ειδικός στην κυβερνοασφάλεια στην εταιρεία Visente και αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης, δήλωσε στο CNBC ότι οι επιθέσεις στα συστήματα ψύξης των σούπερ μάρκετ απαιτούσαν ελάχιστες τεχνικές γνώσεις, καθώς ευάλωτα συστήματα ελέγχου ψύξης ήταν απευθείας συνδεδεμένα στο δημόσιο διαδίκτυο. Αυτό επέτρεπε σε πιθανούς επιτιθέμενους να τα εντοπίζουν και να εκμεταλλεύονται τις αδυναμίες τους.
«Αυτές οι επιθέσεις δεν απαιτούν πραγματικά κάποια ιδιαίτερη προηγμένη τεχνογνωσία», σημείωσε, προσθέτοντας ότι ορισμένα συστήματα προστατεύονταν μόνο από τους προεπιλεγμένους κωδικούς πρόσβασης ή από κωδικούς που μπορούν εύκολα να μαντέψουν οι χάκερς.
«Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είναι τόσο φθηνό να πραγματοποιηθούν τέτοιου είδους επιθέσεις», δήλωσε ο Blix, προειδοποιώντας ότι η δημοσιότητα γύρω από τα περιστατικά ενδέχεται να ενθαρρύνει παρόμοιες επιθέσεις από μιμητές. «Οποιοσδήποτε μπορεί να το κάνει και δεν απαιτούνται πόροι από κάποιο κράτος ή κάτι αντίστοιχο», σημείωσε.
Παρότι ο ίδιος αναγνώρισε το ενδεχόμενο πίσω από τις επιθέσεις να βρίσκεται κάποια χώρα ή κάποιος παράγοντας που υποστηρίζεται από αυτήν, εκτίμησε ότι το πιθανότερο σενάριο είναι να πρόκειται για κάποιον που δοκιμάζει τα όρια των συστημάτων και «διασκεδάζει».
Από την πλευρά του, ο Kaushal υποστήριξε ότι τα περιστατικά θα πρέπει να εξεταστούν στο ευρύτερο πλαίσιο των ύποπτων ενεργειών δολιοφθοράς και των υβριδικών απειλών στην Ευρώπη, μεταξύ των οποίων και οι ζημιές σε υποθαλάσσια καλώδια στη Βαλτική Θάλασσα.
«Αν επρόκειτο για ένα μεμονωμένο περιστατικό, θα μπορούσε κανείς να πει ότι πρέπει να το εξετάσουμε μεμονωμένα. Όταν όμως το εντάσσουμε σε όλα όσα έχουν προηγηθεί, η εικόνα γίνεται λιγότερο ξεκάθαρη», δήλωσε, αναφέροντας επίσης τις απειλές θανάτου εναντίον στελεχών της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας και τη βόμβα που είχε τοποθετηθεί σε αεροσκάφος της DHL το 2024.
Μπορεί η Ευρώπη να αμυνθεί;
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις καλούνται να αντιμετωπίσουν τη μεγαλύτερη αβεβαιότητα σχετικά με τις εγγυήσεις ασφαλείας των ΗΠΑ, έπειτα από δεκαετίες ανεπαρκών επενδύσεων στην άμυνα, ενώ παράλληλα βρίσκονται αντιμέτωπες με την αύξηση των ασύμμετρων απειλών, οι οποίες μπορεί να έχουν δυνητικά καταστροφικές συνέπειες.
Ο υβριδικός πόλεμος συνδυάζει τακτικές όπως οι κυβερνοεπιθέσεις, οι πράξεις δολιοφθοράς και η παραπληροφόρηση, με σκοπό την αποσταθεροποίηση των αντιπάλων χωρίς να προκαλείται μια ανοιχτή πολεμική σύρραξη.
Σύμφωνα με τον Kaushal, οι δυνατότητες των ευρωπαϊκών χωρών να αντέξουν τέτοιου είδους υβριδικές απειλές διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα.
Η Φινλανδία και η Σουηδία διαθέτουν καλά ανεπτυγμένα προγράμματα πολιτικής προστασίας, τα οποία αντανακλούν την εμπειρία τους από την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου. Αντίθετα, μεγάλο μέρος των υποδομών στην υπόλοιπη Ευρώπη έχει σχεδιαστεί με γνώμονα την οικονομική αποδοτικότητα και όχι τις αμυντικές ανάγκες.
«Όσο προχωρά κανείς προς τα δυτικά της Ευρώπης, τόσο χαμηλότερο είναι το επίπεδο προετοιμασίας, τόσο απέναντι στις υβριδικές επιθέσεις όσο και απέναντι σε απλές πυραυλικές επιθέσεις, όπως αυτές που έχουμε δει στην Ουκρανία», ανέφερε.
«Κάθε επίθεση δημιουργεί έναν βαθμό ανθεκτικότητας», πρόσθεσε, επικαλούμενος την αυξημένη εστίαση του ΝΑΤΟ στις απειλές κατά των υποθαλάσσιων καλωδίων και των αγωγών φυσικού αερίου μετά τη δολιοφθορά στους αγωγούς Nord Stream το 2022.
Η Oana Popescu-Zamfir, ανώτερη ερευνήτρια με ειδίκευση στην ευρωπαϊκή ασφάλεια στο RUSI, δήλωσε ότι τα πρόσφατα περιστατικά αποδεικνύουν πως η Ευρώπη έχει καθυστερήσει να προετοιμαστεί για μια απειλή που ήταν γνωστό ότι θα εμφανιζόταν. «Αργήσαμε να προσαρμοστούμε στη νέα πραγματικότητα. Εξακολουθούμε να διαχωρίζουμε εννοιολογικά την ειρήνη από τον πόλεμο. Αυτό όμως δεν ισχύει πλέον, καθώς δεν βρισκόμαστε σε πόλεμο, αλλά ούτε και σε περίοδο ειρήνης», τόνισε.
Όπως σημείωσε, η Ευρώπη είναι πιθανό να αντιμετωπίζει για μεγάλο χρονικό διάστημα υβριδικές επιθέσεις, οι οποίες θα επιδιώκουν την επίτευξη στρατιωτικών στόχων χωρίς τη χρήση συμβατικής στρατιωτικής ισχύος.
Η Popescu-Zamfir ανέφερε ότι η Ρωσία θα μπορούσε να αξιοποιήσει δίκτυα συνεργατών και ενδιάμεσων προσώπων στην Ευρώπη, κάνοντας δύσκολη την απόδοση άμεσης ευθύνης στο Κρεμλίνο.
Μέτρα ασφάλειας
Ο Blix υποστήριξε ότι οι επιχειρήσεις μπορούν να λάβουν σχετικά απλά μέτρα για να μειώσουν την έκθεσή τους σε τέτοιους κινδύνους.
«Πρόκειται για βασικά μέτρα κυβερνοασφάλειας. Δεν θα πρέπει να επιτρέπεται η απευθείας σύνδεση βιομηχανικών συστημάτων ελέγχου και αυτού του είδους επιχειρησιακής τεχνολογίας στο διαδίκτυο χωρίς την ύπαρξη κατάλληλων μέτρων ασφαλείας», ανέφερε.
Η ευθύνη επιμερίζεται μεταξύ των κατασκευαστών του εξοπλισμού, των εταιρειών συντήρησης και των αλυσίδων σούπερ μάρκετ, γεγονός που καθιστά ασαφές ποιος είναι τελικά υπόλογος. Ανέφερε, ακόμη, ότι οι εταιρείες συντήρησης συχνά δίνουν προτεραιότητα στην ευκολία, επιτρέποντας την απομακρυσμένη πρόσβαση στα συστήματα, παρά τις οδηγίες ασφαλείας των κατασκευαστών. Την ίδια στιγμή, οι αλυσίδες λιανικής ενδέχεται να μην επιβάλλουν επαρκή πρότυπα κυβερνοασφάλειας στους προμηθευτές τους.
«Αυτό που με ανησυχεί είναι ότι στην πραγματικότητα δεν κάνουμε τίποτα», δήλωσε ο Blix, προσθέτοντας ότι «ανταλλάσσουμε πολλά έγγραφα» και «πραγματοποιούμε πολλές αξιολογήσεις κινδύνου», χωρίς όμως να προχωρούμε σε ουσιαστικές ενέργειες.
Οικονομική πίεση
Η Ευρώπη έχει επίσης βιώσει εκτεταμένες κοινωνικές αντιδράσεις τους τελευταίους μήνες, γεγονός που αυξάνει την πολιτική πίεση, καθώς τα νοικοκυριά εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν υψηλό κόστος διαβίωσης.
Όπως ανέφερε στο CNBC ο Alexander Anderson, πρόεδρος και διευθυντής πολιτικής του Centre for International Security and Economic Strategy, επιχειρήσεις επιρροής από τη Ρωσία και ενδεχομένως την Κίνα μπορεί να επιδιώκουν να ενισχύσουν τις αναταραχές.
«Ωστόσο, θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί ώστε να μην απορρίπτουμε τις δικαιολογημένες εγχώριες κοινωνικές διεκδικήσεις ως προϊόν ξένης παρέμβασης», τόνισε. «Κάτι τέτοιο ενέχει τον κίνδυνο να παρερμηνεύσουμε τόσο τις αιτίες της πολιτικής αστάθειας όσο και τις μεθόδους μέσω των οποίων εχθρικοί παράγοντες επιχειρούν να τις εκμεταλλευτούν», προειδοποίησε.
