Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία στρέφει το ενδιαφέρον σε μια λιγότερο ορατή, αλλά καθοριστική διάσταση της πρόληψης: τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζεται, οργανώνεται και διοικείται η εργασία, όπως επισημαίνει το Ελληνικό Ινστιτούτο για την Υγιεινή και Ασφάλεια στην Εργασία (ΕΛΙΝΥΑΕ).
Σύμφωνα με την έκθεση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO), περισσότεροι από 840.000 θάνατοι ετησίως συνδέονται με ψυχοκοινωνικούς παράγοντες κινδύνου στην εργασία, ενώ σχεδόν 45 εκατομμύρια χαμένα έτη υγιούς ζωής και απώλεια 1,37% του παγκόσμιου ΑΕΠ αποδίδονται σε καρδιαγγειακές παθήσεις και ψυχικές διαταραχές που σχετίζονται με αυτούς τους κινδύνους.
Οι αλλαγές στην αγορά εργασίας
Σε μια αγορά εργασίας που μετασχηματίζεται με ταχύτητα, η συζήτηση για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία δεν περιορίζεται πλέον στους κινδύνους που φαίνονται. Η πίεση χρόνου, ο υπερβολικός φόρτος, οι πολλές ώρες εργασίας, η εργασιακή ανασφάλεια, η ασάφεια ρόλων, η περιορισμένη συμμετοχή των εργαζομένων και η ποιότητα της διοίκησης επηρεάζουν άμεσα την υγεία, την ασφάλεια και την ευημερία στην εργασία. Όταν σε αυτά προστίθενται φαινόμενα βίας, παρενόχλησης ή έλλειψης εμπιστοσύνης, η ίδια η οργάνωση της εργασίας μετατρέπεται σε κρίσιμο πεδίο πρόληψης.
Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία, την οποία τιμά κάθε χρόνο στις 28 Απριλίου η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ILO), θέτει στο επίκεντρο ακριβώς αυτό το πεδίο: το ψυχοκοινωνικό εργασιακό περιβάλλον.
Το ανθρώπινο και οικονομικό κόστος
Η νέα παγκόσμια έκθεση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας με τίτλο «Το ψυχοκοινωνικό εργασιακό περιβάλλον: Παγκόσμιες εξελίξεις και κατευθύνσεις για δράση» αποτυπώνει το ανθρώπινο, κοινωνικό και οικονομικό βάρος των ψυχοκοινωνικών κινδύνων.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της, περισσότεροι από 840.000 θάνατοι ετησίως συνδέονται με παράγοντες όπως η εργασιακή καταπόνηση, η ανισορροπία προσπάθειας και ανταμοιβής, η εργασιακή ανασφάλεια, οι πολλές ώρες εργασίας και ο εκφοβισμός στον χώρο εργασίας, κυρίως μέσω καρδιαγγειακών παθήσεων και ψυχικών διαταραχών.
Οι ίδιοι κίνδυνοι οδηγούν κάθε χρόνο σε σχεδόν 45 εκατομμύρια χαμένα έτη υγιούς ζωής, ενώ ο συνολικός αντίκτυπός τους εκτιμάται ότι αντιστοιχεί σε απώλεια 1,37% του παγκόσμιου ΑΕΠ.
Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι δεν αποτελούν περιφερειακό ζήτημα ευεξίας, αλλά ουσιαστική διάσταση της Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία. Η πρόληψη δεν αφορά μόνο την αποφυγή του ατυχήματος ή την τήρηση κανόνων συμμόρφωσης. Αφορά και τον τρόπο με τον οποίο η εργασία σχεδιάζεται, κατανέμεται, επιβλέπεται, αξιολογείται και βιώνεται καθημερινά.
Τα δεδομένα αυτά επιβεβαιώνουν την ανάγκη οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι να αντιμετωπίζονται ως μέρος της συνολικής πολιτικής πρόληψης και όχι ως μεμονωμένο ζήτημα ευεξίας. Ο φόρτος, ο χρόνος, η διοίκηση, η επικοινωνία, η συμμετοχή και η εμπιστοσύνη δεν είναι δευτερεύουσες παράμετροι. Είναι όροι που επηρεάζουν άμεσα την ασφάλεια, την υγεία και την ποιότητα της εργασίας.
Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι κίνδυνοι αυτοί δεν αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά με αποσπασματικές παρεμβάσεις. Η αποτελεσματική διαχείριση απαιτεί συστηματική αναγνώριση, αξιολόγηση και παρακολούθηση μέσα από τα συστήματα Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία. Απαιτεί, επίσης, τεκμηρίωση, εκπαίδευση, διαβούλευση και συνεργασία μεταξύ διοίκησης, επαγγελματιών Υγείας και Ασφάλειας, ανθρώπινου δυναμικού, εργαζομένων και εκπροσώπων τους.
Η οργάνωση της εργασίας ως δείκτης οργανωσιακής ωριμότητας
Η Πρόεδρος του ΕΛΙΝΥΑΕ, κα Ρένα Μπαρδάνη, δήλωσε σχετικά:
«Η συζήτηση για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία περνά σήμερα σε ένα πιο απαιτητικό στάδιο. Δεν αρκεί να προλαμβάνουμε μόνο το ατύχημα ή τον ορατό κίνδυνο. Οφείλουμε να βλέπουμε και τον τρόπο με τον οποίο η εργασία σχεδιάζεται, κατανέμεται, εποπτεύεται και βιώνεται καθημερινά. Οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι δεν είναι ζήτημα ατομικής ανθεκτικότητας των εργαζομένων. Είναι ζήτημα οργάνωσης, διοίκησης και κουλτούρας. Όταν ο φόρτος, ο ρυθμός, η ανασφάλεια ή η έλλειψη εμπιστοσύνης δεν αντιμετωπίζονται έγκαιρα, το κόστος δεν είναι μόνο ανθρώπινο. Είναι και παραγωγικό, κοινωνικό και θεσμικό. Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα μάς υπενθυμίζει ότι το μέλλον της εργασίας δεν θα κριθεί μόνο από την τεχνολογία ή την αποδοτικότητα, αλλά από την ποιότητα της οργάνωσης. Ασφαλής εργασία είναι η εργασία που προστατεύει τον άνθρωπο πριν φθαρεί. Και ώριμος οργανισμός είναι εκείνος που αντιλαμβάνεται την Υγεία και Ασφάλεια όχι ως τυπική υποχρέωση, αλλά ως προϋπόθεση εμπιστοσύνης, αξιοπιστίας και βιώσιμης λειτουργίας».
