Παρκόμετρο: Πως ένας δαιμόνιος δημοσιογράφος έλαβε την πατέντα στις 24 Μαΐου 1938

Η ιστορία του παρκόμετρου ξεκινά επίσημα στις 24 Μαΐου 1938, όταν το Γραφείο Ευρεσιτεχνιών και Εμπορικών Σημάτων των Ηνωμένων Πολιτειών χορήγησε δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στον Κάρλτον Κόουλ Μαγκί για μια πρωτοποριακή συσκευή διαχείρισης στάθμευσης.

Η πατέντα παρουσίαζε μια φουτουριστική για την εποχή κατασκευή: έναν μεταλλικό στύλο με επιλογέα και οθόνη ένδειξης χρόνου. Στην αίτησή του, που είχε κατατεθεί τρία χρόνια νωρίτερα, ο Μαγκί περιέγραφε την εφεύρεσή του ως μια συσκευή που «μετρά τον χρόνο κατοχής ή χρήσης ενός χώρου στάθμευσης ή άλλου χώρου, για τον οποίο είναι επιθυμητή η χρέωση ανά ώρα». Το παρκόμετρο σχεδιάστηκε ώστε ο οδηγός να εισάγει κέρματα για συγκεκριμένο χρόνο στάθμευσης και να εμφανίζεται ευκρινώς πότε ο χρόνος αυτός λήγει, αναφέρει η επίσημη ιστοσελίδα της Οκλαχόμα.

Η ιδέα γεννήθηκε το 1932 στην Οκλαχόμα Σίτι, μια πόλη που αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα κυκλοφοριακής συμφόρησης. Η ραγδαία εξάπλωση του αυτοκινήτου είχε δημιουργήσει ασφυκτικές συνθήκες στο κέντρο της πόλης, καθώς οι εργαζόμενοι καταλάμβαναν καθημερινά όλες τις διαθέσιμες θέσεις στάθμευσης, αφήνοντας τους πελάτες των καταστημάτων χωρίς πρόσβαση. Ήδη από το 1913 κυκλοφορούσαν στην πολιτεία περίπου 3.000 αυτοκίνητα, όμως μέχρι το 1930 ο αριθμός είχε εκτοξευθεί στις 500.000.

Ένας καθόλου τυχαίος εφευρέτης

Ο Μαγκί δεν ήταν ένας τυχαίος εφευρέτης. Πριν εγκατασταθεί στην Οκλαχόμα Σίτι το 1927, εργαζόταν ως δημοσιογράφος στο Νέο Μεξικό, όπου είχε αποκτήσει φήμη αποκαλύπτοντας το περίφημο σκάνδαλο Teapot Dome. Η υπόθεση αφορούσε παράνομες συμφωνίες μίσθωσης πετρελαϊκών αποθεμάτων του αμερικανικού Ναυτικού σε ιδιωτικές εταιρείες χωρίς διαγωνισμό, με αντάλλαγμα δωροδοκίες προς τον υπουργό Εσωτερικών Άλμπερτ Μπ. Φολ. Ο Μαγκί είχε καταθέσει εναντίον του Φολ, ενώ αργότερα βρέθηκε και ο ίδιος στο επίκεντρο δικαστικής υπόθεσης, όταν κατηγορήθηκε για ανθρωποκτονία εξ αμελείας ύστερα από συμπλοκή με δικαστή που είχε καταγγείλει για διαφθορά. Τελικά αθωώθηκε και μετακόμισε στην Οκλαχόμα Σίτι, όπου ίδρυσε την εφημερίδα Oklahoma News.

Το πρόβλημα της στάθμευσης απασχόλησε έντονα το Εμπορικό Επιμελητήριο της πόλης το 1932 και ο Μαγκί, ως πρόεδρος της Επιτροπής Κυκλοφορίας, ανέλαβε να βρει λύση. Αντιλήφθηκε ότι χρειαζόταν μια μικρή και οικονομική μηχανική συσκευή που θα «χρονομετρούσε» τη χρήση κάθε θέσης στάθμευσης. Έτσι σχεδίασε το πρώτο ακατέργαστο μοντέλο και κατέθεσε αίτηση πατέντας στις 21 Δεκεμβρίου 1932.

Για να εξελίξει την ιδέα του, συνεργάστηκε με το Τμήμα Μηχανικών του Κρατικού Πανεπιστημίου της Οκλαχόμα και χρηματοδότησε διαγωνισμό σχεδιασμού. Παρότι οι πρώτες συμμετοχές δεν κρίθηκαν ικανοποιητικές, ο καθηγητής Χ. Γκ. Τίσεν και ο μηχανικός Τζέραλντ Χέιλ δημιούργησαν τελικά ένα λειτουργικό πρωτότυπο, γνωστό ως «Black Maria». Το εξωτερικό κέλυφος κατασκευάστηκε από τοπικό υδραυλικό και μέχρι τα τέλη του 1933 οι δημιουργοί αναζητούσαν ήδη κατασκευαστή.

Το πρώτο παρκόμετρο Black Maria

Η εταιρεία MacNick της Τάλσα, που ειδικευόταν σε μηχανισμούς χρονισμού για πετρελαιοπηγές, ανέλαβε την παραγωγή της συσκευής. Στις 16 Ιουλίου 1935, και πριν ληφθεί η ευρεσιτεχνία, εγκαταστάθηκαν πιλοτικά 175 παρκόμετρα σε δεκατέσσερα οικοδομικά τετράγωνα της Οκλαχόμα Σίτι. Το σύστημα αποδείχθηκε επιτυχημένο και σύντομα επεκτάθηκε σε ολόκληρο το κέντρο της πόλης. Ο Μαγκί ίδρυσε την εταιρεία Dual Parkmeter Company και αργότερα οι συσκευές κυκλοφόρησαν με την εμπορική ονομασία «Park-O-Meter».

Ο αντίκτυπος του παρκόμετρου ήταν τεράστιος. Πρώτον, βοήθησε στην αποσυμφόρηση του κέντρου της πόλης. Δεύτερον, δημιούργησε σημαντικά έσοδα για τον δήμο μέσω τελών στάθμευσης και προστίμων. Τρίτον, συνέβαλε στην αύξηση της εμπορικής αξίας των ακινήτων στο κέντρο της πόλης, καθώς η πρόσβαση στα καταστήματα έγινε ευκολότερη. Μέσα σε λίγα χρόνια, τα παρκόμετρα εξαπλώθηκαν σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Κάρλτον Κόουλ Μαγκί

Στην Ευρώπη και στην Ελλάδα

Η ιδέα πέρασε σύντομα και στην Ευρώπη. Η οικονομική άνθηση μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έκανε το αυτοκίνητο προσιτό σε ευρύτερα κοινωνικά στρώματα, προκαλώντας νέα προβλήματα στάθμευσης στις πόλεις. Σύμφωνα με το Εθνικό Μουσείο της Ελβετίας, ο αριθμός των ιδιωτικών αυτοκινήτων στην Ελβετία υπερδιπλασιάστηκε μεταξύ 1940 και 1950. Το 1952, η Βασιλεία έγινε η πρώτη ευρωπαϊκή πόλη που εγκατέστησε παρκόμετρα, με πρωτοβουλία του υπεύθυνου μεταφορών Άντολφ Ραμσάιερ. Δύο χρόνια αργότερα ακολούθησε το Ντούισμπουργκ και μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1950 τα παρκόμετρα είχαν γίνει συνηθισμένη εικόνα στις περισσότερες ευρωπαϊκές πόλεις.

Παρότι εξυπηρετούσαν τις δημοτικές αρχές ως πηγή εσόδων, τα παρκόμετρα δεν αγαπήθηκαν ποτέ ιδιαίτερα από τους οδηγούς. Με την εισαγωγή του ευρώ το 2002, πολλά από τα παλιά μηχανικά μοντέλα κρίθηκαν παρωχημένα και αντικαταστάθηκαν από ηλεκτρονικά συστήματα. Το τελευταίο μηχανικό παρκόμετρο τύπου «Black Maria» αποσυναρμολογήθηκε το 2011.

Στην Ελλάδα, οι πρώτες προσπάθειες εγκατάστασης παρκόμετρων στην Αθήνα έγιναν την περίοδο 1995-1998 από ιδιωτικές εταιρείες, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις και νομικές διαμάχες. Η οργανωμένη εφαρμογή του Συστήματος Ελεγχόμενης Στάθμευσης ξεκίνησε το 2006 στο ιστορικό κέντρο της πόλης, στο Κολωνάκι, στην Πλάκα και στου Ψυρρή, με τις χαρακτηριστικές μπλε και λευκές διαγραμμίσεις. Από το 2018 και μετά, τα παραδοσιακά παρκόμετρα αντικαταστάθηκαν σταδιακά από ψηφιακές λύσεις, όπως οι εφαρμογές myAthensPass και PARKin ATHENS.