Ελληνική ναυτιλία: Μοχλός αναγέννησης της ναυπηγικής βιομηχανίας [πίνακες]

Η παγκόσμια ηγετική παρουσία της ελληνικής ναυτιλίας μπορεί να αποτελέσει τον καταλύτη για την αναγέννηση της ελληνικής ναυπηγικής βιομηχανίας, μετατρέποντας έναν παραδοσιακά ισχυρό εξαγωγικό κλάδο σε μοχλό ευρύτερης βιομηχανικής ανάπτυξης. Αυτή την σχέση επιχειρεί να ιχνηλατήσει ένα ειδικό κεφάλαιο της Έκθεσης Νομισματικής Πολιτικής της Τράπεζας της Ελλάδος που δόθηκε χθες στη δημοσιότητα.

Με τίτλο «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑ, ΕΘΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΒΙΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΠΗΓΙΚΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ» η ΤτΕ διερευνά τις προοπτικές της ελληνικής ναυπηγικής βιομηχανίας υπό το πρίσμα της ισχυρής παρουσίας της ελληνικής ναυτιλίας, καταλήγοντας σε συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής που θα καταστήσουν ανταγωνιστικά τα ελληνικά ναυπηγεία ώστε να προσελκύσουν και την ελληνική πλοιοκτησία.

Η ελληνική ναυτιλία εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της εθνικής οικονομίας και έναν από τους πλέον εξωστρεφείς κλάδους της χώρας, σημειώνει η ΤτΕ.

Οι ναυτιλιακές εισπράξεις στα 18,07 δις. ευρώ

Οι εισπράξεις, δηλαδή οι εξαγωγές από υπηρεσίες θαλάσσιων μεταφορών, οι οποίες πρωτίστως αντανακλούν τη δραστηριότητα της ελληνικής ποντοπόρου ναυτιλίας στο διαμετακομιστικό εμπόριο, καταγράφονται στο ισοζύγιο υπηρεσιών του ισοζυγίου πληρωμών. Την περίοδο 2021-2025 έφθασαν κατά μέσο όρο τα 18,07 δισ. ευρώ και αντιστοιχούσαν σε πάνω από 38% των εξαγωγών υπηρεσιών και σε 19% των συνολικών εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών της χώρας, δηλαδή σε 8,2% του ΑΕΠ κατά μέσο όρο την ίδια περίοδο. Ωστόσο, εάν ληφθούν υπόψη και οι σχετικές πληρωμές, που αντανακλούν, μεταξύ άλλων, τις απαραίτητες εισροές για τις εξαγωγές υπηρεσιών θαλάσσιων μεταφορών, το ισοζύγιο θαλάσσιων μεταφορών ανήλθε σε περίπου 3% του ΑΕΠ.

Η ζήτηση για υπηρεσίες θαλάσσιων μεταφορών καθορίζεται πρωτίστως από τον όγκο του διεθνούς εμπορίου, σε συνδυασμό με τις διανυόμενες αποστάσεις. Επιπλέον, οι εισπράξεις από θαλάσσιες μεταφορές επηρεάζονται, πέρα από το μέγεθος του στόλου του οποίου η διαχείριση πραγματοποιείται στην Ελλάδα, τόσο από το ύψος των ναύλων στις διεθνείς ναυλαγορές όσο και από την ισοτιμία του ευρώ έναντι του δολαρίου.

Επίσης, προσθέτει, την περίοδο 2020-2024, σε όρους ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας (ΑΠΑ, τρέχουσες τιμές), ο κλάδος των πλωτών, δηλαδή θαλάσσιων, μεταφορών, που αντικατοπτρίζει κυρίως την ποντοπόρο ναυτιλία, αντιπροσώπευε πάνω από το 2% της συνολικής ΑΠΑ της ελληνικής οικονομίας και συγκαταλεγόταν μεταξύ των 15 σημαντικότερων κλάδων της οικονομίας, ξεπερνώντας τους υπόλοιπους κλάδους των μεταφορών, χερσαίων και αεροπορικών.

Ο αντίκτυπος μιας οικονομικής δραστηριότητας στην εθνική οικονομία αποτυπώνεται, όπως εξηγεί η έκθεση της ΤτΕ, μεταξύ άλλων, από το μέγεθος της εγχώριας προστιθέμενης αξίας που ενσωματώνεται στις εξαγωγές του κλάδου, σε σύγκριση με την αντίστοιχη αξία των εισαγόμενων εισροών. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΟΟΣΑ, κατά την περίοδο 2018-2022, για την οποία υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία, η εγχώρια προστιθέμενη αξία στις συνολικές εξαγωγές του κλάδου θαλάσσιων μεταφορών ανερχόταν σε περίπου 36%. Κατά συνέπεια, η εισαγόμενη προστιθέμενη αξία αντιστοιχούσε στο υπόλοιπο 64%.

Η υποκατάσταση των εισαγόμενων εισροών από εγχώρια παραγόμενες θα συμβάλει στην αύξηση του αποτυπώματος της ελληνικής ναυτιλίας στην οικονομία. Παράλληλα, δημιουργούνται προοπτικές για περαιτέρω άνοδο της δραστηριότητας της ναυτιλιακής συστάδας, από την οποία θα αντληθούν οι εισροές αυτές, τονίζει στο σημείο αυτό η Έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος, συνδέοντας την ανάγκη αυτή με τη ναυπηγική βιομηχανία.

Σήμερα, τα περισσότερα πλοία ελληνικών συμφερόντων κατασκευάζονται σε ναυπηγεία της Κίνας, της Νότιας Κορέας και της Ιαπωνίας, χώρες οι οποίες συγκεντρώνουν περίπου το 80% της παγκόσμιας ναυπηγικής δραστηριότητας. Το 2025 η παραγωγή νέων πλοίων στην Ασία έφθασε τα 74,8 εκατ. gross tons, όταν στην Ευρώπη περιορίστηκε σε 2.060.262 gross tons και στην Ελλάδα μόλις σε 5.522 gross tons. Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει τη δραματική συρρίκνωση της ευρωπαϊκής ναυπηγικής βιομηχανίας, καθώς το μερίδιό της στην παγκόσμια αγορά έχει υποχωρήσει από περίπου 45% στις αρχές της δεκαετίας του 1980 σε μόλις 5% σήμερα.

«Παράθυρο ευκαιρίας»

Παρά τη δυσμενή αυτή εικόνα, η Τράπεζα της Ελλάδος διαπιστώνει ότι σήμερα διαμορφώνεται ένα νέο «παράθυρο ευκαιρίας». Η ενεργειακή μετάβαση της ναυτιλίας, οι αυστηρότεροι περιβαλλοντικοί κανονισμοί του ΙΜΟ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η ανάγκη απανθρακοποίησης του παγκόσμιου στόλου δημιουργούν τεράστια ζήτηση για νέες ναυπηγήσεις, μετασκευές και τεχνολογικές αναβαθμίσεις.

Οι εκτιμήσεις που παρατίθενται στην Έκθεση είναι εντυπωσιακές. Η παγκόσμια αγορά ναυπηγήσεων αναμένεται να αυξηθεί από 207 δισ. δολάρια το 2025 σε 275 δισ. δολάρια έως το 2030. Παράλληλα, σύμφωνα με στοιχεία του Lloyd’s Register, από 9.000 έως 12.900 εμπορικά πλοία θα χρειαστούν σημαντικές μετασκευές ή τεχνικές παρεμβάσεις, προκειμένου να ανταποκριθούν στους στόχους μηδενικών εκπομπών έως το 2050.

Η αγορά αυτή δεν αφορά μόνο νέες ναυπηγήσεις. Περιλαμβάνει την εγκατάσταση νέων συστημάτων πρόωσης, μετατροπές για χρήση εναλλακτικών καυσίμων, ενεργειακές αναβαθμίσεις, συστήματα ψηφιακής διαχείρισης πλοίων και εξειδικευμένες τεχνικές εργασίες υψηλής προστιθέμενης αξίας. Πρόκειται για δραστηριότητες στις οποίες τα ελληνικά ναυπηγεία θα μπορούσαν να διεκδικήσουν σημαντικό μερίδιο, αξιοποιώντας τη γειτνίασή τους με τον μεγαλύτερο ευρωπαϊκό στόλο.

Η ευρωπαϊκή στρατηγική και η έκθεση Ντράγκι

Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να επαναφέρει τη ναυπηγική βιομηχανία στο επίκεντρο της βιομηχανικής της πολιτικής. Τον Μάρτιο του 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε δύο νέες στρατηγικές: τη «Βιομηχανική Θαλάσσια Στρατηγική για έναν Ανταγωνιστικό, Βιώσιμο και Ανθεκτικό Ναυτιλιακό Τομέα της ΕΕ» και τη νέα «Στρατηγική της ΕΕ για τους Λιμένες».

Οι πρωτοβουλίες αυτές οργανώνονται γύρω από τρεις βασικούς άξονες. Ο πρώτος αφορά τη ναυπήγηση, τον εξοπλισμό και την επισκευή πλοίων, με στόχο την ενίσχυση της παραγωγικής βάσης και τον ψηφιακό μετασχηματισμό των ευρωπαϊκών ναυπηγείων. Ο δεύτερος εστιάζει στις θαλάσσιες μεταφορές και τη συνδεσιμότητα, με δράσεις για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και της βιωσιμότητας του ευρωπαϊκού στόλου. Ο τρίτος συνδέεται με την ασφάλεια και την άμυνα, προωθώντας τη στήριξη της ναυτικής παραγωγικής ικανότητας και την κατασκευή πλοίων διπλής χρήσης, πολιτικής και στρατιωτικής αξιοποίησης.

Η Έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος δίνει ιδιαίτερη έμφαση και στην έκθεση Draghi για την ανταγωνιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η έκθεση αναγνωρίζει ότι τα ευρωπαϊκά ναυπηγεία καλούνται να ανταγωνιστούν κρατικά υποστηριζόμενα ναυπηγεία της Ασίας, τα οποία προσφέρουν ισχυρές επιδοτήσεις, εγγυήσεις επιστροφής χρημάτων και τιμές έως και 30%-40% χαμηλότερες από τα ευρωπαϊκά. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι Ευρωπαίοι πλοιοκτήτες έχουν στραφεί σχεδόν αποκλειστικά στα ασιατικά ναυπηγεία για την κατασκευή εμπορικών πλοίων.

Υπό το πρίσμα των γεωπολιτικών εξελίξεων, η εξάρτηση αυτή αντιμετωπίζεται πλέον όχι μόνο ως οικονομικό αλλά και ως στρατηγικό ζήτημα. Η Ευρώπη επιδιώκει να ανακτήσει παραγωγικές δυνατότητες σε εξειδικευμένες κατηγορίες πλοίων, όπως αυτόνομα πλοία, σκάφη υποστήριξης υπεράκτιων εγκαταστάσεων, πλοία πόντισης καλωδίων και ειδικά σκάφη που σχετίζονται με τη Γαλάζια Οικονομία.

Οι προτάσεις της Τράπεζας της Ελλάδος

Στο πλαίσιο αυτό, η Τράπεζα της Ελλάδος προτείνει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο ανασυγκρότησης της ελληνικής ναυπηγικής βιομηχανίας. Κεντρικός άξονας είναι η σύνδεση της ναυπηγικής δραστηριότητας με την αμυντική βιομηχανία και η αξιοποίηση των πόρων του ReArm Europe και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας. Η πρώτη εξαγωγή πολεμικού ναυπηγικού υλικού από ελληνικό ναυπηγείο προς ναυπηγείο του εξωτερικού το 2025 θεωρείται από την Τράπεζα της Ελλάδος σημαντικό ορόσημο προς αυτή την κατεύθυνση.

Παράλληλα, προτείνεται η ένταξη των ναυπηγείων στις στρατηγικές επενδύσεις της χώρας, η θέσπιση σταθερού φορολογικού και επενδυτικού πλαισίου, η μείωση της γραφειοκρατίας, η επανεξέταση συγκεκριμένων ρυθμίσεων για τον ΦΠΑ και το cabotage στον τομέα του yachting, καθώς και η ανάπτυξη ενός ισχυρού ελληνικού ναυτιλιακού cluster που θα συνδέει ναυπηγεία, ναυτιλιακές εταιρείες, βιομηχανίες ναυτιλιακού εξοπλισμού, πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα.

Το τελικό συμπέρασμα της Τράπεζας της Ελλάδος είναι σαφές: η ελληνική ναυτιλία έχει ήδη κατακτήσει την παγκόσμια κορυφή. Η επόμενη μεγάλη πρόκληση είναι να μετατραπεί αυτή η ναυτιλιακή ισχύς σε βιομηχανική ισχύ. Αν η χώρα καταφέρει να συνδέσει αποτελεσματικά τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο του κόσμου με μια σύγχρονη, εξωστρεφή και τεχνολογικά προηγμένη ναυπηγική βιομηχανία, τότε θα μπορέσει να δημιουργήσει ένα νέο αναπτυξιακό υπόδειγμα που θα παράγει περισσότερη προστιθέμενη αξία, περισσότερες εξειδικευμένες θέσεις εργασίας και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα για την ελληνική οικονομία τις επόμενες δεκαετίες.