Ιράν: Κοντά σε συμφωνία λένε οι ΗΠΑ – Επενδυτικό ταμείο 300 δισ. δολ. θέλει η Τεχεράνη

Εντατικές διαπραγματεύσεις μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών βρίσκονται σε εξέλιξη τις τελευταίες εβδομάδες, με τη συμμετοχή μεσολαβητών από χώρες όπως το Κατάρ και το Πακιστάν, σε μια προσπάθεια να επιτευχθεί μια προκαταρκτική συμφωνία που θα μπορούσε να οδηγήσει στον τερματισμό του πολέμου και στην αποκλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή.

Οι συνομιλίες υπήρξαν ιδιαίτερα δύσκολες, καθώς οι δύο πλευρές αλληλοκατηγορούνται για καθυστερήσεις, παραπλανητικές ερμηνείες των όρων και έλλειψη εμπιστοσύνης.

Παρά τις δυσκολίες, αξιωματούχοι που συμμετέχουν στις συνομιλίες αναφέρουν στους Financial Times ότι βρίσκεται πλέον υπό συζήτηση ένα νέο προσχέδιο μνημονίου, το οποίο θεωρείται πιο κοντά στην αποδοχή και από τις δύο πλευρές.

Αν και εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφωνίες σε επιμέρους ζητήματα, το νέο πλαίσιο θεωρείται η πιο σοβαρή προσπάθεια προσέγγισης από την έναρξη της σύγκρουσης. Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει ακόμη εγκρίνει επίσημα τη συμφωνία, ωστόσο οι διαπραγματευτές εκτιμούν ότι υπάρχει περιθώριο προόδου.

Η προτεινόμενη συμφωνία δεν θα αποτελέσει οριστική λύση, αλλά ένα αρχικό πλαίσιο που θα ανοίξει τον δρόμο για πιο ουσιαστικές και μακροχρόνιες διαπραγματεύσεις σχετικά με το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, την άρση των αμερικανικών κυρώσεων και τον συνολικό τερματισμό των εχθροπραξιών στην περιοχή.

Η πίεση προς τις δύο πλευρές έχει αυξηθεί σημαντικά μετά τις πρόσφατες ανταλλαγές πυρών μεταξύ αμερικανικών και ιρανικών δυνάμεων. Διπλωμάτες που συμμετέχουν στις επαφές εκτιμούν, όπως αναφέρουν οι FT, ότι όσο περισσότερο παρατείνονται οι διαπραγματεύσεις χωρίς αποτέλεσμα, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης που θα μπορούσε να τινάξει στον αέρα κάθε διπλωματική προσπάθεια.

Ζητούμενο η κατάπαυση πυρός

Ένα από τα βασικά σημεία του υπό συζήτηση μνημονίου αφορά τη δημιουργία ενός συμφώνου μη επίθεσης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Η συμφωνία φαίνεται ότι θα έχει και ευρύτερη περιφερειακή διάσταση, καθώς σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους προβλέπεται παύση των συγκρούσεων και στον Λίβανο. Παρά την υφιστάμενη κατάπαυση του πυρός, οι συγκρούσεις μεταξύ του Ισραήλ και της φιλοϊρανικής Χεζμπολάχ συνεχίζονται, ενώ το τελευταίο διάστημα οι ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις έχουν ενταθεί.

Ωστόσο, σημαντικές ασάφειες εξακολουθούν να υπάρχουν. Επειδή οι διαπραγματεύσεις διεξάγονται έμμεσα μέσω μεσολαβητών, δεν είναι πάντοτε σαφές αν οι δύο πλευρές εργάζονται πάνω στο ίδιο ακριβώς κείμενο ή ποιοι στο εσωτερικό του ιρανικού καθεστώτος έχουν την εξουσία να εγκρίνουν μια τελική συμφωνία.

Σύμφωνα με ορισμένους διπλωμάτες, η προκαταρκτική συμφωνία προβλέπει κατάπαυση των εχθροπραξιών για αρχική περίοδο 60 ημερών, κατά τη διάρκεια της οποίας θα συνεχιστούν οι διαπραγματεύσεις με δυνατότητα παράτασης. Η ιρανική πλευρά, ωστόσο, υποστηρίζει ότι το προσχέδιο μιλά για πλήρη «κήρυξη τέλους του πολέμου» σε όλα τα μέτωπα καθ’ όλη τη διάρκεια των συνομιλιών.

Ιδιαίτερα κρίσιμο παραμένει το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ. Μετά την έναρξη της αμερικανοϊσραηλινής επίθεσης τον Φεβρουάριο, οι ιρανικές ενέργειες ουσιαστικά έκλεισαν το πέρασμα, προκαλώντας σοβαρές αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία.

Σε απάντηση, το αμερικανικό ναυτικό επέβαλε αποκλεισμό σε ιρανικά λιμάνια και ενεργειακές εγκαταστάσεις στον Περσικό Κόλπο. Σύμφωνα με την αμερικανική εκδοχή της συμφωνίας, τα Στενά θα ανοίξουν άμεσα για τη διεθνή ναυσιπλοΐα, ενώ ο αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών θα αρθεί σταδιακά, ανάλογα με την αποκατάσταση της εμπορικής κίνησης.

Ιρανοί διαπραγματευτές, πάντως, επιμένουν ότι το Ιράν και το Ομάν, που ελέγχουν γεωγραφικά την περιοχή, έχουν το δικαίωμα να επιβάλλουν τέλη διέλευσης στα πλοία στο μέλλον. Από την άλλη πλευρά, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι τα Στενά του Ορμούζ πρέπει να παραμείνουν ανοιχτά για όλους χωρίς οικονομικές επιβαρύνσεις.

Επενδυτικό ταμείο 300 δισ. θέλει το Ιράν

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία της υπό διαμόρφωση συμφωνίας είναι η πρόβλεψη για τη δημιουργία ενός τεράστιου επενδυτικού ταμείου για το Ιράν. Σύμφωνα με πληροφορίες, το ύψος του ενδέχεται να φτάσει τα 300 δισεκατομμύρια δολάρια, αν και το ποσό αυτό δεν έχει επιβεβαιωθεί επίσημα από όλες τις πλευρές.

Η Τεχεράνη παρουσιάζει το ταμείο ως πρόγραμμα ανοικοδόμησης για την αποκατάσταση των ζημιών που προκάλεσε ο πόλεμος. Ιρανοί αξιωματούχοι είχαν προηγουμένως ζητήσει πολεμικές αποζημιώσεις που κυμαίνονταν από 300 δισεκατομμύρια έως και 1 τρισεκατομμύριο δολάρια.

Διπλωμάτες αναφέρουν ότι το ταμείο θα μπορούσε να χρηματοδοτηθεί μέσω διεθνών επενδύσεων με αμερικανική υποστήριξη, εφόσον υπάρξει τελική συμφωνία. Στο πλαίσιο αυτό, Αμερικανοί και Ιρανοί συζήτησαν ακόμη και το ενδεχόμενο συμμετοχής αμερικανικών εταιρειών ενέργειας και πετρελαίου στην ιρανική οικονομία μέσω κοινών επενδυτικών σχεδίων.

Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν αποτελεί ίσως το πιο δύσκολο κεφάλαιο των συνομιλιών και μετατίθεται ουσιαστικά στη δεύτερη φάση των διαπραγματεύσεων. Το προσχέδιο περιλαμβάνει δέσμευση των δύο πλευρών να συζητήσουν το μέλλον του εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει η Τεχεράνη.

Το εμπλουτισμένο ουράνιο είναι το κυριότερο αγκάθι

Σύμφωνα με εκτιμήσεις, το Ιράν διαθέτει περίπου 970 λίβρες ουρανίου που θα μπορούσε σχετικά γρήγορα να εμπλουτιστεί σε επίπεδο κατάλληλο για πυρηνικά όπλα, καθώς και περίπου δέκα τόνους υλικού χαμηλότερου εμπλουτισμού. Η τύχη αυτών των αποθεμάτων αποτελεί κεντρικό σημείο αντιπαράθεσης.

Ο Τραμπ είχε αρχικά προτείνει τη μεταφορά του υλικού στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ιρανική πλευρά, όμως, επιθυμεί μέρος του ουρανίου να αραιωθεί εντός του Ιράν υπό διεθνή επιτήρηση και το υπόλοιπο να μεταφερθεί σε τρίτη χώρα. Ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίστηκε πρόσφατα πιο ευέλικτος, δηλώνοντας ότι θα μπορούσε να αποδεχθεί τέτοιες εναλλακτικές λύσεις, αν και εξέφρασε επιφυλάξεις για ενδεχόμενη μεταφορά του υλικού στη Ρωσία ή την Κίνα.

Σύμφωνα με την ιρανική εκδοχή της συμφωνίας, η Τεχεράνη θα παγώσει προσωρινά το πυρηνικό της πρόγραμμα με αντάλλαγμα τη δέσμευση της Ουάσιγκτον να μην επιβάλει νέες κυρώσεις κατά τη διάρκεια των συνομιλιών. Σε περίπτωση οριστικής συμφωνίας, οι ήδη υπάρχουσες κυρώσεις θα αρθούν σταδιακά.

Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα αφορά τα παγωμένα ιρανικά κεφάλαια στο εξωτερικό. Υπολογίζεται ότι περίπου 24 δισεκατομμύρια δολάρια ιρανικών χρημάτων παραμένουν δεσμευμένα σε ξένες τράπεζες. Η Τεχεράνη θεωρεί ότι ουσιαστικές διαπραγματεύσεις δεν μπορούν να προχωρήσουν χωρίς πρόσβαση σε μέρος αυτών των κεφαλαίων.

Το θέμα είναι πολιτικά ιδιαίτερα ευαίσθητο για τον Τραμπ, καθώς επί χρόνια είχε επιτεθεί στον Μπαράκ Ομπάμα για την απελευθέρωση 1,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων προς το Ιράν στο πλαίσιο της συμφωνίας του 2015 για τα πυρηνικά. Ο Τραμπ δεν επιθυμεί να κατηγορηθεί ότι προσφέρει ακόμη μεγαλύτερα ποσά στην Τεχεράνη.

Για τον λόγο αυτό εξετάζονται εναλλακτικοί τρόποι αποδέσμευσης των χρημάτων μέσω τρίτων χωρών, όπως το Κατάρ. Σύμφωνα με το προσχέδιο, η αποδέσμευση των κεφαλαίων θα γίνεται σταδιακά και υπό όρους, ενώ το Ιράν επιδιώκει να αποκτήσει πρόσβαση σε έως και 20 δισεκατομμύρια δολάρια κατά τη διάρκεια της διαδικασίας.

Παρά τις δυσκολίες, η ύπαρξη ενός νέου σχεδίου συμφωνίας δημιουργεί συγκρατημένη αισιοδοξία ότι ίσως ανοίγει ένας δρόμος αποκλιμάκωσης σε μια από τις πιο επικίνδυνες κρίσεις των τελευταίων ετών στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, οι διαφορές παραμένουν βαθιές και οι επόμενες εβδομάδες αναμένεται να αποδειχθούν καθοριστικές τόσο για το μέλλον των αμερικανοϊρανικών σχέσεων όσο και για τη σταθερότητα ολόκληρης της περιοχής.