Πρώτα ήρθε ο πόλεμος που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ κατά του Ιράν. Μετά ήρθε ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ. Τώρα έρχονται οι ελλείψεις σε βασικά αγαθά.
Τα δεξαμενόπλοια γεμάτα με βασικά εμπορεύματα — πετρέλαιο, υγροποιημένο φυσικό αέριο, ουρία, προϊόντα διύλισης πετρελαίου, υδρογόνο, ήλιο και ούτω καθεξής — δεν έχουν περάσει από τα Στενά του Ορμούζ από τα τέλη Φεβρουαρίου. Όσα πλοία πρόλαβαν και απομακρύνθηκαν από την περιοχή πριν από τον αποκλεισμό έχουν φτάσει στοπν προορισμό τους ως επί το πλείστον. Από εδώ και στο εξής, οι αποστολές που δεν έφυγαν θα γίνονται όλο και πιο αισθητές. Καθώς τα αποθέματα εξαντλούνται, θα εισέλθουμε σε μια εποχή φυσικής έλλειψης, όπως τονίζει σε άρθρο του στους Financial Times ο αρθρογράφος Μάρτιν Γουλφ.
Όσο περισσότερο παραμένουν κλειστά τα Στενά και όσο μεγαλύτερη είναι η υλική ζημιά, τόσο περισσότερο θα διαρκέσουν οι ελλείψεις και τόσο χειρότερη θα είναι η επίδρασή τους.
Μέχρι τώρα, οι ελλείψεις ήταν κυρίως πλασματικές. Τώρα θα γίνουν πραγματικές. Πρέπει να αντιμετωπιστούν, τελικά με την καταστολή της ζήτησης. Το τελευταίο, με τη σειρά του, θα απαιτήσει κάποιο συνδυασμό διανομής με δελτία και περικοπών. Ένας συνδυασμός υψηλότερων τιμών με αυστηρότερη νομισματική πολιτική θα μπορούσε να επιφέρει και τα δύο. Όσο περισσότερο παραμένουν κλειστά τα Στενά και όσο μεγαλύτερη είναι η υλική ζημιά, τόσο περισσότερο θα διαρκέσουν οι ελλείψεις και τόσο χειρότερη θα είναι η επίδρασή τους.
Αυτό, εν συντομία, είναι το επιχείρημα του Νικ Μπάτλερ, πρώην αντιπροέδρου του ομίλου για τη στρατηγική και την ανάπτυξη πολιτικών στη BP και τώρα στο King’s College του Λονδίνου, σε μια ανάρτηση στο Substack με τίτλο «Το τέλος της αρχής». Ακολουθούν, λοιπόν, μερικά από τα κύρια στοιχεία αυτής της ανησυχητικής ιστορίας.
Ανησυχητική ιστορία
Πρώτον, τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο κόσμος δεν οφείλονται μόνο στο ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών. Οι επιθέσεις κατά υποδομών, κυρίως από το Ιράν, οι οποίες ήταν εξίσου προβλέψιμες με το ίδιο το κλείσιμο, έχουν προκαλέσει σημαντικές ζημιές. Σύμφωνα με τον Μπάτλερ, «τουλάχιστον οκτώ σημαντικά διυλιστήρια στον Κόλπο έχουν τεθεί πλήρως ή μερικώς εκτός λειτουργίας. Το ίδιο ισχύει και για τη μονάδα υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στο Ρας Λάφαν του Κατάρ». Δεν είναι ακόμη γνωστό πόσος χρόνος θα χρειαστεί για την αποκατάσταση των ζημιών.
Δεύτερον, όπως εξηγεί το Substack «Crack The Market», οι ελλείψεις δεν πρέπει να εξεταστούν αποκλειστικά από την άποψη του αργού πετρελαίου. Θα επηρεάσουν δυσανάλογα συγκεκριμένα προϊόντα, επειδή τα διυλιστήρια έχουν σχεδιαστεί για να επεξεργάζονται συγκεκριμένους τύπους αργού πετρελαίου. Η περιοχή του Κόλπου όχι μόνο παράγει συγκεκριμένους τύπους πετρελαίου, αλλά, όπως σημειώνει το Crack The Market, «εξήγαγε 3,3 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα διυλισμένων προϊόντων και 1,5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα LPG πριν από την κρίση.
Πρόκειται για τελικά καύσιμα, ντίζελ, καύσιμο αεροσκαφών, νάφθα, βενζίνη, τα οποία διοχετεύονταν απευθείας στις αλυσίδες εφοδιασμού των καταναλωτών της Ασίας και της Ευρώπης». Η απώλεια των εξαγωγών συγκεκριμένων τύπων αργού πετρελαίου και διυλισμένων προϊόντων σημαίνει ότι δεν είναι δυνατή η απλή υποκατάσταση. Ο Μπάτλερ γράφει ότι οι κύριες ελλείψεις τώρα αφορούν τα αεροπορικά καύσιμα και το ντίζελ. Δεδομένων αυτών των πραγματικών συνθηκών που αφορούν συγκεκριμένα προϊόντα, οι ΗΠΑ δεν είναι αυτάρκεις σε πετρέλαιο. Ναι, είναι καθαρός εξαγωγέας. Αλλά είναι, όπως υποστηρίζει ο ειδικός της αγοράς Τσάρλι Γκαρσία, επίσης μεγάλος εισαγωγέας, καθώς τα διυλιστήριά τους πρέπει να έχουν πρόσβαση στο αργό πετρέλαιο που μπορούν να επεξεργαστούν.
Μείωση αποθεμάτων
Τρίτον, ο αντίκτυπος έχει μετριαστεί μέχρι στιγμής χάρη στην ταχεία μείωση των αποθεμάτων. Ωστόσο, τα αποθέματα είναι αναγκαστικά περιορισμένα. Είναι δύσκολο να αυξηθεί η παραγωγή εκτός του Κόλπου ή να ανακατευθυνθεί το πετρέλαιο μακριά από το στενό, ακόμη και μεσοπρόθεσμα. Επομένως, μεγάλο μέρος της παγκόσμιας εφεδρικής παραγωγικής ικανότητας πετρελαίου βρίσκεται στην ίδια την περιοχή του Κόλπου.
Ακολουθεί ως μεγαλύτερη πρόσθετη πηγή η Ρωσία. Ωστόσο, πέρα από τις προφανείς πολιτικές δυσκολίες, η ρωσική παραγωγική ικανότητα είναι περιορισμένη. Οι αγωγοί από τη Σαουδική Αραβία προς την Ερυθρά Θάλασσα και από το Ομάν προς το Ras Markaz έχουν περιορισμένη χωρητικότητα. Η επέκτασή τους θα απαιτούσε πολύ χρόνο. Η αντικατάσταση της χαμένης δυναμικότητας διύλισης θα απαιτούσε επίσης χρόνο και θα κόστιζε πολύ. Στην Ευρώπη, η δυναμικότητα διύλισης μειώνεται εδώ και χρόνια. Αυτό δεν θα μπορούσε να αλλάξει γρήγορα. Η πραγματοποίηση τέτοιων επενδύσεων θα ήταν επίσης δαπανηρή και επικίνδυνη.
Τέλος, οι ελλείψεις δεν περιορίζονται καθόλου στον τομέα της ενέργειας. Επηρεάζονται επίσης οι προμήθειες ηλίου, νάφθας, μεθανόλης, φωσφορικών αλάτων, ουρίας, αμμωνίας και θείου. Η μείωση της προσφοράς ηλίου πλήττει την παραγωγή μικροτσίπ. Η μείωση της προσφοράς πρώτων υλών που είναι απαραίτητες για την παραγωγή τεχνητών λιπασμάτων θα οδηγήσει σε μείωση της παγκόσμιας παραγωγής τροφίμων. Υπάρχει επίσης αρνητικός αντίκτυπος στη παγκόσμια ναυτιλία, καθώς οι μακρύτερες διαδρομές είναι πιο ακριβές. Επιπλέον, 20.000 ναυτικοί έχουν πλέον εγκλωβιστεί στον Κόλπο.
Οι αγορές φαίνεται να έχουν πείσει τον εαυτό τους ότι αυτές οι επικείμενες πραγματικότητες θα οδηγήσουν, νωρίτερα παρά αργότερα, σε μια σταθερή εκεχειρία και στην επαναλειτουργία του στενού. Αυτό μπορεί να συμβεί. Αλλά δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς γιατί μπορεί και να μην συμβεί, προειδοποιεί ο Μάρτιν Γουλφ, επισημαίνοντας ότι ο Ντόναλντ Τραμπ επιμένει ότι δεν τον ενδιαφέρει η οικονομική κατάσταση των Αμερικανών. Αντίθετα, «το μόνο που έχει σημασία, όταν μιλάω για το Ιράν, είναι ότι δεν μπορούν να αποκτήσουν πυρηνικά όπλα».
Θα συμφωνήσει το Ιράν σε κάτι τέτοιο, έστω και κατ’ αρχήν; Γιατί να εμπιστευτεί τον Τραμπ ότι θα τηρήσει τη δική του πλευρά οποιασδήποτε συμφωνίας; Πώς θα εποπτεύεται και θα επιβάλλεται μια τέτοια συμφωνία; Γιατί το Ιράν, έχοντας επιβάλει τον έλεγχό του στη ναυτιλία στον Κόλπο, να τον παραδώσει; Δεν θα επέμεναν τουλάχιστον οι ηγέτες του στο δικαίωμά τους να εισπράττουν διόδια; Θα ήταν ο Τραμπ διατεθειμένος να δεχτεί μια τέτοια ταπείνωση;
Τι δείχνουν τα futures πετρελαίου
Οι αγορές μελλοντικής εκπλήρωσης πετρελαίου υποδηλώνουν ότι οι τιμές αναμένεται να πέσουν και έτσι όλα θα πάνε καλά. Όμως, η καμπύλη των μελλοντικών συμβολαίων πετρελαίου δεν είναι κρυστάλλινη σφαίρα, όπως έχουν επισημάνει οι αρθρογράφοι Τζόναθαν Βίνσεντ και Μάλκολμ Μουρ. Πράγματι, οι προσδοκίες έχουν απογοητευτεί αρκετά συχνά.
Ο Μάρτιν Γουλφ από τη μεριά του δε βλέπει κανέναν καλό λόγο για τον οποίο αυτό να μην συνεχίσει να ισχύει. Αν συμβεί το χειρότερο, οι τιμές θα πρέπει να αυξηθούν αρκετά ώστε να εξισορροπηθεί η περιορισμένη προσφορά με τη ζήτηση. Δεδομένου ότι πρόκειται για βασικά εμπορεύματα, τα οποία αντιμετωπίζουν ζήτηση ανελαστική ως προς την τιμή, το κόστος των προϊόντων και του αργού πετρελαίου θα μπορούσε να εκτοξευθεί στα ύψη. Επιπλέον, ένα μέρος αυτής της προσαρμογής είναι πιθανό να λειτουργήσει μέσω αυξανόμενων προβλέψεων για τον πληθωρισμό, υψηλότερων επιτοκίων και, ως εκ τούτου, ισχυρής ύφεσης στην παγκόσμια οικονομία.
Ο Φατίχ Μπιρόλ, εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, προειδοποίησε ότι εισερχόμαστε στην μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση της ιστορίας. Αν η κατάσταση δεν αλλάξει σύντομα, αυτή η προειδοποίηση θα αποδειχθεί σωστή. Και ένα τέτοιο αποτέλεσμα δεν θα ήταν καθόλου απρόσμενο. Οι ΗΠΑ ονόμασαν τον πόλεμό τους «Επιχείρηση Epic Fury» (σ.σ. επική οργή). Ωστόσο, η «Επιχείρηση Epic Folly» (σ.σ. επική τρέλα) θα ήταν μια πιο ρεαλιστική ονομασία, καταλήγει ο αρθρογράφος των FT.
