Μία ανησυχητική πτυχή των τραπεζικών ισολογισμών αναδεικνύει το Bloomberg, καθώς βάσει στοιχείων που συγκέντρωσε, περίπου το 11,1%, ή 509 δισ. δολάρια, των εταιρικών δανείων των μεγάλων ευρωπαϊκών τραπεζών συνδεόταν με συναλλαγές μεταφοράς σημαντικού κινδύνου (SRT) στο τέλος του περασμένου έτους.
Στην ουσία, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα έχουν ενισχύσει τη χρήση των λεγόμενων συναλλαγών Significant Risk Transfer (SRT), πολύπλοκων συμφωνιών μέσω των οποίων μεταφέρουν μέρος του κινδύνου αθέτησης των δανείων τους σε hedge funds και άλλους επενδυτές.
Πόσο μεγάλη είναι η αγορά των SRTs
Η αγορά των SRT γνωρίζει ραγδαία ανάπτυξη, καθώς επιτρέπει στις τράπεζες να απελευθερώνουν κεφάλαια και να βελτιώνουν τους δείκτες κερδοφορίας τους. Ωστόσο, η ταχεία διεύρυνση της αγοράς ωθεί τις αρχές να επιδιώκουν μεγαλύτερη εποπτεία και βαθύτερη κατανόηση των πιθανών κινδύνων ή των μηχανισμών μετάδοσης κρίσεων που θα μπορούσαν να προκύψουν σε περίπτωση αύξησης των μη εξυπηρετούμενων δανείων.
«Η ταχεία αύξηση της έκδοσης SRT προσελκύει φυσιολογικά το ενδιαφέρον των ρυθμιστικών αρχών, ιδίως σε μια αγορά που στερείται τυποποίησης και διαφάνειας», δήλωσε ο Bill Ledger, σύμβουλος και πρώην επικεφαλής της ομάδας διαχείρισης πιστωτικών χαρτοφυλακίων της JPMorgan.
Η αντιστάθμιση κινδύνου ευρωπαϊκών εταιρικών δανείων μέσω SRT αποτελεί το μεγαλύτερο και παλαιότερο τμήμα μιας ευρύτερης αγοράς
Όπως ανέφερε, «αν και οι εποπτικές αρχές υποστηρίζουν σαφώς αυτού του είδους τις συναλλαγές, είναι εύλογο να εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι τράπεζες διαχειρίζονται τον κίνδυνο αναχρηματοδότησης, τον κίνδυνο αντισυμβαλλομένου και τη χρηματοδότηση που παρέχουν στους επενδυτές των SRT».
Σύμφωνα με στοιχεία του Bloomberg, περίπου το 11,1% ή 509 δισ. δολάρια των εταιρικών δανείων των μεγάλων ευρωπαϊκών τραπεζών συνδεόταν με συναλλαγές SRT στο τέλος του 2024. Το ποσοστό αυτό έχει σχεδόν διπλασιαστεί από το 2022, όταν ανερχόταν σε μόλις 6,2%.
Το ποσό αυτό αντιπροσωπεύει το τμήμα των δανείων που παρέμεινε στους ισολογισμούς των τραπεζών μετά τη μεταφορά μέρους της έκθεσής τους σε πιθανές ζημιές.
Η αντιστάθμιση κινδύνου ευρωπαϊκών εταιρικών δανείων μέσω SRT αποτελεί το μεγαλύτερο και παλαιότερο τμήμα μιας ευρύτερης αγοράς, η οποία ξεπερνά σε αξία το 1,5 τρισ. δολάρια και περιλαμβάνει τόσο περιοχές όπως η Βόρεια Αμερική όσο και άλλες κατηγορίες δανεισμού, όπως τα στεγαστικά και τα δάνεια αυτοκινήτων.
Ταχύτερη υιοθέτηση από μεγάλες τράπεζες
Σε ορισμένες τράπεζες, η ανάπτυξη ήταν ακόμη πιο εντυπωσιακή. Βασικός στόχος είναι η απελευθέρωση κεφαλαίων για τη χρηματοδότηση νέας ανάπτυξης, είτε μέσω νέων χορηγήσεων είτε μέσω εξαγορών.
Στην UniCredit, η οποία επιδιώκει την εξαγορά της Commerzbank, το σχετικό ποσοστό εκτινάχθηκε στο 14% από λιγότερο του 1% μέσα σε τρία χρόνια.
Παράλληλα, η Erste Group Bank, που απέκτησε τον έλεγχο της πολωνικής μονάδας της Banco Santander στη μεγαλύτερη εξαγορά της ιστορίας της, συγκαταλέχθηκε στους σημαντικότερους εκδότες SRT το 2024.
Η Santander ολοκλήρωσε το 2024 με SRT που κάλυπταν κινδύνους για το 21% των εταιρικών δανείων της. Η ισπανική τράπεζα διατήρησε παρόμοιο ρυθμό και το πρώτο τρίμηνο του 2025, μεταφέροντας μέσω SRT περιουσιακά στοιχεία σταθμισμένα ως προς τον κίνδυνο ύψους περίπου 10 δισ. ευρώ.
Ο οικονομικός διευθυντής της Santander, José García Cantera, δήλωσε τον Απρίλιο στους επενδυτές ότι το ενδιαφέρον των επενδυτών έχει αυξηθεί, παρά τις αναταράξεις στις αγορές.
«Η εξοικείωση δημιουργεί κλίμακα», σχολίασε ο Frank Benhamou, επικεφαλής SRT στην Cheyne Capital Management UK LLP. «Όσο περισσότερο εξοικειώνονται οι εκδότες με το προϊόν, τόσο πιο συστηματικά το ενσωματώνουν στα εργαλεία διαχείρισης κεφαλαίου τους και τόσο περισσότερες συναλλαγές πραγματοποιούν».
Θεσμοί όπως η Bank of England, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η Bank for International Settlements έχουν προειδοποιήσει για πιθανούς κινδύνους
Πώς λειτουργούν οι συναλλαγές SRT
Σε μια συναλλαγή SRT, οι επενδυτές αναλαμβάνουν μέρος των πιθανών ζημιών από δάνεια που ενδέχεται να καταστούν προβληματικά. Οι συμφωνίες συνήθως προστατεύουν τις τράπεζες από το πρώτο κύμα ζημιών σε ένα χαρτοφυλάκιο δανείων και καλύπτουν συνήθως το 5% έως 15% του συνολικού χαρτοφυλακίου.
Σε αντάλλαγμα, οι επενδυτές, όπως hedge funds, συνταξιοδοτικά ταμεία και private credit funds, λαμβάνουν αποδόσεις που μπορούν να ξεπεράσουν το 10%.
Οι συναλλαγές πραγματοποιούνται συνήθως ιδιωτικά, με έναν μόνο αγοραστή ή μια μικρή ομάδα επενδυτών. Πρόσφατη μελέτη εργασίας της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας εντόπισε 65 μη τραπεζικούς επενδυτές στην αγορά SRT. Η συγκεκριμένη ομάδα κατέχει σχεδόν τα δύο τρίτα των SRT που εξέδωσαν οι ευρωπαϊκές τράπεζες μεταξύ 2018 και 2024.
Η πλειονότητα των SRT λαμβάνει τη μορφή «συνθετικών τιτλοποιήσεων», όπου η τράπεζα διατηρεί τα αρχικά δάνεια αλλά αποκτά ουσιαστικά ασφαλιστική κάλυψη, συνήθως μέσω της έκδοσης ενός χρηματοοικονομικού μέσου γνωστού ως credit-linked note.
Σύμφωνα με τη International Association of Credit Portfolio Managers, μεταξύ 2016 και 2024 τιτλοποιήθηκαν συνθετικά περιουσιακά στοιχεία αξίας άνω των 1,3 τρισ. ευρώ. Ένα μικρότερο ποσοστό συναλλαγών αφορά παραδοσιακές τιτλοποιήσεις, όπου τα δάνεια απομακρύνονται από τον ισολογισμό της τράπεζας.
Οι ευρωπαϊκές τράπεζες στην πρωτοπορία
Οι ευρωπαϊκές τράπεζες έχουν αναλάβει ηγετικό ρόλο στη χρήση των SRT, ενθαρρυνόμενες από τις κατευθυντήριες γραμμές των εποπτικών αρχών, συμπεριλαμβανομένης της καθοδήγησης που εξέδωσε η ΕΚΤ το 2016.
Αμερικανικές τράπεζες όπως η JPMorgan και η Bank of America έχουν επίσης εκδώσει SRT, όμως η χαλάρωση των κεφαλαιακών απαιτήσεων στις ΗΠΑ έχει περιορίσει τα κίνητρα για περαιτέρω ανάπτυξη αυτής της δραστηριότητας.
Παρότι τα περισσότερα SRT αφορούν εταιρικά δάνεια, οι τράπεζες αυξάνουν πλέον τις συναλλαγές που βασίζονται σε στεγαστικά δάνεια, πιστωτικές κάρτες και άλλες μορφές χρέους.
Οι ανησυχίες των εποπτικών αρχών
Θεσμοί όπως η Bank of England, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η Bank for International Settlements έχουν προειδοποιήσει για πιθανούς κινδύνους.
Ο Pedro Machado, μέλος του εποπτικού συμβουλίου της ΕΚΤ, δήλωσε στις 14 Μαΐου ότι οι όγκοι συναλλαγών αυξάνονται ταχύτατα και ότι οι διασυνδέσεις μεταξύ τραπεζών και μη τραπεζικού χρηματοπιστωτικού τομέα γίνονται ολοένα πιο σύνθετες, χωρίς πάντοτε να είναι πλήρως καταγεγραμμένες.
Όπως σημείωσε, η αγορά λειτουργεί σήμερα ομαλά, ωστόσο απαιτούνται καλύτερα δεδομένα, ενώ η εταιρική διακυβέρνηση και η διαχείριση κινδύνων των τραπεζών πρέπει να συμβαδίζουν με την ταχύτητα ανάπτυξης της αγοράς.
Μία από τις βασικές ανησυχίες είναι κατά πόσο οι τράπεζες θα μπορέσουν να αντικαταστήσουν τα SRT που λήγουν σε περίπτωση αναταραχής στις αγορές πιστώσεων. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αποθαρρύνει τους επενδυτές και να καταστήσει τις συναλλαγές τόσο ακριβές ώστε να μην είναι πλέον συμφέρουσες.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, η αδυναμία αναχρηματοδότησης των υφιστάμενων μέσων θα μπορούσε να επιβαρύνει τους κεφαλαιακούς δείκτες των τραπεζών και να οδηγήσει σε περιορισμό του δανεισμού, αυξάνοντας τις πιέσεις στην οικονομία.
Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι η ανοδική πορεία της αγοράς δεν έχει ολοκληρωθεί
Εξίσου σημαντικό είναι το ζήτημα της χρηματοδότησης των ίδιων των επενδυτών. Καθώς όλο και περισσότερα κεφάλαια εισέρχονται στην αγορά, οι αποδόσεις μειώνονται, ωθώντας ορισμένους επενδυτές να χρησιμοποιούν δανεισμό για να ενισχύσουν τις αποδόσεις τους.
Αυτή η αλληλεξάρτηση, όπου μια τράπεζα μεταφέρει τον κίνδυνο και μια άλλη χρηματοδοτεί τον επενδυτή που τον αγοράζει, ενδέχεται να επαναφέρει τον κίνδυνο στο τραπεζικό σύστημα.
Το Financial Stability Board προειδοποίησε τον Μάιο ότι ο δανεισμός τραπεζών προς private credit funds και άλλους φορείς του λεγόμενου «σκιώδους τραπεζικού συστήματος» που αγοράζουν SRT θα μπορούσε να δημιουργήσει «κύκλους κινδύνου». Το FSB κάλεσε τις αρχές να παρακολουθούν τόσο τις τοποθετήσεις των επενδυτών όσο και τον τραπεζικό δανεισμό προς αυτά τα επενδυτικά σχήματα.
Τον Μάρτιο, η ΕΚΤ ανακοίνωσε ότι εξετάζει σε ποιο βαθμό οι τράπεζες χρηματοδοτούν επενδύσεις σε SRT.
Παράλληλα, η εποπτική αρχή της Τράπεζας της Αγγλίας, η Prudential Regulation Authority (PRA), επικαιροποίησε τον Ιανουάριο το πλαίσιο κανόνων για τα SRT, τονίζοντας ότι τα ανώτερα διοικητικά στελέχη των τραπεζών πρέπει να συμμετέχουν ενεργά στην έγκριση συναλλαγών που μειώνουν τα σταθμισμένα ως προς τον κίνδυνο περιουσιακά στοιχεία.
Η αγορά έχει ακόμη δρόμο ανάπτυξης
Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι η ανοδική πορεία της αγοράς δεν έχει ολοκληρωθεί.
Ο Pablo Sinausía Rodríguez, πρώην στέλεχος της ΕΚΤ και της European Banking Authority και σήμερα διευθυντής της Caboalto, θεωρεί ότι η αγορά θα συνεχίσει να αναπτύσσεται με παρόμοια δυναμική τα επόμενα χρόνια, καθώς ολοένα περισσότερες τράπεζες αξιοποιούν τα SRT για να ενισχύσουν την ανάπτυξη και τις αποδόσεις προς τους μετόχους.
Όπως καταλήγει ο Bill Ledger, «υπάρχουν ελάχιστες ενδείξεις ότι οι ευρωπαϊκές τράπεζες έχουν φτάσει στο ανώτατο σημείο έκδοσης SRT, ίσως με μοναδική εξαίρεση ορισμένους από τους μεγαλύτερους εκδότες της αγοράς».
