Με νέο νομοθετικό «οπλοστάσιο» θα εξοπλίσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τα κράτη – μέλη που μαστίζονται από την έλλειψη στέγης, να περιορίσουν τις βραχυχρόνιες μισθώσεις τύπου Airbnb.
Οι βραχυπρόθεσμες μισθώσεις έχουν γίνει πεδίο νομικής διαμάχης μεταξύ των τουριστικών φορέων και των τοπικών διοικήσεων που προσπαθούν να βρουν λύσεις στη στεγαστική κρίση.
Σύμφωνα με τους Financial Times, η ΕΕ προετοιμάζει τον νόμο για την Προσιτή Στέγαση, με τον οποίο θα καθορίσει κριτήρια που μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι πόλεις και οι περιφέρειες για να εφαρμόσουν αναλογικά μέτρα ανακούφισης από την στεγαστική πίεση.
Ενώ οι βραχυπρόθεσμες μισθώσεις αντιπροσωπεύουν μόνο το 1,2% του συνόλου των κατοικιών σε ολόκληρη την ΕΕ, σε ορισμένα τουριστικά σημεία όπως το Σορέντο στην Ιταλία, το Ντουμπρόβνικ στην Κροατία και η Φουερτεβεντούρα στα Κανάρια Νησιά, οι ενοικιαζόμενες κατοικίες για διακοπές μπορούν να αντιπροσωπεύουν έως και το 20% του συνολικού αποθέματος κατοικιών, σύμφωνα με το Κοινό Κέντρο Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Οι τοπικές αρχές ισχυρίζονται ότι οι ενοικιαζόμενες κατοικίες διακοπών επιδεινώνουν τις ελλείψεις κατοικιών και ωθούν προς τα πάνω τις τιμές για τους ντόπιους, αν και οι πλατφόρμες ενοικίασης το αμφισβητούν αυτό.
Πόλεις όπως το Άμστερνταμ, το Βερολίνο, οι Βρυξέλλες, η Φλωρεντία και το Παρίσι έχουν ανταποκριθεί τα τελευταία χρόνια επιβάλλοντας περιορισμούς που κυμαίνονται από τον περιορισμό του αριθμού των τουριστικών ενοικιάσεων μέσω ενός συστήματος αδειοδότησης έως τον περιορισμό του αριθμού των διανυκτερεύσεων για τις οποίες μπορεί να ενοικιαστεί ένα συγκεκριμένο διαμέρισμα. Η Βαρκελώνη στοχεύει να καταργήσει σταδιακά πλήρως τις ενοικιάσεις διαμερισμάτων σε τουρίστες έως το 2028.
Δικαστικές μάχες
Ωστόσο, ιδιοκτήτες ακινήτων και τουριστικοί πράκτορες περνουν στη νομική αντεπίθεση, υποστηρίζοντας ότι τα μέτρα περιορισμού της βραχυχρόνιας μίσθωσης παραβιάζουν την ελευθερία παροχής υπηρεσιών που προστατεύονται από το δίκαιο της ΕΕ.
«Ό,τι και να κάνουμε, έρχεται μια έφεση», δήλωσε ο Jacopo Vicini, δημοτικός σύμβουλος υπεύθυνος για τον τουρισμό στη Φλωρεντία.
Η ιταλική πόλη πέρυσι δημιούργησε ένα σύστημα αδειοδότησης για βραχυπρόθεσμες ενοικιάσεις και έθεσε μορατόριουμ σε τυχόν νέες καταχωρίσεις στο ιστορικό της κέντρο, αλλά αντιμετώπισε δώδεκα εφέσεις από ιδιοκτήτες σπιτιών και τουριστικούς πράκτορες.
Το περιφερειακό δικαστήριο της Τοσκάνης αποφάνθηκε υπέρ του δημοτικού συμβουλίου της Φλωρεντίας, αλλά αυτό είναι μόνο το πρώτο επίπεδο δικαστικού ελέγχου, αφήνοντας την πόλη ανοιχτή σε περισσότερες αγωγές.
Η πόλη έκτοτε έχει επεκτείνει το μορατόριουμ στο 44% του αποθέματος κατοικιών της και αναμένει νέες νομικές προκλήσεις. Οι δικαστικές αποφάσεις σε ολόκληρη την ΕΕ ήταν ανάμεικτες ή ασαφείς. Σε μια ιστορική υπόθεση το 2020, το ανώτατο δικαστήριο της ΕΕ επικύρωσε τα τοπικά προγράμματα που περιόριζαν τις βραχυπρόθεσμες μισθώσεις λόγω έλλειψης κατοικιών και υπό την προϋπόθεση ότι τα μέτρα είναι αναλογικά.
Αλλά τα «αναλογικά μέτρα» αφήνουν ανοιχτό το πεδίο για δικαστικές διαμάχες, αφήνοντας τις πόλεις με «αναγνωρισμένη αρμοδιότητα, αλλά μόνιμη ανασφάλεια», δήλωσε η Lorène Derhy, δικηγόρος που ειδικεύεται στο δστα ακίνητα, στη Γαλλία.
Αυτό μπορεί να οδηγήσει τις αρχές να είναι υπερβολικά επιφυλακτικές. «Οι αρχές που δεν διαθέτουν τους νομικούς πόρους για να καταστήσουν ένα φιλόδοξο σχέδιο ασφαλές, διστάζουν. Υιοθετούν κανόνες που δεν τους επιτρέπουν οι νόμοι, απλώς από φόβο μήπως αμφισβητηθούν», πρόσθεσε η Derhy.
Ο Vicini της Φλωρεντίας δήλωσε ότι είναι «ουσιαστικό» η ΕΕ να «αναγνωρίσει τη δυνατότητα» των τοπικών διοικήσεων να επιβάλλουν περιορισμούς στις βραχυπρόθεσμες μισθώσεις, αν και αναγνώρισε ότι δεν μπορεί κανείς να «θέσει την ίδια ρύθμιση για όλες τις πόλεις επειδή οι περιπτώσεις είναι πολύ διαφορετικές».
Αύξηση στις τιμές των κατοικιών
Σε ολόκληρη την ΕΕ, οι τιμές των κατοικιών αυξήθηκαν κατά σχεδόν δύο τρίτα μεταξύ 2015 και 2025, ενώ τα ενοίκια αυξήθηκαν κατά περισσότερο από το ένα πέμπτο κατά την ίδια περίοδο, σύμφωνα με την Eurostat. Οι τιμές των κατοικιών σε πολλά κράτη μέλη έχουν αυξηθεί ταχύτερα από το εισόδημα των νοικοκυριών και έχουν αποκλείσει τις νεότερες γενιές από την αγορά κατοικίας.
Ο κύριος λόγος είναι η υστέρηση στην προσφορά κατοικιών, η οποία δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στην αυξανόμενη ζήτηση λόγω περιορισμών στον σχεδιασμό, ειδικά σε πυκνοκατοικημένες αστικές περιοχές.
‘Ερευνα του JRC διαπίστωσε θετική συσχέτιση μεταξύ της επικράτησης των βραχυπρόθεσμων μισθώσεων και του υψηλότερου κόστους στέγασης, αν και η σύνδεση είναι ισχυρότερη για τις τιμές πώλησης παρά για τα ενοίκια μακροπρόθεσμα.
Ωστόσο, πλατφόρμες όπως η Airbnb αμφισβητούν ότι οι βραχυπρόθεσμες μισθώσεις ευθύνονται για την έλλειψη κατοικιών και επισημαίνουν την οικονομική ώθηση από τον τουρισμό.
Ο Γιώργος Μαύρος, επικεφαλής των κυβερνητικών υποθέσεων της ΕΕ στην Airbnb, δήλωσε ότι «οι εξαιρετικά αυστηροί περιορισμοί στις βραχυπρόθεσμες μισθώσεις είναι πολύ απίθανο να αλλάξουν τις τιμές των κατοικιών».
Πρόσθεσε: «Από την άλλη πλευρά, έχουν έναν πραγματικό, πολύ συγκεκριμένο οικονομικό αντίκτυπο σε αυτές τις πόλεις».
Ο Ευρωπαϊκός Σύνδεσμος Εξοχικών Κατοικιών, μια ομάδα λόμπι, δήλωσε ότι ενώ οι βραχυπρόθεσμες μισθώσεις «μπορεί να διαδραματίζουν κάποιο ρόλο, υπάρχουν σημαντικά μεγαλύτερα προβλήματα», επισημαίνοντας ένα ποσοστό 20% κενών κατοικιών κατά μέσο όρο σε ολόκληρη την ΕΕ.
