Θα μας πούνε και … αχάριστους για την τρόικα!

Σε έπος σε τρεις μνημονιακές «ραψωδίες» (όσες και τα μνημόνια) και μία τέταρτη ως «διδακτική» διεθνώς για το πώς γίνεται ένα «οικονομικό θαύμα» ύστερα από «Οδύσσεια» … 17 ετών του ελληνικού λαού από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, έχει εξελιχθεί τις τελευταίες ημέρες το «αφήγημα» που εξυμνεί τα «κατορθώματα» της τρόικας για τη σωτηρία της χώρας μας από τη χρεοκοπία και που βγάζει όλους τους Έλληνες … «αχάριστους»!

Αυτό το «αφήγημα», όπως προκύπτει από το ογκώδες αρχείο μου, το άρχισε πριν από 14 χρόνια ο Γιάννης Στουρνάρας ως υπουργός Οικονομικών (από τον Ιούλιο του 2012 έως τον Ιούνιο του 2014) και το συνέχισε και το συνεχίζει πυκνότερα ως διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος έως και σήμερα και, μετά την ανανέωση της θητείας του για άλλα έξι χρόνια.
Υπενθυμίζω ότι ήδη, από τις 7 Ιουλίου 2012, δηλαδή από τη δεύτερη κιόλας ημέρα του διορισμού του ως υπουργού της τρικομματικής τότε κυβέρνησης με πρωθυπουργό τον Αντώνη Σαμαρά, ο κ. Στουρνάρας άρχισε, όπως οι αοιδοί της γεωμετρικής εποχής, να συνθέτει και το «αφήγημα» αυτό και να το παρουσιάζει παντού, όπως και της ομηρικής εποχής, δηλαδή στη Βουλή, σε εκδηλώσεις, σε ομιλίες, σε συνεντεύξεις.

Απλώς υπενθυμίζω ότι μετά τις δραματικές αυτές περικοπές που είχε νωρίτερα σε μισθούς και συντάξεις, των οποίων τα αποτελέσματα αποτυπώνονται στους παρατιθέμενους πίνακες, στις 11 Οκτωβρίου 2013 σε ομιλία του στη Βουλή χαρακτήρισε το μνημόνιό του «ως το μόνο σοβαρό κείμενο στη χώρα, διότι αυτό μόνο έχει στόχους και χρονοδιαγράμματα», προκαλώντας την αντίδραση της αντιπολίτευσης.

Ο κ. Στουρνάρας ήταν και είναι αμέσως (υπουργός Οικονομικών από τις 5 Ιουλίου 2012 έως τον Ιούνιο του 2014) και εμμέσως (στη συνέχεια διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, δηλαδή θεσμικός σύμβουλος της εκάστοτε κυβέρνησης διαχειριστής της ελληνικής οικονομίας όλα τα τελευταία 14 χρόνια, από τα οποία τα μισά αφορούν το δεύτερο και τρίτο Μνημόνιο.

Συνεπώς, περισσότερο από κάθε άλλο γνωρίζει πολλές λεπτομέρειες γύρω από τη κατάρτιση των δύο τουλάχιστον προγραμμάτων χρηματοδότησης από την τρόικα, τις αξιολογήσεις, το ερωτηματολόγιο στο οποίο τον καλούσε να απαντήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τις εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, τη έγκαιρη μάλιστα «συγνώμη» από την τότε επικεφαλής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) Κριστίν Λαγκάρντ για τους λανθασμένους δημοσιονομικούς πολλαπλασιαστές και τη γνωστή επί δεκαετίες εμμονή του για εφαρμογή προγραμμάτων σκληρής λιτότητας και αύξηση των φορολογικών εσόδων για την επίτευξη της αναγκαίας δημοσιονομικής προσαρμογής.

Ειλικρινά περίμενα από τον κ. Στουρνάρα, μετά την έξοχη διαβεβαίωση με την οποία κλείνει τον πρόλογό του στην έκθεσή του για το 2025, ότι, δηλαδή, «η Τράπεζα της Ελλάδος μετεξελίσσεται σε έναν καινοτόμο και εξωστρεφή οργανισμό, θέτοντας τη διαφάνεια και τη λογοδοσία στον πυρήνα της λειτουργίας της», να επαναλάμβανε (μήπως τα παθήματα γίνονταν κάποτε μαθήματα εν Ελλάδι) τα ίδια που απάντησε τον Ιανουάριο του 2014 ως υπουργός Οικονομικών στις σχετικές (εννέα) ερωτήσεις της Επιτροπής Οικονομικών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, για τις δραστηριότητες της τρόικας και το πρόγραμμα χρηματοδοτικής βοήθειας κατά το πρώτο Μνημόνιο, όπως ότι «η χρηματοδότηση από την τρόικα θα επετύγχανε τον σκοπό της επιστροφής της ελληνικής οικονομίας σε βιώσιμη τροχιά ανάπτυξης, αν εφαρμόζονταν οι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις.

Επίσης, ότι θα επαναλάμβανε τα στοιχεία που παρουσίασε για «το σημαντικό κοινωνικοοικονομικό κόστος»., τα «έντονα προβλήματα στην πραγματική οικονομία», «το αρχικό μείγμα πολιτικής που έδινε ιδιαίτερη έμφαση στην αύξηση των φόρων και λιγότερο στη μείωση των δαπανών» κλπ, και ότι τα εφιαλτικά αποτελέσματα δεν περιορίζονται στη διετία 2010-2011, αλλά να διαιωνίζονται έως σήμερα (βλέπε παρατιθέμενους πίνακες).

Το «αφήγημα» για τη «σωτήρια» τρόικα με τα «διδάγματα» έγινε και … «εξαγώγιμο»!

Αναφέρθηκα στο ιστορικό ή χρονικό του παραπάνω «αφηγήματος» από το 2012 έως σήμερα, διότι τώρα, μετά την εσωτερική κατανάλωση (συνέντευξη στην «Ομάδα Αλήθειας» στις 12 Φεβρουαρίου 2026 με την επανάληψη του ίδιου λάθους ότι η κρίση ξεκίνησε το 2010!) έγινε και «εξαγώγιμο» ως «δίδαγμα» για «τον ριζικό μετασχηματισμό» και τον τρόπο αντιμετώπισης της κρίσης με … «μεταρρυθμίσεις».

Υπενθυμίζω την ομιλία του σε εκδήλωση στη Φρανκφούρτη στις 20 Μαρτίου 2026 με την αναφορά στο «αφήγημα» για «τα διδάγματα της ελληνικής κρίσης και των μνημονίων» και την επισήμανση ότι «η εμπειρία αυτή παραμένει επίκαιρη για την ορθή δημοσιονομική διακυβέρνηση και τον συντονισμένο χειρισμό κρίσεων», τη συνέντευξή του στην ιταλική εφημερίδα Avvenire και τη δημοσιογράφο Marta Ottaviani στις 12 Μαίου 2026 με τη γνωστή, «ωστόσο», προσθήκη ότι «το κοινωνικό κόστος της κρίσης υπήρξε ιδιαίτερα υψηλό», την ομιλία του με τίτλο: «Διδάγματα από την ελληνική κρίση δημόσιου χρέους» στο Ινστιτούτο Bruno Leoni στο Μιλάνο στο πλαίσιο της τιμητικής βράβευσής του από το Ινστιτούτο με επανάληψη των «βασικών διδαγμάτων από την ελληνική κρίση χρέους».

Το παράδοξο ή, καλύτερα, το οξύμωρο με το «αφήγημα» αυτό είναι ότι, ενώ ο κόσμος (ελληνικός λαός, η τότε επικεφαλής του ΔΝΤ Κριστίν Λαγκάρντ, πρώην ελεγκτές του ΔΝΤ των προγραμμάτων της τρόικας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, ο ΟΟΣΑ, τα επίσημα διαχρονικά στοιχεία με το απέραντο κεραμιδαριό που δημιούργησαν τα μνημόνια κλπ) το΄χει βούκινο, η κυβέρνηση και το σημερινό (πάλαι ποτέ σκληρό για τις διαχρονικές διαπιστώσεις και συστάσεις για την Ελλάδα) ΔΝΤ, εκκωφαντικό καμάρι.

Πήραν το «αφήγημα» αυτό και, όπως οι ομηρικοί «ραψωδοί» που συνέρραπταν, συναρμολογούσαν και αποστήθιζαν παλαιότερα έπη, τα απήγγελλαν σε ανοιχτούς και κλειστούς χώρους και σε μεγάλες εορτές των Ελλήνων, το παρουσιάζουν ως νέο «έπος» για … «διδάγματα», ενώ είναι για κλάματα! Δηλαδή, το «έπος» αυτό παρουσιάζει την τρόικα ως «σώτειρα» (δεν είναι ορθογραφικό λάθος, αλλά προσωνυμία της θεάς Αρτέμιδος και βυζαντινή λέξη!) της ελληνικής οικονομίας «με τις απολύτως αναγκαίες μεταρρυθμίσεις», ενώ ένας νέος Φρύνιχος θα έγραφε νέο έργο με τίτλο «Ελλάδος άλωσις» με τα εφιαλτικά προγράμματα λιτότητας και φορομπηχτισμού που περιελάμβανε κάθε μνημόνιο και που ασμένως υπέγραφαν οι ελληνικές κυβερνήσεις χωρίς να τα υλοποιούν.

Το αποτέλεσμα γνωστό: θέσπιση, μετά από κάθε σχεδόν αξιολόγηση με τις αντίστοιχες «εμπλοκές» ντροπής, κι άλλων εφιαλτικών ισοδύναμων παρεμβάσεων για την κάλυψη των αστοχιών.

Πιερρακάκης: Η σημερινή απόδοση της οικονομίας οφείλεται στις μεταρρυθμίσεις της τρόικας!

Ως «ραψωδός» του «αφηγήματος» αυτού εμφανίστηκε στις 21 Μαίου 2026 ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, ο οποίος σε δηλώσεις στους FT επανέλαβε τα γνωστά για τα ελληνικά «μαθήματα» και «διδάγματα» αντιμετώπισης των κρίσεων σε τέτοιο σημείο που παρέσυρε και τον συντάκτη της εφημερίδας στις ίδιες υπερβολές και επιλεκτικές ωραιοποιήσεις με το σχόλιό του ότι «η Ελλάδα είναι πλέον μία από τις πέντε μόνο χώρες στην ΕΕ που έχουν πρωτογενές πλεόνασμα προϋπολογισμού, όπου τα φορολογικά της έσοδα υπερβαίνουν τις κρατικές δαπάνες, εξαιρουμένων των πληρωμών τόκων».

Μάλιστα, πρόσθεσε δίνοντας την εντύπωση «αχαριστίας» ότι «η Κομισιόν, η ΕΚΤ και το ΔΝΤ κατηγορήθηκαν από πολλούς Έλληνες για τα πιο δύσκολα χρόνια της κρίσης χρέους, όταν η χώρα μαστιζόταν από μαζική ανεργία και πολιτικές αναταραχές». Σημειώνω ότι ο Προϋπολογισμός του 2025 εμφανίζει έσοδα από φόρους 72 δις. ευρώ και δαπάνες 77 δις. ευρώ, στις οποίες περιλαμβάνονται και τόκοι 8 δις. ευρώ. Το ερώτημα είναι: οι τόκοι, οι οποίοι μάλιστα ως ποσοστό του ΑΕΠ είναι οι υψηλότεροι στην ΕΕ, δεν είναι δαπάνες;

Συγκεκριμένα, ο κ. Πιερρακάκης δήλωσε, μεταξύ άλλων, τα εξής: «Υπήρξαν πολλές μεταρρυθμίσεις στο πλαίσιο αυτών των προγραμμάτων σταθεροποίησης που ήταν απολύτως απαραίτητες. Ήταν η απαραίτητη προϋπόθεση (sine qua non) για να μπορέσουμε να επιτύχουμε τη σημερινή απόδοση. Ωστόσο, ο χειρισμός της Ελλάδας από την τρόικα είχε τόσο «θετικές» όσο και «αρνητικές» πτυχές».

Κι έκλεισε τις δηλώσεις αυτές με την πρόταση «στο μέλλον να αντλήσουμε τα μαθήματα αυτής της εφαρμογής και να προσπαθήσουμε, αν υπάρχει κάποια χώρα που θα χρειαστεί, να εφαρμόσουμε ό,τι λειτούργησε και όχι ό,τι δεν λειτούργησε».

Καλλιεπέστερος «ραψωδός» το ΔΝΤ με τρία … «ανέκδοτα»!

Των δηλώσεων του κ. Πιερρακάκη είχε προηγηθεί στις 15 Μαίου 2026, ως «ραψωδός» του παραπάνω αφηγήματος, το ΔΝΤ, το οποίο, αφού πρώτα μάς έξυσε τις πληγές που προκάλεσε στη χώρα με τους «ματωμένους» πολλαπλασιαστές, ότι δηλαδή «η ελληνική εμπειρία αποδεικνύει πως η δημοσιονομική ανάκαμψη δεν βασίζεται μόνο στη λιτότητα ή στην αύξηση φόρων, αλλά κυρίως στη δημιουργία ενός αξιόπιστου, δίκαιου και διαφανούς φορολογικού συστήματος και μεταρρυθμίσεις», προχώρησε στην παρουσίαση των τριών «ραψωδιών» του έπους του ελληνικού «διδάγματος» με τα ακόλουθα τρία αντίστοιχα ανέκδοτα»:

Πρώτη «Ραψωδία» ή «ανέκδοτο»: Σταθεροποίηση της περιόδου 2010-2012 με τη δημιουργία των βάσεων για βαθύτερες αλλαγές, με σχέδια καταπολέμησης της φοροδιαφυγής, στοχευμένες δράσεις για τη βελτίωση των εισπράξεων από μεγάλους φορολογούμενους και εύπορους πολίτες, καθώς και ένας μεσοπρόθεσμος σχεδιασμός μεταρρυθμίσεων (παρακαλώ ρίξτε, αν έχετε ψυχραιμία μια ματιά στους παρατιθέμενους πίνακες!),

Δεύτερη «Ραψωδία» ή «ανέκδοτο»: 2013-2017: Η δεύτερη φάση των μεταρρυθμίσεων είχε στο επίκεντρο την οικοδόμηση ισχυρών και πιο ανεξάρτητων θεσμών. Καθώς οι φορολογικές εισπράξεις βελτιώνονταν και ενισχυόταν η πολιτική βούληση για συνέχιση των αλλαγών, ακολούθησε το επόμενο κρίσιμο βήμα, δηλαδή η δημιουργία μιας πραγματικά ανεξάρτητης φορολογικής αρχής (παρακαλώ ρίξτε, αν αντέχετε μια ματιά στους παρατιθέμενους πίνακες).

Τρίτη «Ραψωδία» ή «ανέκδοτο»: 2018-2025: Η τρίτη φάση χαρακτηρίστηκε από τον εκτεταμένο ψηφιακό μετασχηματισμό της φορολογικής διοίκησης. Και για να μας πείσει, το ΔΝΤ αναφέρει ότι «τα έσοδα από τον ΦΠΑ αυξήθηκαν κατά 2,4 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ μέσα σε 15 χρόνια, από 7,1% το 2010 σε περίπου 9,5% το 2025», χωρίς λέξη ότι η αύξηση αυτή υπερβαίνει σημαντικά τον ρυθμό μεταβολής του ονομαστικού ΑΕΠ (ρίξτε μια ματιά στους παρατιθέμενους πίνακες και υπομειδιάστε!)
Κάνουν πως δεν βλέπουν το χάσμα που άνοιξε η τρόικα

Όπως προανέφερα, λέγονται όλα αυτά τα «ανέκδοτα» ακόμα και σήμερα που το οικονομικό χάσμα μεταξύ Ελλήνων και ευρωζώνης αντί να κλείνει διευρύνεται και που παλαιοί αρχιτέκτονες των προγραμμάτων «σωτηρίας» της τρόικας που κατάρτιζε μόνο του το ΔΝΤ, λόγω εμπειρίας, όπως επισημαίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι οποίοι παραδέχονται ότι χαρακτηρίζονταν από « υπερβολική λιτότητα», ότι «όλες αυτές οι μεταρρυθμίσεις σε εκείνη την περίοδο βαθιάς κρίσης υπό αυτή την πίεση δεν ήταν δίκαιες και στην πραγματικότητα αρκετά καταστροφικές», με την παρουσίαση μάλιστα συγκεκριμένων εφιαλτικών στοιχείων για το εισόδημα και την ανεργία.

Καταπέλτης η έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου

Αλλά, πέρα από τις παραπάνω παραδοχές και τις διαπιστώσεις των τελευταίων εκθέσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του ΟΟΣΑ για τα συνεχιζόμενα διαρθρωτικά προβλήματα και τις μόνιμες αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας, ηχηρή διάψευση του παραπάνω «αφηγήματος» αποτελεί η έκθεση καταπέλτης, την οποία παρουσίασε στις 18 Νοεμβρίου 2017 στην Επιτροπή Ελέγχου του Προϋπολογισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ο Baudilio Tomé Muguruza, μέλος του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου και αρμόδιος για την έκθεση, με τα βασικά συμπεράσματα της έκθεσης του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου για τα τρία Μνημόνια της Ελλάδας, τα οποία μάλλον είναι άγνωστα.

Η έκθεση αυτή είναι πολυσέλιδη και γεμάτη από δεκάδες ευρήματα – διαπιστώσεις με τις αντίστοιχες αναλύσεις. Από την έκθεση αυτή παραθέτω συνοπτικά ως αντίλαλο στο παραπάνω «άσμα» μόνο μερικές διαπιστώσεις για τη διαχείριση, τον σχεδιασμό και την επίτευξη των στόχων των προγραμμάτων οικονομικής προσαρμογής για τη χώρα μας:

1.Το πρώτο ελληνικό πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής σχεδιάστηκε υπό συνθήκες επείγουσας ανάγκης και η διαχείριση και των τριών προγραμμάτων έφερε τη σφραγίδα των πολιτικών και οικονομικών αβεβαιοτήτων.

2.Στην περίπτωση των («απολύτως αναγκαίων» κατά τον κ. Πιερρακάκη) διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, η τυπική συμμόρφωση δεν επέφερε πάντοτε τις αλλαγές που προέβλεπαν ουσιαστικά τα προγράμματα. Οι σημαντικές ελλείψεις δεδομένων και η απουσία κατάλληλων δεικτών επιδόσεων για τους περισσότερους διαρθρωτικούς όρους επηρέασαν περαιτέρω τη σημασία της παρακολούθησης από την Επιτροπή, από την άποψη της συμβολής της, αφενός, στην κατανόηση της εφαρμογής και του αντικτύπου των μεταρρυθμίσεων και, αφετέρου, στη λήψη των αναγκαίων διορθωτικών μέτρων (σημεία 38 έως 40 της έκθεσης ).

3. Παρά τις πολύπλοκες θεσμικές ρυθμίσεις των προγραμμάτων, οι μέθοδοι εσωτερικής συνεργασίας, ήτοι ο τρόπος με τον οποίο η Επιτροπή συνεργάζεται με τους εταίρους των προγραμμάτων, πρωτίστως με το ΔΝΤ, την ΕΚΤ και τον ΕΜΣ, δεν επισημοποιήθηκαν ποτέ. Δεν υπήρξε επαρκής διαφάνεια ως προς τους ρόλους των εταίρων, τη διάκριση των αρμοδιοτήτων ή τις μεθόδους εργασίας. Ωστόσο, οι θεσμοί θέσπισαν άτυπα αποτελεσματικές ρυθμίσεις συνεργασίας και ανταλλαγής πληροφοριών (σημεία 41 έως 43 ).

4. Ο συνολικός σχεδιασμός των προγραμμάτων βασιζόταν σε μακροοικονομικές προβλέψεις και σε υπολογισμούς του χρηματοδοτικού κενού, οι οποίοι καταρτίζονταν για κάθε αξιολόγηση από την Επιτροπή σε συνεργασία με τους εταίρους των προγραμμάτων. Συναφώς, η ανάλυση της Επιτροπής ήταν εσωτερικά συνεπής και βασιζόταν στα πλέον πρόσφατα δεδομένα. Ωστόσο, εντοπίσαμε ορισμένες μεθοδολογικές αδυναμίες, ιδίως στην τεκμηρίωση των παραδοχών, την αιτιολόγηση των δεδομένων εισόδου που επιλέγονταν κατά το δοκούν και την περιορισμένη χρήση αναλύσεων ευαισθησίας. Δεν υπήρχαν τυποποιημένες ποιοτικές ρυθμίσεις, οι οποίες να διασφαλίζουν την ακρίβεια των υπολογισμών. Οι μακροοικονομικές προβλέψεις υποεκτίμησαν σε μεγάλο βαθμό την οικονομική κρίση στην Ελλάδα, αλλά γενικώς τα σφάλματα δεν ήταν σημαντικότερα από εκείνα άλλων διεθνών οργανισμών (βλέπε σημεία 44 έως 54).

5.Η χρηματοδοτική στήριξη προς την Ελλάδα τελούσε υπό την αίρεση της υλοποίησης ευρέος φάσματος μεταρρυθμίσεων για την αντιμετώπιση δημοσιονομικών, χρηματοοικονομικών και διαρθρωτικών ανισορροπιών. Το εύρος των μεταρρυθμίσεων εξελίχθηκε, ωστόσο κάλυπτε εξαρχής όλες σχεδόν τις κρατικές λειτουργίες, με συνέπεια, σε ορισμένες περιπτώσεις, να πρέπει να διορθωθούν πολύ βαθιές διαρθρωτικές ανισορροπίες. Το ελληνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων ήταν ιδιαίτερα δύσκολο και η υλοποίησή του επηρεάστηκε από την πολιτική αστάθεια (σημεία 55 έως 57 ).

6. Οι μεταρρυθμίσεις της φορολογικής πολιτικής απέφεραν δημοσιονομικά αποτελέσματα που οφείλονταν κυρίως στις αλλαγές των φορολογικών συντελεστών ή σε νέους φόρους. Αυτό συνέβαλε στην αστάθεια της φορολογικής πολιτικής, η οποία οφειλόταν, μεταξύ άλλων λόγων, στην απουσία συνεχών προσπαθειών για μεταρρύθμιση· η κατάσταση αυτή ερχόταν σε αντίθεση με προηγούμενες εκτιμήσεις, οι οποίες έδιναν προτεραιότητα στη διεύρυνση της φορολογικής βάσης προκειμένου να αυξηθούν τα φορολογικά έσοδα. Η Επιτροπή δεν αιτιολόγησε επαρκώς μερικά βασικά μέτρα (π.χ. αυξήσεις του ΦΠΑ και των ειδικών φόρων κατανάλωσης), αναλύοντας τις εναλλακτικές δυνατότητες και τις συνέπειές τους. Οι μεταρρυθμίσεις της φορολογικής διοίκησης απέφεραν λιγότερο απτά αποτελέσματα, λόγω προβλημάτων σχετικών με την ικανότητα υλοποίησης, αλλά και αδυναμιών σχεδιασμού, όπως καθυστερημένη ενσωμάτωσή τους στα προγράμματα και περιορισμένη εμβέλεια ( σημεία 58 έως 66)

7. Η ταυτόχρονη εξοικονόμηση δημόσιων πόρων, αναγκαία για λόγους δημοσιονομικής εξυγίανσης, και η υλοποίηση μακροπρόθεσμων διαρθρωτικών αλλαγών αποτέλεσαν πρόκληση για τις μεταρρυθμίσεις της δημόσιας διοίκησης, με τις δεύτερες να αποδεικνύονται λιγότερο επιτυχημένες. Διαπιστώσαμε ότι τα κύρια αίτια, από άποψη σχεδιασμού, ήταν η ανεπαρκής συνεκτίμηση της διοικητικής ικανότητας υλοποίησης των μεταρρυθμίσεων και η αδύναμη σχέση μεταξύ των προγραμμάτων και άλλων εργαλείων, όπως τεχνική βοήθεια και επιχειρησιακά προγράμματα στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων. Η Επιτροπή δεν ήταν σε θέση να αιτιολογήσει βασικούς ποσοτικούς στόχους για τις μεταρρυθμίσεις της δημόσιας διοίκησης οι οποίοι προβλέπονταν στα προγράμματα (σημεία 67 έως 76 ).

8. Οι μεταρρυθμίσεις του χρηματοπιστωτικού τομέα διασφάλισαν τη βραχυπρόθεσμη σταθερότητα του κλάδου, αλλά ορισμένες διαρθρωτικές αδυναμίες δεν αντιμετωπίστηκαν κατά τρόπο διεξοδικό ή περιελήφθησαν στο πρόγραμμα με καθυστέρηση (π.χ. η διαχείριση των ΜΕΔ και η εταιρική διακυβέρνηση). Τα μέτρα ήταν διεξοδικότερα στο πλαίσιο του τρίτου προγράμματος. Εντοπίσαμε επίσης αδυναμίες στην ανάλυση κινδύνων, στην οποία βασίστηκε το 2013 η ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, και αναποτελεσματικές ρυθμίσεις στον σχεδιασμό των μεταγενέστερων ανακεφαλαιοποιήσεων. Η αλληλουχία ορισμένων μεταρρυθμίσεων δεν ήταν επαρκώς συντονισμένη (σημεία 77 έως 94 )

9. Η Επιτροπή ήταν σε θέση να καταδείξει ότι υπήρξε ορθή ανάλυση πίσω από τις μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας, οι οποίες απέφεραν απτά αποτελέσματα όσον αφορά την απελευθέρωσής της. Ωστόσο, η υλοποίηση προσέκρουσε σε σημαντικές καθυστερήσεις. Μερικοί όροι, ιδίως στο στάδιο έναρξης των προγραμμάτων, δεν λάμβαναν επαρκώς υπόψη τη διάρθρωση της ελληνικής οικονομίας, ενώ άλλα βασικά μέτρα περιελήφθησαν στο πρόγραμμα με κάποια καθυστέρηση ( σημεία 95 έως 102 ).

10.Με τη συμμετοχή της στα τρία προγράμματα οικονομικής προσαρμογής, η Ελλάδα απέφυγε την αθέτηση των υποχρεώσεών της. Ωστόσο, οι στόχοι των προγραμμάτων δημοσιονομική βιωσιμότητα, χρηματοοικονομική σταθερότητα και επάνοδος στην ανάπτυξη– επετεύχθησαν μόνον εν μέρει.

Θα μού πείτε ότι αυτές οι διαπιστώσεις έγιναν το 2017, δηλαδή ένα χρόνο πριν από την έξοδο από το τρίτο μνημόνιο και δέκα περίπου χρόνια από το σημερινό «οικονομικό θαύμα», ότι δηλαδή υπάρχει «σημαντική πρόοδος».

Πράγματι, πρόοδος υπάρχει, αλλά χωρίς κανένα ουσιαστικό αντίκρισμα σχετικά με τη θωράκιση της οικονομίας και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου της ελληνικής κοινωνίας και σύγκλιση με την ΕΕΕ (βλέπε παρατιθέμενους πίνακες).

Άλλωστε, όπως προανέφερα, τόσο ο κ. Στουρνάρας όσο και οι διεθνείς οργανισμοί (ΔΝΤ και ΟΟΣΑ) και οι οίκοι αξιολόγησης συνοδεύουν την καλλιέπεια των εκθέσεών τους στο τέλος με τα «ωστόσο» που αφορούν τα διαχρονικά διαρθρωτικά προβλήματα στους τέσσερις βασικούς τομείς, όπως επισημαίνει παλαιότερη μνημειώδης έκθεση της Ακαδημίας Αθηνών για την αδράνεια προώθησης των πραγματικών μεταρρυθμίσεων στη χώρα μας: έλλειψη μακροχρόνιας βιωσιμότητας των δημοσίων οικονομικών, έλλειμμα ανταγωνιστικότητας της οικονομίας, αγκυλώσεις στην αγορά εργασίας, μεταρρύθμιση του κράτους και της δημόσιας διοίκησης.

Οι τέσσερις αυτοί άξονες μεταρρυθμίσεων, που αποτελούσαν και αποτελούν τις βασικές κατευθύνσεις δράσης για την ενδυνάμωση της μακροχρόνιας ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας, παραμένουν προβληματικοί.