Οι αγορές κρατικού χρέους δείχνουν προς τα έξω ψύχραιμες, αλλά πίσω από τις οθόνες των συναλλαγών και στα κλειστά δωμάτια των υπουργείων Οικονομικών διαμορφώνεται ένα εντελώς διαφορετικό σκηνικό.
Στη Φρανκφούρτη, στις Βρυξέλλες και σε μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εξελίσσεται μια αθόρυβη επαναξιολόγηση του ρίσκου. Με τους διαχειριστές κεφαλαίων να αυξάνουν σταδιακά το premium που ζητούν για να διακρατούν κρατικά ομόλογα και τα οικονομικά επιτελεία να επανεξετάζουν τα πλάνα δανεισμού τους υπό το βάρος μιας κρίσης που δεν έχει ακόμη δείξει τη διάρκεια και την έντασή της, στην παγκόσμια οικονομία εξελίσσεται μια αθόρυβη επαναξιολόγηση του ρίσκου.
Παρά την προσωρινή νηνεμία στο κόστος δανεισμού κρατικών ομολόγων, αναλυτές με άμεση γνώση των εσωτερικών διεργασιών, «η σταθερότητα είναι επιφανειακή» και η πραγματική μεταβολή εντοπίζεται στην αυξημένη ευαισθησία των spreads σε κάθε γεωπολιτική εξέλιξη, κάτι που συνιστά την πρώτη ένδειξη ότι το κόστος χρήματος για τα κράτη μπορεί να μπει σε φάση κινδύνου.
Την ίδια ώρα, οι κυβερνήσεις εξετάζουν το πώς θα χρηματοδοτήσουν νέα μέτρα στήριξης, αλλά ταυτόχρονα και το πώς θα το κάνουν σε ένα περιβάλλον όπου το κόστος δανεισμού μπορεί να αυξηθεί ταυτόχρονα.
Η ΕΚΤ έχει ήδη θέσει σε καθεστώς αυξημένης επιτήρησης την αγορά ομολόγων, ενεργοποιώντας εσωτερικά μοντέλα προσομοίωσης που εξετάζουν σενάρια ταχείας διεύρυνσης των spreads σε περίπτωση επιδείνωσης της κρίσης. Στις εσωτερικές διεργασίες δεν εξετάζονται μόνο η πορεία των επιτοκίων, αλλά και το περιθώριο παρέμβασης εάν διαταραχθεί η ισορροπία της νομισματικής πολιτικής. Το κρίσιμο σημείο, όπως μεταφέρουν ευρωπαϊκές πηγές, είναι ότι για πρώτη φορά μετά το 2022 επανέρχεται σοβαρά στο τραπέζι το ενδεχόμενο χρήσης εργαλείων στήριξης της αγοράς ομολόγων, χωρίς ωστόσο να υπάρχει συμφωνία για το πότε και υπό ποιες συνθήκες θα ενεργοποιηθούν.
Στη δεδομένη συγκυρία οι περισσότεροι Κεντρικοί Τραπεζίτες εμφανίζονται επιφυλακτικοί απέναντι σε οποιαδήποτε πρόωρη παρέμβαση, υπό το φόβο ότι θα σταλεί λάθος μήνυμα στις αγορές, ενώ οι χώρες του Νότου πιέζουν για σαφή σήματα ετοιμότητας, προκειμένου να αποτραπεί μια αυτοτροφοδοτούμενη αύξηση του κόστους δανεισμού.
Την ίδια ώρα, οι κυβερνήσεις εξετάζουν το πώς θα χρηματοδοτήσουν νέα μέτρα στήριξης, αλλά ταυτόχρονα και το πώς θα το κάνουν σε ένα περιβάλλον όπου το κόστος δανεισμού μπορεί να αυξηθεί ταυτόχρονα. Σύμφωνα με πληροφορίες από ευρωπαϊκούς κύκλους, σε κλειστές συσκέψεις έχει τεθεί ευθέως το σενάριο «διπλής πίεσης» με αυξημένες δημοσιονομικές ανάγκες λόγω της κρίσης και ταυτόχρονη άνοδος των αποδόσεων των ομολόγων. Σε αυτό το πλαίσιο, εξετάζονται εναλλακτικές στρατηγικές έκδοσης χρέους, χρονικές μετατοπίσεις δημοπρασιών και ενίσχυση ταμειακών αποθεμάτων, ενώ επανέρχεται στο προσκήνιο και η ανάγκη ευρωπαϊκού συντονισμού σε περίπτωση που οι αγορές κινηθούν πιο επιθετικά.
Η αγορά αλλάζει σιωπηλά στάση
Η εικόνα περιγράφεται ως «ελεγχόμενη αλλά εύθραυστη», καθώς τα spreads των χωρών της περιφέρειας δεν έχουν εκτιναχθεί, ωστόσο δεν ακολουθούν και την πορεία αποκλιμάκωσης που θα περίμενε κανείς μετά τα πρώτα σημάδια σταθεροποίησης στην ενέργεια. Αντιθέτως, παραμένουν κολλημένα σε επίπεδα που αποτυπώνουν αυξημένη επιφυλακτικότητα, ενώ κάθε νέα γεωπολιτική είδηση προκαλεί άμεσες, έστω και περιορισμένες, αντιδράσεις.
Μεγάλα funds έχουν ήδη αρχίσει να αναπροσαρμόζουν τις θέσεις τους, μειώνοντας την έκθεση σε πιο ευάλωτα κρατικά ομόλογα και αυξάνοντας τη ζήτηση για πιο ασφαλή assets. Η μετατόπιση αυτή δεν έχει ακόμη λάβει μαζικά χαρακτηριστικά, ωστόσο καταγράφεται με συνέπεια τις τελευταίες εβδομάδες. «Δεν πρόκειται για φυγή, αλλά για προσαρμογή», σημειώνουν αναλυτές, εξηγώντας ότι οι επενδυτές «αγοράζουν χρόνο» μέχρι να διαπιστωθεί αν η κρίση θα αποκλιμακωθεί ή θα αποκτήσει πιο μόνιμα χαρακτηριστικά.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η αγορά δεν περιμένει πλέον ένα καθαρό σενάριο επιστροφής στην κανονικότητα. Αντίθετα, ενσωματώνει την πιθανότητα μιας παρατεταμένης περιόδου αβεβαιότητας, κάτι που μεταφράζεται σε υψηλότερο κόστος δανεισμού, ακόμη και χωρίς δραματικές κινήσεις στις αποδόσεις.
Η ΕΚΤ βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα σύνθετο δίλημμα καθώς από τη μία πλευρά πρέπει να διατηρήσει την αξιοπιστία της στη μάχη κατά του πληθωρισμού, από την άλλη καλείται να αποτρέψει μια ενδεχόμενη αποσταθεροποίηση της αγοράς χρέους.
Σύμφωνα με πληροφορίες, στο εσωτερικό του Διοικητικού Συμβουλίου έχουν διαμορφωθεί σαφείς διαφοροποιήσεις. Η μία πλευρά επιμένει ότι οποιαδήποτε συζήτηση για παρέμβαση στην αγορά ομολόγων είναι πρόωρη και ενέχει τον κίνδυνο να υπονομεύσει τη νομισματική πειθαρχία. Στον αντίποδα, αξιωματούχοι από χώρες που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερους δημοσιονομικούς κινδύνους και αυξημένο χρέος, εκφράζουν έντονο προβληματισμό για το ενδεχόμενο σταδιακής επιδείνωσης των συνθηκών χρηματοδότησης και ζητούν σαφέστερα σήματα ετοιμότητας.
Η κεντρική γραμμή που διαμορφώνεται, τουλάχιστον προς το παρόν, είναι μια στάση αναμονής με αυξημένη επιτήρηση. Όπως μεταφέρουν πηγές με γνώση των συζητήσεων, η ΕΚΤ επιδιώκει να «κερδίσει χρόνο», αποφεύγοντας δεσμεύσεις, αλλά διατηρώντας όλα τα εργαλεία στο τραπέζι. Η επιλογή αυτή αντανακλά την αβεβαιότητα γύρω από τη διάρκεια της κρίσης, αλλά και τον φόβο ότι μια πρόωρη αντίδραση θα μπορούσε να αποδειχθεί λανθασμένη.
Κυβερνήσεις σε διπλό μέτωπο
Για τις εθνικές κυβερνήσεις, η κατάσταση γίνεται ολοένα και πιο περίπλοκη, ειδικά από την στιγμή που από τη μία πλευρά καλούνται να στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις απέναντι στο αυξημένο κόστος ενέργειας, ενώ από την άλλη πρέπει να διατηρήσουν την εμπιστοσύνη των αγορών σε ένα περιβάλλον αυξημένης μεταβλητότητας.
Εξετάζονται ήδη σενάρια που συνδέουν άμεσα την πορεία των spreads με τη δυνατότητα υλοποίησης δημοσιονομικών παρεμβάσεων. Το βασικό σενάριο προβλέπει μια ελεγχόμενη αύξηση του κόστους δανεισμού, η οποία δεν θα εκτροχιάσει τους προϋπολογισμούς. Ωστόσο, δεν λείπουν οι πιο απαισιόδοξες εκτιμήσεις, που κάνουν λόγο για σταδιακή επιδείνωση των συνθηκών, ικανή να περιορίσει σημαντικά τα περιθώρια κινήσεων.
Η συζήτηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη ένταση σε χώρες με υψηλότερο χρέος, όπου η ευαισθησία στις μεταβολές των αποδόσεων είναι μεγαλύτερη. Σε αυτό το πλαίσιο, επανέρχεται στο προσκήνιο η ανάγκη για ευρωπαϊκές λύσεις, είτε μέσω μεγαλύτερης ευελιξίας στους δημοσιονομικούς κανόνες είτε μέσω συντονισμένων παρεμβάσεων.
Για την Ελλάδα, η εικόνα είναι διττή. Από τη μία πλευρά, η ισχυρή δημοσιονομική επίδοση και η επενδυτική βαθμίδα προσφέρουν ένα σημαντικό δίχτυ ασφαλείας. Από την άλλη, το υψηλό επίπεδο χρέους και η εξάρτηση από τις διεθνείς συνθήκες καθιστούν τη χώρα ευάλωτη σε μια ενδεχόμενη μεταβολή του κλίματος. Στο οικονομικό επιτελείο παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, συνδέοντας άμεσα τις αποφάσεις για νέα μέτρα στήριξης με την πορεία των αγορών. Σύμφωνα με πληροφορίες, η στρατηγική που διαμορφώνεται βασίζεται στη διατήρηση ισορροπίας με παρεμβάσεις μεν για την αντιμετώπιση της κρίσης, αλλά χωρίς να διακυβεύεται η αξιοπιστία της χώρας απέναντι στους επενδυτές.
Το επόμενο διάστημα θεωρείται κρίσιμο. Οι αποφάσεις που θα ληφθούν τόσο σε επίπεδο ΕΚΤ όσο και σε επίπεδο κυβερνήσεων θα καθορίσουν αν η κρίση θα κάνει ακόμα πιο έντονη πίεση.
