Κίνδυνος για την ευρωζώνη η Γαλλία

Ενώ οι «προοδευτικοί» μαθητές της Γαλλίας για να βελτιώσουν το εκπαιδευτικό τους σύστημα έχουν πυρπολήσει μόνο 200 σχολεία, τρία πανεπιστήμια και κάποιες ανώτατες τεχνικές σχολές, η Γαλλία αντιμετωπίζει σοβαρότατο δημοσιονομικό αδιέξοδο. Έτσι, όπως υποστηρίζει σε συνέντευξή του ο οικονομολόγος Desmond Lachman, η γαλλική κρίση, σύμφωνα με τη θεωρία ότι οι κρύες χρειάζονται χρόνο για να εκδηλωθούν, στην εποχή μας οι εξελίξεις μπορούν να εξελιχθούν, όταν ξεσπάσουν, πολύ πιο γρήγορα από ό,τι θα φανταζόμασταν». Και ο Ντέσμοντ Λάχμαν ξέρει για τι πράγμα μιλάει, αφού ήταν αναπληρωτής διευθυντής του ΔΝΤ και παρακολουθεί στενά τη δημοσιονομική πορεία της Γαλλίας εδώ και αρκετά χρόνια.

Μια απότομη αύξηση των επιτοκίων του γαλλικού χρέους, ένα διευρυνόμενο χάσμα με τη Γερμανία, μια απώλεια της εμπιστοσύνης των επενδυτών… Γι’ αυτόν τον ερευνητή στο American Enterprise Institute, η Γαλλία, η οποία επίσης επιβαρύνεται από μια πολιτική ατζέντα που περιπλέκει κάθε ενέργεια, έχει ήδη εισέλθει στην προκαταρκτική φάση μιας πιθανής πολύ σοβαρής οικονομικής κρίσης. Σε συνέντευξή του στην L’Express, εξηγεί γιατί η χώρα έχει πλέον παγιδευτεί σε έναν φαύλο κύκλο και γιατί η παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) γίνεται σχεδόν αναπόφευκτη, αλλά υπό ορισμένες προϋποθέσεις. Πιο ανησυχητικό, σύμφωνα με τον ίδιο, ένας κίνδυνος από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, θα μπορούσε να οδηγήσει τη Γαλλία σε κρίση, με κίνδυνο μετάδοσης στην υπόλοιπη ευρωζώνη.

«….Τα σημάδια της κρίσης είναι ήδη παρόντα…», τονίζει στο γαλλικό «L’Express», ο Ντέσμοντ Λάχμαν. Και προσθέτει με έμφαση: «….Συγκεκριμένα είδαμε μια απότομη άνοδο των αποδόσεων των γαλλικών κρατικών ομολόγων. Το δεκαετές επιτόκιο δανεισμού είναι τώρα γύρω στο 4,9%. Αλλά οι αγορές είναι ήδη πολύ ανήσυχες. Και αυτό έρχεται έξι μήνες πριν από τις προεδρικές εκλογές, όταν οι δύο υποψήφιοι που δίνονται ως φαβορί στις δημοσκοπήσεις κάνουν ομιλίες που δεν βοηθούν να καθησυχάσουν τις αγορές. Αυτή είναι μια πρώτη πηγή ανησυχίας. Υπάρχουν όμως πολλές άλλες. Πριν απ’ όλα συνεπώς, πρέπει να εξεταστεί το διεθνές πλαίσιο στο οποίο συμβαίνουν όλα αυτά: Οι ΗΠΑ π.χ. φαίνεται να βιώνουν τη δική τους κρίση ομολόγων. Δεν είναι πολύ καθησυχαστικό. Όταν πολλές χώρες αντιμετωπίζουν παρόμοιες δυσκολίες ταυτόχρονα, η προσοχή των αγορών είναι βέβαιο ότι θα επικεντρωθεί σε αυτό το είδος κινδύνου. Και αυτό θα αποτελέσει τεράστια πρόκληση για την ΕΚΤ. Ομολογουμένως, είναι καλύτερα εξοπλισμένη από ό,τι ήταν κατά τη διάρκεια της ελληνικής κρίσης χρέους, καθώς διαθέτει πλέον το Μέσο Προστασίας Μετάδοσης (ΤΡΙ), το οποίο της επιτρέπει να αγοράζει όσα γαλλικά ομόλογα χρειάζεται. Αλλά το πρόβλημα είναι ότι η πολιτική κατάσταση στη Γερμανία δεν είναι πολύ ευνοϊκή. Η Γερμανία φαίνεται να έχει πρόβλημα με την πρόοδο που σημειώνει το κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AFD), το οποίο είναι αντίθετο με το ευρώ.

Αυτή η κατάσταση δεν διευκολύνει το έργο της Προέδρου της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ εάν θέλει να δράσει σε αυτό το μέτωπο. Όλα δείχνουν ότι οδεύουμε προς μια πραγματική κρίση τους επόμενους μήνες.

Το πρόβλημα είναι ότι η Γαλλία δεν είναι Ελλάδα: μιλάμε για τη δεύτερη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή οικονομία, αλλά και για μια χώρα της οποίας το χρέος κατέχεται από ξένους επενδυτές. Έτσι, εάν υπάρχουν προβλήματα στη Γαλλία, μπορούν να εξαπλωθούν. Επομένως, δεν μπορούμε να δούμε την κατάσταση μόνο μέσα από το πρίσμα της Γαλλίας. Πρέπει να τοποθετηθεί στο πλαίσιο της παγκόσμιας οικονομίας. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων βρίσκονται τώρα στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων είκοσι ετών. Το τελευταίο πράγμα που χρειάζεται η παγκόσμια οικονομία είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Γαλλία να περάσουν ταυτόχρονα μια οικονομική κρίση.

Είναι δύσκολο να γνωρίζουμε πότε ακριβώς μπορεί να συμβεί αυτό. Αλλά αυτού του είδους η κρίση τείνει να είναι αυτοσυντηρούμενη. Όταν τα επιτόκια αυξάνονται, το κόστος του χρέους επιβαρύνει περισσότερο τον κρατικό προϋπολογισμό. Η οικονομία υποφέρει, η ανάπτυξη επιβραδύνεται, γεγονός που διευρύνει περαιτέρω το δημοσιονομικό έλλειμμα. Και αυτό, με τη σειρά του, προκαλεί μεγαλύτερη ανησυχία στους επενδυτές. Τότε μπαίνουμε σε έναν φαύλο κύκλο, χωρίς να ξέρουμε πραγματικά πότε θα ξεκινήσει. Και όπως είπα, όταν συμβαίνουν πολλές κρίσεις ταυτόχρονα, μια κρίση αλλού μπορεί να επιδεινώσει σημαντικά την κατάσταση στη Γαλλία. Εάν, για παράδειγμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα, οι επενδυτές θα πρέπει να μειώσουν την έκθεσή τους και να πουλήσουν άλλους τύπους ομολόγων. Η κατάσταση μπορεί επομένως να γίνει πολύ περίπλοκη. Ο Rudiger Dornbusch, πρώην οικονομολόγος του ΜΙΤ, είχε μελετήσει εκτενώς τις κρίσεις στη Λατινική Αμερική. Είπε μια φράση που έχει γίνει διάσημη, η οποία νομίζω ότι είναι πολύ ακριβής: «Μια κρίση χρειάζεται πολύ περισσότερο χρόνο για να εκδηλωθεί από όσο νομίζεις και μετά, όταν ξεσπά, όλα πάνε πολύ πιο γρήγορα από ό,τι θα φανταζόσουν».

Αυτό είναι το παράδοξο: η κατάσταση μπορεί να επιδεινωθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, χωρίς να γνωρίζουμε πραγματικά πότε θα ξεσπάσει η κρίση. Τα σήματα που βλέπω δεν είναι καλά. Όταν βλέπετε τις αποδόσεις των ομολόγων να αυξάνονται με αυτόν τον ρυθμό και το χάσμα με τη Γερμανία να διευρύνεται τόσο γρήγορα, σημαίνει ότι οι επενδυτές αρχίζουν να αναρωτιούνται εάν η κατάσταση είναι βιώσιμη. Μέχρι στιγμής, οι πολιτικοί δεν έχουν αντιμετωπίσει πραγματικά το πρόβλημα κατά μέτωπο. Και καθώς πλησιάζουν οι εκλογές, υπάρχουν ακόμη λιγότεροι λόγοι να πιστεύουμε ότι θα το κάνουν. Το μόνο πράγμα που μπορεί να σταματήσει αυτή τη δυναμική είναι η ΕΚΤ, αλλά η ίδια έχει περιορισμούς.

Η ΕΚΤ βρίσκεται σε πολύ δύσκολη θέση γιατί, όταν η κατάσταση γίνεται κρίσιμη, όπως είδαμε με τον Μάριο Ντράγκι κατά τη διάρκεια της προηγούμενης κρίσης χρέους, αυτό που διακυβεύεται είναι το ευρώ, είναι ολόκληρο το ευρωπαϊκό σχέδιο. Δεν μπορεί απλώς να αφήσει την κατάσταση να επιδεινωθεί. Αν πέσει η Γαλλία, πέφτει ολόκληρο το σύστημα. Αυτό λεγόταν παλαιότερα για την Ιταλία, αλλά μπορεί να ειπωθεί εξίσου εύκολα και για τη Γαλλία: είναι πολύ σημαντική χώρα για να αφεθεί να χρεοκοπήσει. Αλλά είναι επίσης πολύ σημαντική χώρα για να διασωθεί εύκολα. Αυτό είναι το όλο πρόβλημα: θα έπρεπε να κινητοποιήσετε σημαντικά ποσά για να αγοράσετε όλα αυτά τα ομόλογα. Αλλά η ΕΚΤ δεν έχει πραγματικά επιλογή, πρέπει να παρέμβει. Ίσως δεν θα έχει τα μέσα να το κάνει. Αυτό είναι ένα άλλο ερώτημα……».

Και αυτό που δεν λέει ο Κ.Λαχμάν, είναι ότι τους τελευταίους μήνες, οι κολοσσοί της Τεχνητής Νοημοσύνης δανείστηκαν από το παγκόσμιο σύστημα 2.800 δις. δολλάρια, πόσο απίστευτο για ιδιωτική επιχειρηματική δραστηριότητα.

Σήμερα λοιπόν, ο κίνδυνος της έκρηξης μιας πρωτοφανούς φούσκας μόνον αϋπνίες προκαλεί.