Οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί και εύγλωττοι. Το ποδόσφαιρο ως οικονομική δραστηριότητα τείνει να καταλάβει την τρίτη θέση στον κόσμο, πίσω από την βιομηχανία και τις τηλεπικοινωνίες. Tο χρήμα που κυκλοφορεί στους κόλπους του υπολογίζεται στο 1,3 τρισεκατομμύρια ευρώ, προσφέρει δε απασχόληση σε περισσότερα από 26 εκατομμύρια άτομα.
Όμως, πίσω από το ποδόσφαιρο-επιχείρηση-θέαμα, υπάρχει ένας κόσμος που κάθε άλλο παρά αγγελικά πλασμένος είναι. Βρώμικο χρήμα, στημένα παιχνίδια, μαζικές υπεξαιρέσεις κεφαλαίων στις μεταγραφές ποδοσφαιριστών και άλλα πολλά είναι μερικά από τα μη ορατά χαρακτηριστικά της «ποδοσφαιρικής βιομηχανίας», στην οποία η διαφθορά εξελίσσεται σε γάγγραινα.
Ως φαίνεται δε, στο ποδόσφαιρο επαληθεύεται και η περίφημη ρήση ότι «το ψάρι βρωμάει από το κεφάλι». Ας μην διαφεύγει της προσοχής μας ότι ένας πρώην πρόεδρος της ΦΙΦΑ, ο Ζοάο Χαβελάνζε, είχε κατηγορηθεί για απίστευτες δωροληψίες και κάποια συγγενικά του πρόσωπα σήμερα κολυμπούν σε δισεκατομμύρια δολλαρίων.
Προβληματική υπήρξε όμως και η προεδρία του διαδόχου του Ελβετού Ζεπ Μπλάτερ, ο οποίος καθαιρέθηκε από το αξίωμά του για ύποπτες συναλλαγές με κορυφή του παγόβουνου την ανάθεση του Παγκόσμιου Κυπέλλου του 2022 στο Κατάρ.
«Οι άνθρωποι του ποδοσφαίρου έχουν χάσει το μυαλό τους. Μπροστά στο εύκολο χρήμα που παράγει εν αφθονία ένα όμορφο άθλημα, κάποιοι τιποτένιοι κατάφεραν να το ασχημύνουν στο όνομα του πραγματισμού». Αυτά μάς έλεγε πριν μία διετία ο κ.Χόρχε Βαλντάνο, ο οποίος στις αρχές του 21ου αιώνα χρημάτισε γενικός διευθυντής στη Ρέαλ Μαδρίτη. Έφυγε όμως αποκαρδιωμένος από το υψηλό αυτό πόστο, σε μία ποδοσφαιρική ομάδα η οποία σήμερα πραγματοποιεί ετήσιο τζίρο κοντά στα 800 εκατ. ευρώ.
«Η εμπορευματοποίηση του επαγγελματικού ποδοσφαίρου δεν είναι διόλου τυχαία. Αυτοί που την προώθησαν, ήξεραν πολύ καλά τί έκαναν και διαθέτουν όλα τα μέσα για να πετύχουν τους στόχους τους. Δημιούργησαν και ανέπτυξαν μία πραγματική αγορά αθλητικού θεάματος, στην οποία κάποια δισεκατομμύρια θεατές μπορούν να ικανοποιούν την βουλιμία τους για ποδόσφαιρο», μάς λέει ο Γάλλος συνάδελφος Ζερόμ Ζεσίλ, γνωστός στην χώρα του για την αποκάλυψη σοβαρών ποδοσφαιρικών σκανδάλων.
Αριθμοί που ζαλίζουν
Από την άποψη αυτή, οι αριθμοί είναι εντυπωσιακοί. Πάνω από 2 δισεκατομμύρια τηλεθεατές θα παρακολουθήσουν τους αγώνες του Παγκόσμιου Κυπέλλου που άρχισαν την Πέμπτη 11 Ιουνίου. Το κόστος της διοργάνωσης των αγώνων αυτών ξεπέρασε τα 31 δισεκατ. δολλάρια, πόσο που αποτελεί ρεκόρ.
Το ίδιο βέβαια ισχύει και για τον αριθμό των 48 ομάδων που συμμετέχουν σε αυτό, αλλά και για το απίθανο κόστος των εισιτηρίων, τα οποία στους αγώνες που διεξάγονται στις ΗΠΑ κατά μέσο όρο έχουν τιμή πάνω από 660 δολλάρια.
«Σχεδόν μισός μηνιαίος μισθός για έναν μέσο Αμερικάνο για ένα ποδοσφαιρικό αγώνα είναι υπερβολικό κόστος και σίγουρα δεν αποτελεί διαφήμιση για το άθλημα», τόνισε ο Τζων Χαλτιβάνγκερ, σχολιαστής στο περιοδικό και ιστότοπο « Foreign Policy »
Εξηγεί όμως ότι αυτό το υψηλό κόστος, οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι η FIFA χρησιμοποιεί για πρώτη φορά ένα μοντέλο «μεταβλητής τιμολόγησης», που σημαίνει ότι το κόστος αλλάζει με βάση τη ζήτηση, γεγονός που έχει ωθήσει τις τιμές των εισιτηρίων σε συγκλονιστικό πεδίο.
Καμμία έκπληξη έτσι που η μέση τιμή για τα φθηνότερα εισιτήρια στους εναρκτήριους αγώνες στις περιοχές του μετρό των ΗΠΑ που φιλοξενούν το τουρνουά κυμαινόταν από 253 έως 1,399 δολάρια, σύμφωνα με ανάλυση του NBC News, και η μέση τιμή για τις φθηνές θέσεις στον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου στο MetLife Stadium στο Νιου Τζέρσεϊ είναι 8,586 δολάρια. Συγκριτικά, τα εισιτήρια για το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2022 στο Κατάρ κυμαίνονταν από $70 έως $1.600 μόλις ανακοινώθηκαν οι αγώνες.
«….Φαίνεται ότι η FIFA και ο πρόεδρος της, Τζιάνι Ινφαντίνο, έχουν ενορχηστρώσει αυτό το τουρνουά με ένα επίπεδο αδιαφορίας για τον μέσο οπαδό του ποδοσφαίρου παρόμοιο με την αποστασιοποίηση που επέδειξε η βασιλική οικογένεια των Βερσαλλιών προς τον γενικό πληθυσμό πριν από τη Γαλλική Επανάσταση…..»,έγραψε ειρωνικά ο Αμερικανός δημοσιογράφος.
Το ποδόσφαιρο ως γεωπολιτικό εργαλείο
Και ως φαίνεται η άποψή του δεν απέχει από την πραγματικότητα. Αν αφήσουμε κατά μέρος όμως την τεράστια και ανερχόμενη παγκόσμια οικονομική δύναμη του ποδοσφαίρου, το δημοφιλέστερο άθλημα στον κόσμο έχει σημαντική γεωπολιτική σημασία σε μια εποχή κρίσιμων ανακατατάξεων. Σαφώς δε, αυτός είναι και ο λόγος που ο πρόεδρος της ΦΙΦΑ απέμεινε το πρώτο «βραβείο ειρήνης» της ΦΙΦΑ στον Αμερικανικό πρόεδρο Τραμπ, το 2025.
Και από την άποψη αυτή, είναι αξιοσημείωτη τοποθέτηση του Γάλλου καθηγητή και διευθυντή του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων και Ερευνών IRIS κ. Πασκάλ Μπονιφάς. «….Πέρα από την οικονομική του σημασία το ποδόσφαιρο είναι και ένα από τα πολύ σημαντικά γεωπολιτικά εργαλεία. Επιτρέπει την συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα….», τονίζει με έμφαση.
«….Το ποδόσφαιρο, ο αθλητισμός γενικά στον 21° αιώνα συνεχίζει, έχει γίνει το πεδίο ειρηνικών αντιπαραθέσεων μεταξύ των κρατών, αλλά παράλληλα στην σημερινή εποχή της παγκοσμιοποίησης προσφέρει και στοιχεία ταυτότητος στους λαούς. Στις σημερινές διεθνείς σχέσεις, η ήπια δύναμη κατέχει έναν ευρύ χώρο στον οποίον η εικόνα, η δημοφιλία και το ταλέντο γίνονται παράγοντες κυριαρχίας με μονιμότερο χαρακτήρα απ’ ό,τι η τυφλή δύναμη του παρελθόντος. Υπό αυτή την έννοια, ο αθλητισμός γενικά κα το ποδόσφαιρο ειδικότερα αποτελούν σημαντικά στοιχεία για την λάμψη μιας χώρας, αλλά και όλων αυτών που συνωστίζονται για μια θέση στην διεθνή σκηνή. Έτσι, ο αθλητισμός έχει καταστεί ένα πολύ σοβαρό στοιχείο γνωριμίας και εκτίμησης στην διεθνή σκηνή – με ό,τι αυτό συνεπάγεται και για την εικόνα μιας χώρας, ενός λαού, ακόμα και μιας περιφέρειας ή πόλης….», τονίζει ο κ. Πασκάλ Μπονιφάς.
Ο Γάλλος καθηγητής έχει δίκιο, από κάθε πλευρά. Στην εποχή μας, είτε αυτό αρέσει είτε όχι, το ποδόσφαιρο και κατ’ επέκτασιν ο αθλητισμός, είναι ένα συνολικό κοινωνικό γεγονός. Οι πιο γνωστοί και οι περισσότερο δημοφιλείς κάτοικοι του «παγκόσμιου χωριού» που είναι ο πλανήτης μας είναι πρωταθλητές και κορυφαίοι ποδοσφαιριστές. Όλος ο κόσμος ή σχεδόν έχει ακούσει να γίνεται λόγος για τον Κριστιάνο Ρονάλντο, ή τον Λιονέλ Μέσι. Ελάχιστοι όμως γνωρίζουν το όνομα του Πορτογάλου πρωθυπουργού. Ν
Συνεπώς, μπορούμε να πούμε ότι σήμερα το ποδόσφαιρο και ο αθλητισμός εν γένει είναι κάτι περισσότερο από αθλητική δραστηριότητα. Είναι οικονομικά φαινόμενα με μεγάλη γεωπολιτική σημασία και με αισθητό πολιτικό περιεχόμενο αν πάμε πιο μακρυά στην πολιτική ανάλυση.
