Αν κάτι επαναλαμβάνεται συχνά τα τελευταία χρόνια, τόσο από ηγέτες όπως ο Μακρόν όσο και από αναλυτές, είναι ότι η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να βασίζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες για την προστασία της.
Νωρίτερα τον Απρίλιο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ αμφισβήτησε τη σταθερότητα του ΝΑΤΟ, όταν συναντήθηκε με τον γενικό γραμματέα της συμμαχίας, Μαρκ Ρούτε.
Χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου ο ίδιος δεν μπορεί να αποσύρει τις ΗΠΑ από τη διεθνή αμυντική συμμαχία.
Δεν όμως είναι λίγοι αυτοί που σκέφτονται ότι η μέχρι πρότινος πιστή σύμμαχος θα μπορούσε —σε μέλλοντα χρόνο— να αφήσει την Ευρώπη στα «νύχια» της Ρωσίας.
Απόπειρα να δωθεί απάντηση στο «τι μέλλει γενέσθαι» είναι η έκθεση του European Union Institute for Security Studies (EUISS).
Το ινστιτούτο υπέδειξε ορισμένα βήματα για την ενδυνάμωση της ευρωπαϊκής άμυνας, όπως περαιτέρω επενδύσεις στην άμυνα αλλά και μια στενότερη συνεργασία όσον αφορά την απόκτηση στρατιωτικού εξοπλισμού.
Το ΑΕΠ των ευρωπαϊκών μελών του ΝΑΤΟ ανήλθε στα 25 τρισ. δολάρια το 2025. Ήταν δηλαδή σχεδόν 10 φορές μεγαλύτερο από τα 2,6 τρισ. δολάρια της Ρωσίας, όπως αναφέρει το ΔΝΤ.
«Εχθρός» ο κατακερματισμός
Σύμφωνα με τον σχολιαστή Hugo Dixon στο Reuters, η άρση του αμυντικού κατακερματισμού της Ευρώπης δεν είναι απλή υπόθεση.
Καταρχάς, δεν νιώθουν όλες οι χώρες το ίδιο απειλούμενες από τη Ρωσία.
Για παράδειγμα, η Πολωνία, λόγω εδαφικής εγγύτητας, ανησυχεί περισσότερο από την Ισπανία. Ενδεχομένως, η διαφορά στην απόσταση συνδέεται με το διαφορετικό ποσοστό δαπανών έκαστης χώρας για την άμυνά της.
Ας δούμε ένα παράδειγμα: σύμφωνα με έγγραφο του ΝΑΤΟ για τις δαπάνες άμυνας μεταξύ 2014-2025, η Βαρσοβία δαπάνησε το 2025 το 4,5% του ΑΕΠ της στην άμυνα, ενώ η Μαδρίτη έδωσε μόνο το 2,0%.
Έπειτα, οι στρατιωτικές δυνατότητες ποικίλουν ανά χώρα: η Βρετανία και η Γαλλία διαθέτουν πυρηνικά όπλα, ενώ οι άλλες όχι.
Σημαντικό ρόλο παίζει και η οικονομία. Για παράδειγμα, η Γερμανία μπορεί εύκολα να συγκεντρώσει κεφάλαια για να ενισχύσει την άμυνά της, ενώ πολλές άλλες χώρες είναι υπερχρεωμένες, όπως εξηγεί ο Hugo Dixon.
Έπειτα, τα εθνικά συμφέροντα κάποιες φορές υποσκάπτουν τις προσπάθειες σύγκλισης.
Λόγυυ χάρη, το Βερολίνο και το Παρίσι διαφωνούν ως προς τα χρονοδιαγράμματα όσον αφορά το γαλλογερμανικό έργο μαχητικών αεροσκαφών FCAS.
Εξαρτήσεις δημιουργούν και οι συναλλαγές με μεγάλους κολοσσούς, κάτι που καθυστερεί την καινοτομία.
Τέλος, η σταθερή άνοδος ακροδεξιών εθνικιστικών κομμάτων, όπως το Εθνικό Μέτωπο της Γαλλίας, το Reform UK και το AfD θα μπορούσε να θέσει επιπλέον εμπόδια σε πιθανή συνεργασία – ειδικά αν αναλογιστεί κανείς τις «συμπάθειες» που τα κόμματα αυτά εχουν εκφράσει για τη Ρωσία.
Υπάρχουν όμως ενδείξεις ότι μια στενότερη συνεργασία είναι εφικτή.
Aν η Γερμανία, μόνη της ή μαζί με άλλες χώρες, επωμιστεί το μεγαλύτερο βάρος στη συμβατική άμυνα, τότε η Γαλλία και ενδεχομένως το Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούσαν να προσφέρουν ως αντάλλαγμα μια διευρυμένη πυρηνική προστασία.
Το οικονομικό υπόβαθρο υπάρχει
Όπως αναφέρει με νόημα ο Hugo Dixon, η Ευρώπη επιζητά την ειρήνη, εν αντιθέσει προς τις ΗΠΑ ή τη Ρωσία. Και η αυτοάμυνα απαιτεί λιγότερους πόρους.
Εδώ πρέπει να συνυπολογιστεί ότι το ΑΕΠ των ευρωπαϊκών μελών του ΝΑΤΟ ανήλθε στα 25 τρισ. δολάρια το 2025. Ήταν δηλαδή σχεδόν 10 φορές μεγαλύτερο από τα 2,6 τρισ. δολάρια της Ρωσίας, όπως αναφέρει το ΔΝΤ.
Σύμφωνα με τον Dixon, αν οι ευρωπαϊκές χώρες καταφέρουν να συνενώσουν έστω και μερικώς τις προσπάθειές τους, η ισχύς τους δεν θα ήταν διόλου αμελητέα.
Όσο για τη Ρωσία, επί του παρόντος είναι απασχολημένη με τον πόλεμο που διεξάγει στην Ουκρανία. Δεύτερο μέτωπο, π.χ. στις χώρες της Βαλτικής, θα δυσκολευτεί να ανοίξει, εκτός και αν βγει νικήτρια από το ουκρανικό μέτωπο.
Από την πλευρά της, η ΕΕ συμφώνησε την περασμένη εβδομάδα στην παροχή δανείου προς το Κίεβο ύψους 90 δισ. ευρώ. Το επόμενο βήμα θα ήταν να αυξήσουν την οικονομική στήριξή τους προς την Ουκρανία, υποστηρίζει ο Hugo Dixon.
Συμμαχίες σε πλαίσιο αβεβαιότητας
Το ιδανικό σενάριο για τον Dixon θα μια πανευρωπαϊκή ευθυγράμμιση στο πλαίσιο συμμαχιών, βιομηχανικής παραγωγής και εύρεσης τρόπων χρηματοδότησης.
Ήδη οι ηγέτες 29 κρατών παρευρέθηκαν στη σύνοδο κορυφής της ΕΕ στην Αγία Νάπα της Κύπρου, στις 23-24 Απριλίου 2026, καθώς η κριτική του προέδρου των ΗΠΑ στους «παραδοσιακούς» συμμάχους εγείρει ανησυχίες για τη δέσμευσή του στο ΝΑΤΟ σε μια περίοδο αυξανόμενης ανασφάλειας.
Έπειτα, υπάρχει ένας μικρός συνασπισμός δυνάμεων ταχείας αντίδρασης από 10 χώρες της Βόρειας Ευρώπης, υπό βρετανική ηγεσία (το Joint Expeditionary Force).
Η Βρετανία και η Γαλλία έχουν επίσης ένα διμερές αμυντικό σύμφωνο, ενώ αμφότερες οι χώρες ηγούνται από κοινού δύο λεγόμενων «Συμμαχιών των Προθύμων».
Ο ένας προσανατολίζεται σε ένα ασφαλές άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, ενώ ο άλλος για να βοηθήσει στην υπεράσπιση της Ουκρανίας, εάν καταλήξει σε ειρηνευτική συμφωνία με τη Ρωσία.
Από την πλευρά της, η Γερμανία δημοσίευσε την περασμένη εβδομάδα μια νέα στρατιωτική στρατηγική για την ισχυροποίηση του συμβατικού στρατού της ως το 2039. Ως προς τα πυρηνικά, η Γαλλία κινείται στην ενίσχυση του πυρηνικού οπλοστασίου της και τη συμπερίληψη επτά άλλων χωρών της ΕΕ.
Αναγκαία η συνοχή
Ενώ ερώτημα που προκύπτει εδώ είναι κατά πόσον οι παραπάνω πρωτοβουλίες διαθέτουν την απαιτούμενη συνοχή, για την επίτευξη ενός κοινού ευρωπαϊκού αμυντικού μετώπου.
Αφενός, χώρες όπως η Μ. Βρετανία, η Γαλλία, η Γερμανία και η Πολωνία, μαζί με μικρότερες χώρες που συμμετέχουν στην Joint Expeditionary Force, θα μπορούσαν να συγκροτήσουν το απαραίτητο θεμέλιο.
Αυτό δεν αποκλείει τη συμμετοχή σε αυτόν τον «σκληρό πυρήνα» και άλλων κρατών, σε μια πιο ad hoc βάση, όπως αναφέρει ο Dixon.
Έπειτα, αν η Γερμανία, μόνη της ή μαζί με άλλες χώρες, επωμιστεί το μεγαλύτερο βάρος στη συμβατική άμυνα, τότε η Γαλλία και ενδεχομένως το Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούσαν να προσφέρουν ως αντάλλαγμα μια διευρυμένη πυρηνική προστασία.
Οι ευρωπαϊκές χώρες θα μπορούσαν επίσης να προχωρήσουν στη δημιουργία κοινών συστημάτων όπως για τις δορυφορικές επικοινωνίες και την αντιπυραυλική άμυνα, μακριά από την εξάρτηση από τις ΗΠΑ.
