Να στηριχθεί η ακτοπλοΐα, αλλά να το δει ο νησιώτης στην τσέπη του

Ακούμε συχνά από την κυβέρνηση, και τον αρμόδιο Υπουργό, ότι το πλοίο δεν είναι πολυτέλεια για την ελληνική οικογένεια. Σε αυτό συμφωνούμε απόλυτα. Για τον νησιώτη το πλοίο είναι ο δρόμος για το νοσοκομείο, για τη σχολή του παιδιού, για το μαγαζί και για το χωράφι. Γι’ αυτό και δεν βρισκόμαστε επί της αρχής απέναντι στο αίτημα κάλυψης του πρόσθετου κόστους καυσίμων των ακτοπλοϊκών εταιρειών, προκειμένου να μη μετακυλήσει στο εισιτήριο. Ρωτάμε κάτι πολύ απλό: τι θα πάρει πίσω ο νησιώτης;

Πριν από λίγες μέρες, με άρθρο μου επεσήμανα ότι τα χρήματα που ξοδεύει το κράτος, για να απορροφά κάθε σοκ του πετρελαίου, είναι ο λογαριασμός της αναμονής. Ο λογαριασμός ήρθε ξανά, και είναι μεγαλύτερος. Ο κλάδος υπολογίζει ότι από την αρχή της χρονιάς το καύσιμο του κόστισε πάνω από 200 εκατ. ευρώ επιπλέον. Ας δεχτούμε ότι ο αριθμός είναι σωστός. Απ’ ό,τι πληροφορούμαστε, η πρόθεση της κυβέρνησης είναι να δώσει 16 λεπτά το λίτρο από τον Σεπτέμβριο και μετά, περίπου όσο δίνει και στην αντλία, στους καταναλωτές και σε άλλους κλάδους. Αν είναι έτσι, η ενίσχυση δεν θα φτάσει τα 120 με 140 εκατ. που ακούγονταν. Θα καλύψει γύρω στο 25% της επιπλέον δαπάνης των τελευταίων τεσσάρων μηνών, δηλαδή πολύ, πολύ λιγότερα. Και ό,τι δεν καλυφθεί, κινδυνεύει να βρει τον δρόμο του προς το εισιτήριο.

Ως τώρα, δεν βιάστηκε κανείς. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιτρέπει αυτή την ενίσχυση από τις 29 Απριλίου, και η Ισπανία και η Μάλτα έχουν ήδη εγκεκριμένα σχήματα. Εδώ, πέρασε μισός χρόνος και ολόκληρο το καλοκαίρι χωρίς να ασχοληθεί κανείς, και τώρα που ο κόμπος έφτασε στο χτένι, με προθεσμία ως το τέλος Δεκεμβρίου, η κυβέρνηση τρέχει να δει τι μπορεί να μαζέψει. Όταν τα πράγματα γίνονται στο πόδι, οι όροι είναι συνήθως το πρώτο που ξεχνιέται.

Στις άγονες γραμμές η εικόνα είναι ακόμη χειρότερη. Οι τετραετείς συμβάσεις προκηρύχθηκαν πέρσι, και μόλις τώρα καλούνται οι εταιρείες να τις υπογράψουν. Σκεφτείτε τι σημαίνει αυτό: η προσφορά δόθηκε με την τιμή του πετρελαίου του Νοεμβρίου του 2025 και η σύμβαση θα εκτελεστεί με την τιμή του Νοεμβρίου του 2026, ενώ όλες οι ρήτρες αναπροσαρμογής που προβλέπονται θα λογαριάζονται με βάση τη σημερινή τιμή. Με άλλα λόγια, την αύξηση ενός ολόκληρου χρόνου δεν την αναγνωρίζει η σύμβαση, και για μια μικρή εταιρεία αυτό είναι απλώς καταστροφικό. Ήδη μαθαίνουμε ότι αρκετές μικρές εταιρείες δεν προσέρχονται να υπογράψουν, ανάμεσά τους και εταιρείες που εξυπηρετούν τις ίδιες γραμμές εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Και όταν μια σύμβαση της άγονης μένει ανυπόγραφη, αυτός που το πληρώνει πρώτος είναι ο κάτοικος του μικρού νησιού που περιμένει το πλοίο.

Όποιο κι αν είναι τελικά το ποσό, για εμάς η στήριξη πρέπει να έρθει με τέσσερις όρους:

• Σταθερά εισιτήρια και ναύλοι για όλο το 2027, για επιβάτες, αυτοκίνητα και φορτηγά. Ο ναύλος του φορτηγού είναι αυτός που ανεβάζει την τιμή στο ράφι του νησιού. Όποια εταιρεία δεν το τηρήσει, να επιστρέφει τα χρήματα.

• Κάθε εταιρεία να παίρνει όσα δικαιολογεί η πραγματική κατανάλωση των πλοίων της, και να δημοσιεύεται ποιος πήρε τι. Γι’ αυτό διαφωνούμε να περάσουν τα χρήματα από τα διυλιστήρια, όπως ζητούν οι εταιρείες. Από εκεί κανείς δεν θα μπορεί να δει πού κατέληξαν.

• Κανένα μέρισμα όσο το Δημόσιο πληρώνει το καύσιμο, και πλήρης τήρηση των συλλογικών συμβάσεων των ναυτικών.

• Η ίδια ταχύτητα και για τους νησιώτες. Δεν γίνεται να βρίσκονται σε λίγες εβδομάδες εκατομμύρια για τις εταιρείες, ενώ οι επιχειρήσεις των νησιών υπέβαλαν μόλις τον Ιούλιο τις αιτήσεις του Μεταφορικού Ισοδύναμου για το 2023. Το Μεταφορικό Ισοδύναμο είναι μια πολύ καλή ιδέα και ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο για τους νησιώτες και για τις τοπικές μεταφορικές επιχειρήσεις, όμως οι τόσο μεγάλες καθυστερήσεις στις πληρωμές το έχουν σχεδόν αχρηστεύσει. Οι επαγγελματίες των νησιών το λένε καθαρά: πολλοί δικαιούχοι δεν το ζητούν καν, γιατί δεν τους αξίζει τον κόπο να περάσουν από τη γραφειοκρατία για να υποβάλουν τα στοιχεία τους δύο και τρία χρόνια μετά. Έτσι, ο νησιώτης βλέπει μόνο την ακριβή τιμή και όχι το σοβαρό μέρος του εισιτηρίου που θα μπορούσε να πάρει πίσω, και χάνουν όλοι, και ο ίδιος και οι επιχειρήσεις που τον εξυπηρετούν. Το Μεταφορικό Ισοδύναμο φτιάχτηκε για να φτάνει η στήριξη απευθείας και γρήγορα στον πολίτη. Έτσι πρέπει να ξαναλειτουργήσει, με συγκεκριμένες ημερομηνίες πληρωμής.

Κάθε φορά που έρχεται μια κρίση, η πολιτεία πληρώνει. Όταν η κρίση περάσει, βρίσκεται ξανά στο ίδιο σημείο, χωρίς ούτε ένα εργαλείο παραπάνω για να ρυθμίζει την αγορά και χωρίς ούτε ένα πλοίο που να την προστατεύει από την επόμενη. Δεν είναι αβλεψία. Είναι η παλιά, δοκιμασμένη συνταγή: αφήνεις τις δημόσιες υποδομές να απαξιωθούν, και μετά καλύπτεις τα κενά με έκτακτες ενισχύσεις και ιδιωτικές λύσεις που παρουσιάζονται ως ευεργεσία. Ο κύκλος όμως δεν κλείνει εκεί. Όταν έρθουν τα δύσκολα, ο «ευεργέτης» επιστρέφει στο κράτος και του ζητά να τον βγάλει από τη δύσκολη θέση. Αυτό ακριβώς βλέπουμε σήμερα: ένα κράτος που έχει παραδώσει τη συγκοινωνία των νησιών του χωρίς δικά του εργαλεία δεν μπορεί να διαπραγματευτεί. Μπορεί μόνο να πληρώνει. Έτσι χτίζονται σχέσεις εξάρτησης. Αυτό δεν ωφελεί ούτε το δημόσιο συμφέρον ούτε την ίδια την επιχειρηματικότητα. Μια υγιής αγορά χρειάζεται σαφείς κανόνες, προβλέψιμο πλαίσιο και ισότιμη μεταχείριση, όχι ευνοϊκές ρυθμίσεις της τελευταίας στιγμής. Γι’ αυτό προτείνουμε ένα διαφορετικό μοντέλο, στα πρότυπα του ευρωπαϊκού landlord model: η υποδομή μένει δημόσια και ο ιδιώτης λειτουργεί με σαφείς κανόνες. Για εμάς, κάθε ευρώ δημόσιου χρήματος που πηγαίνει στη θάλασσα πρέπει να αγοράζει δημόσια υπηρεσία και όχι ιδιωτικό κέρδος. Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα σε ένα κράτος που απλώς πληρώνει και σε ένα κράτος που σχεδιάζει.

Ο Γιάννης Σαλπέας είναι Τομεάρχης Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής στην ΕΛ.Α.Σ.