Γιοχάνεσμπουργκ: Η οικονομική πρωτεύουσα της Αφρικής στο χείλος της οικονομικής καταστροφής

Αντιμέτωπο με βαθιά κρίση που απειλεί τη λειτουργικότητα και τη διεθνή του εικόνα βρίσκεται το Γιοχάνεσμπουργκ, η μεγαλύτερη οικονομική μητρόπολη της Αφρικής και ιστορικό κέντρο του χρυσού πλούτου της Νότιας Αφρικής.

Η κατάσταση αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στην παρακμή της Δημοτικής Πινακοθήκης Τέχνης του Γιοχάνεσμπουργκ, ενός ιστορικού κτιρίου ηλικίας 111 ετών, όπου η οροφή καταρρέει από τις ζημιές της βροχής, οι ανελκυστήρες δεν λειτουργούν και τα πατώματα έχουν υποστεί σοβαρές φθορές, σημειώνει το Bloomberg.

Η αδυναμία συντήρησης του κτιρίου οδήγησε στη μεταφορά μεγάλου μέρους της συλλογής των 9.000 έργων τέχνης σε άλλους χώρους, ακόμη και ιδιωτικές γκαλερί. Έργα καλλιτεχνών όπως ο Κλοντ Μονέ και ο Πάμπλο Πικάσο φιλοξενούνται πλέον αλλού, γεγονός που συμβολίζει τη γενικότερη αποσύνθεση της πόλης.

Η καθημερινότητα στο Γιοχάνεσμπουργκ χαρακτηρίζεται από συχνές διακοπές νερού και ρεύματος, κατεστραμμένους δρόμους γεμάτους λακκούβες και εγκαταλελειμμένα κτίρια στο κέντρο, πολλά από τα οποία έχουν καταληφθεί από ένοπλες συμμορίες που εκμεταλλεύονται οικονομικά τους καταληψίες.

Παράλληλα, μεγάλα αναπτυξιακά έργα έχουν παγώσει, ενώ η πόλη αδυνατεί να εισπράξει τεράστια ποσά χρεών. Σύμφωνα με την αντιπολίτευση, έχουν συναφθεί μακροπρόθεσμα δάνεια ακόμη και για την κάλυψη καθημερινών λειτουργικών εξόδων, κάτι που θεωρείται ένδειξη σοβαρής οικονομικής δυσλειτουργίας.

Η κρίση έφτασε σε κρίσιμο σημείο όταν ο υπουργός Οικονομικών της Νότιας Αφρικής, Ένοχ Γκοντονγκουάνα, προειδοποίησε τον δήμαρχο Ντάντα Μορέρο ότι η πόλη κινδυνεύει να χάσει σημαντική κρατική χρηματοδότηση αν δεν περιορίσει τις σπατάλες δισεκατομμυρίων ραντ και αν δεν ακυρώσει τις προγραμματισμένες αυξήσεις μισθών των δημοτικών υπαλλήλων.

Ο Δήμαρχος Ντάντα Μορέρο

Η ισχυρή φορολογική βάση του Γιοχάνεσμπουργκ

Παρότι το Γιοχάνεσμπουργκ διαθέτει ισχυρή φορολογική βάση, φιλοξενεί τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις της χώρας και έχει περισσότερους εκατομμυριούχους από κάθε άλλη αφρικανική πόλη, αυτό δεν μεταφράζεται σε αποτελεσματική διοίκηση.

Αναλυτές τονίζουν στο Bloomberg ότι η οικονομική ισχύς μιας πόλης δεν εγγυάται απαραίτητα καλή διακυβέρνηση. Το Γιοχάνεσμπουργκ αποτελεί την «καρδιά» της οικονομίας της Νότιας Αφρικής και η παρακμή του προκαλεί ανησυχία σε ολόκληρη τη χώρα. Η επικεφαλής της οργάνωσης Business Leadership South Africa προειδοποίησε ότι η κατάρρευση της πόλης θα έχει επιπτώσεις σε εθνικό επίπεδο, καθώς η ευρύτερη μητροπολιτική περιοχή παράγει περίπου το ένα τρίτο του ΑΕΠ της χώρας.

Η βασική αιτία της κρίσης θεωρείται η πολιτική αστάθεια. Από το 2016, όταν το κυβερνών κόμμα ANC έχασε την πλειοψηφία στις δημοτικές εκλογές, το Γιοχάνεσμπουργκ διοικείται από εύθραυστες κυβερνήσεις συνεργασίας. Μέσα σε λίγα χρόνια άλλαξαν δέκα δήμαρχοι, ενώ στο δημοτικό συμβούλιο εκπροσωπούνται 18 διαφορετικά κόμματα. Οι συνεχείς αλλαγές συμμαχιών και εξουσίας οδήγησαν σε ασυνέπεια πολιτικών, καθυστερήσεις έργων, σκάνδαλα διαφθοράς και σπατάλη δημόσιων πόρων.

Η αστάθεια αυτή έχει απομακρύνει τη διοίκηση από τα προβλήματα των πολιτών. Ο δήμαρχος Μορέρο είχε δεσμευθεί να καθαρίσει συγκεκριμένες περιοχές που επρόκειτο να επισκεφθούν ξένοι αξιωματούχοι για συνόδους της G20, μετά από επικρίσεις του προέδρου Σίριλ Ραμαφόζα ότι η πόλη είναι «ρυπαρή».

Η απόφαση αυτή προκάλεσε αντιδράσεις κατοίκων άλλων υποβαθμισμένων περιοχών, οι οποίοι αισθάνθηκαν εγκαταλελειμμένοι. Επιπλέον, ο επικεφαλής της επαρχίας Γκαουτένγκ παραδέχθηκε δημόσια ότι χρησιμοποιεί ξενοδοχεία για να κάνει μπάνιο λόγω των συχνών διακοπών νερού.

Οι βαθιές ρίζες της κρίσης

Η σημερινή κρίση έχει βαθιές ρίζες. Την περίοδο πριν από το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου του 2010, η Νότια Αφρική βρισκόταν σε φάση οικονομικής ανάπτυξης και το Γιοχάνεσμπουργκ υλοποιούσε μεγάλα έργα υποδομών. Δημιουργήθηκαν αυτοκινητόδρομοι, ξεκίνησε η ανάπτυξη σιδηροδρομικού δικτύου υψηλής ταχύτητας και σχεδιάστηκαν νέες γραμμές λεωφορείων για τη σύνδεση του κέντρου με τις φτωχότερες περιοχές. Στόχος ήταν η αναζωογόνηση του υποβαθμισμένου κέντρου, το οποίο είχε εγκαταλειφθεί από επιχειρήσεις και εύπορους κατοίκους.

Ωστόσο, μετά το τέλος του Μουντιάλ, πολλά έργα εγκαταλείφθηκαν ή έμειναν ημιτελή. Το σιδηροδρομικό δίκτυο δεν επεκτάθηκε ποτέ όπως είχε σχεδιαστεί και πολλοί σταθμοί λεωφορείων παραμένουν ανενεργοί εδώ και πάνω από δέκα χρόνια. Οι φτωχότεροι κάτοικοι συνεχίζουν να εξαρτώνται από ακριβές και αναποτελεσματικές μεταφορές, ξοδεύοντας έως και το 40% του εισοδήματός τους στις μετακινήσεις.

Η κατάσταση επιδεινώθηκε επί προεδρίας Τζέικομπ Ζούμα, όταν το ANC βρέθηκε αντιμέτωπο με σοβαρές κατηγορίες διαφθοράς. Από τότε, κάθε πολιτική απόφαση έγινε αντικείμενο εσωτερικών συγκρούσεων και διαπραγματεύσεων συμφερόντων. Σήμερα, το Γιοχάνεσμπουργκ βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Η πιθανότητα περικοπής κρατικής χρηματοδότησης απειλεί να οδηγήσει την πόλη σε αδυναμία πληρωμών, ενώ η κρατική εταιρεία ηλεκτρισμού απειλεί ακόμη και με διακοπές ρεύματος λόγω ανεξόφλητων χρεών.

Μπροστά στην αδυναμία του δήμου, ιδιωτικές εταιρείες προσπαθούν να καλύψουν μέρος των κενών: ασφαλιστικές εταιρείες χρηματοδοτούν επισκευές δρόμων, επιχειρήσεις τοποθετούν φωτισμό στο κέντρο και τράπεζες φιλοξενούν έργα τέχνης της δημοτικής πινακοθήκης. Ωστόσο, πολλοί αναλυτές παραμένουν απαισιόδοξοι. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι καμία παράταξη δεν θα εξασφαλίσει αυτοδυναμία στις επόμενες εκλογές, γεγονός που σημαίνει ότι η πολιτική αστάθεια πιθανότατα θα συνεχιστεί.