Σε εθνικό πένθος έχει βυθιστεί η Πορτογαλία μετά τον εκτροχιασμό του τελεφερίκ Gloria στη Λισαβόνα, που άφησε πίσω του 17 νεκρούς και 21 τραυματίες από 10 διαφορετικές χώρες. Το τραγικό δυστύχημα συνέβη σε ένα από τα πιο εμβληματικά μέσα μεταφοράς της πορτογαλικής πρωτεύουσας, το οποίο χρησιμοποιείται από περισσότερα από 3 εκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο καθώς είναι και ένα τουριστικό αξιοθέατο.
Λίγες ημέρες μετά την τραγωδία η γαλλική «Le Figaro» θίγει το ζήτημα ασφάλειας της υποδομής του μέσου και αναρωτιέται αν κάτι ανάλογο θα μπορούσε να συμβεί και αλλού, δεδομένου ότι υπάρχουν πολλά τελεφερίκ (κρεμαστά ή οδοντωτοί σιδηρόδρομοι) σε ολόκληρο τον κόσμο και βεβαίως στην Ευρώπη, όπως στην Αγγλία, την Αυστρία, την Ελβετία, την Ελλάδα και βεβαίως στη Γαλλία – τα δημοφιλέστερα λειτουργούν στο Παρίσι και στη Λυών.
Η σταθερή τροχιά
«Κανείς δεν ξέρει τι συνέβη και δεν πρέπει να υπονοούμε ότι οι δημόσιες συγκοινωνίες, ειδικά το τελεφερίκ, εγκυμονούν περισσότερους κινδύνους από άλλα μεταφορικά μέσα», τονίζει ο Αρνό Εμέ, διευθύνων σύμβουλος στη Γαλλία της διεθνούς εταιρείας συμβούλων Sia Partners.
Ο Εμέ θυμίζει τον αποδεδειγμένο κανόνα ότι τα αυτοκίνητα, τα ποδήλατα, τα πλωτά μέσα, ακόμη και το βάδισμα στους δρόμους είναι πολύ πιο επικίνδυνα από τις σιδηροδρομικές μεταφορές και τα μέσα σταθερής τροχιάς εν γένει. Στατιστικώς (με βάση τον αριθμό των θανάτων ανά ένα δισεκατομμύριο χιλιόμετρα διαδρομής) μόνο το αεροπλάνο είναι ασφαλέστερο μεταφορικό μέσο από τα τρένα.
Ο ειδικός σε θέματα διαχείρισης μεταφορικών μέσων αναγνωρίζει ότι σε κάθε κανόνα υπάρχουν εξαιρέσεις και ότι ένα σφάλμα στην υποδομή θα μπορούσε να έχει προκαλέσει το ατύχημα. Αυτή είναι η περίπτωση που αναφέρουν αρκετά πορτογαλικά μέσα ενημέρωσης, τα οποία κάνουν λόγο για πιθανή κοπή ενός καλωδίου ασφαλείας αμφισβητώντας την ποιότητα της συντήρησης του τελεφερίκ Gloria, δεδομένου μάλιστα ότι ο δημόσιος φορέας εκμετάλλευσής του είχε αναθέσει τη συντήρηση σε εξωτερική εταιρεία.
«Η ανάκριση βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη και υπάρχουν πολλά ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν. Γιατί έσπασε το καλώδιο, ενώ πρόκειται για κεντρικό στοιχείο ασφαλείας; Υπάρχει σύστημα πέδησης έκτακτης ανάγκης; Εάν ναι, γιατί δεν ενεργοποιήθηκε επαρκώς;» ρωτάει ο ειδικός μιλώντας στη ρεπόρτερ του «Figaro» Πολίν Λαντέ-Μπαρό.
Τα πρωτόκολλα
Εν τω μεταξύ η Carris, η εταιρεία που ιδρύθηκε το 1872 και διαχειρίζεται τις δημόσιες μεταφορές της πορτογαλικής πρωτεύουσας – μεταξύ αυτών και τρεις οδοντωτούς σιδηροδρόμους (Gloria, Lavra και Bica) και ένα κρεμαστό τελεφερίκ (Santa Justa) – διαβεβαίωσε ότι «είχαν εφαρμοστεί όλα τα πρωτόκολλα συντήρησης» και διευκρίνισε ότι είχε ξεκινήσει κοινή έρευνα με τις αρχές για να προσδιοριστούν τα αίτια της τραγωδίας.
«Αυτός ο εξοπλισμός χρονολογείται από τα τέλη του 19ου αιώνα. Πρόκειται για ένα ιστορικό μνημείο που αναμφίβολα υπόκειται σε ορισμένους περιορισμούς που συνδέονται με την κληρονομιά του», πιστεύει ο Αρνό Εμέ, καθώς στα πορτογαλικά μέσα ενημέρωσης ειδικοί και μη ειδικοί άρχισαν να μιλούν για «απαρχαιωμένη κατάσταση των δημόσιων υποδομών της Πορτογαλίας».
Πυροσβέστες και ασθενοφόρα στο δυστύχημα της Λισαβόνας
Δεν είναι, ωστόσο, όλα τα μεταφορικά μέσα σχεδιασμένα κατά τον ίδιο τρόπο. «Σχεδιάστηκε η καμπίνα του τελεφερίκ έτσι ώστε να διασφαλίζει την ασφάλεια των επιβαινόντων, ακόμη και σε περίπτωση ατυχήματος; Σε περίπτωση σύγκρουσης ενός αυτοκινήτου το καπό παραμορφώνεται και οι αερόσακοι ενεργοποιούνται. Ακόμα και τα τρένα έχουν μύτη μπροστά για να απορροφούν μια πιθανή σύγκρουση με μικρή, βεβαίως, ταχύτητα. Είναι δυνατόν η καμπίνα του τελεφερίκ να σχεδιάζεται έτσι ώστε να αντέχει σε ένα τέτοιο ατύχημα; Προφανώς όχι», εξηγεί ο ειδικός απαντώντας εμμέσως και στο ερώτημα γιατί έχασαν τη ζωή τους σχεδόν οι μισοί επιβαίνοντες στο μοιραίο τελεφερίκ.
«Επικλινής ανελκυστήρας»
«Στη Γαλλία είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς μια τέτοια τραγωδία να συμβαίνει υπό παρόμοιες συνθήκες», γράφει η ρεπόρτερ του «Figaro». Στο Παρίσι, αναφέρει για παράδειγμα η Πολίν Λαντέ-Μπαρό, το τελεφερίκ της Μονμάρτρης, το οποίο χρησιμοποιούν περισσότεροι από 3,3 εκατομμύρια επισκέπτες ετησίως, έχει εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά από αυτό της Λισαβόνας.
«Είναι ανακαινισμένο στις αρχές της δεκαετίας του 1990, οι παλαιές καμπίνες έχουν αντικατασταθεί με καινούργιες και η υποδομή λειτουργεί πλέον σαν ‘επικλινής ανελκυστήρας’», γράφει. Επιπλέον, το τελεφερίκ της Μονμάρτρης εκτείνεται σε ευθεία γραμμή μόλις 108 μέτρων – η λειτουργία του είναι παρόμοια με αυτή του τελεφερίκ του Λυκαβητού στην Αθήνα.
«Η τοπογραφία της περιοχής, που οριοθετείται από τη μία πλευρά με σκάλες και από την άλλη με ένα πάρκο και επίσης το γεγονός ότι προκειται δεν υπάρχουν στροφές, υποδηλώνουν ότι ένα τέτοιο ατύχημα δεν θα ήταν δυνατό να συμβεί και ότι το τελεφερίκ της Μονμάρτρης δεν θα μπορούσε να συγκρουστεί με ένα κτίριο», συνεχίζει ο Arnaud Aymé.
Εκτός από μερικές βλάβες, η υποδομή έχει βιώσει μόνο ένα ατύχημα, το 2006, κατά τη διάρκεια μιας δοκιμής πέδησης υπό φορτίο, χωρίς επιβάτες. Το ίδιο ισχύει και στη Λυών, όπου τα τελεφερίκ της πόλης χρησιμοποιούνται από περισσότερους από 4,5 εκατομμύρια επιβάτες κάθε χρόνο και δεν έχουν αντιμετωπίσει κανένα σοβαρό περιστατικό ασφάλειας παρά την προχωρημένη ηλικία τους.
Σπανιότατα περιστατικά
Εδώ θα παρατηρούσε κανείς ότι ούτε στη Λισαβόνα είχε παρατηρηθεί κάποιο σοβαρό περιστατικό πριν από το πολυαίμακτο της Τετάρτης. Εν πάση περιπτώσει, εν αναμονή περισσότερων πληροφοριών για τις συνθήκες του πολύνεκρου δυστυχήματος, το Δημαρχείο της Λισαβόνας ανέστειλε τη λειτουργία των τριών άλλων τελεφερίκ που λειτουργούν στην πόλη. Κάτι που κρίθηκε απαραίτητο «για να επαληθευθούν οι συνθήκες λειτουργίας και να βεβαιωθεί η ασφάλειά τους», όπως σημείωσε η Μαργκαρίντα Κάστρο, επικεφαλής της Δημοτικής Πολιτικής Προστασίας στην πορτογαλική πρωτεύουσα.
Εν κατακλείδι, η «Le Figaro» σημειώνει ότι δεν συντρέχει λόγος ανησυχίας για τους επιβάτες των ανά τον κόσμο τελεφερίκ, καθώς «αστοχίες» και ατυχήματα συμβαίνουν εξαιρετικά σπάνια. Η πιο πρόσφατη ανάλογη τραγωδία στην Ευρώπη σημειώθηκε στις 11 Νοεμβρίου του έτους 2000 στην Αυστρία, όταν ο οδοντωτός σιδηρόδρομος του χιονοδρομικού κέντρου Καπρούν στις Άλπεις έπιασε φωτιά μέσα σε σήραγγα σκοτώνοντας 155 από τους 170 σκιέρ που επέβαιναν.
Για την ιστορία, το 2004 δικαστήριο του Σάλτσμπουργκ απάλλαξε και τους 16 Αυστριακούς τεχνικούς που κατηγορούντο για αμέλεια, προκαλώντας τις έντονες διαμαρτυρίες των συγγενών των θυμάτων.
