ΕΕ: Νέες γονιδιωματικές τεχνικές για την βελτίωση των φυτών

Νέους κανόνες που διευκολύνουν την πρόσβαση σε νέα φυτά τα οποία είναι ανθεκτικά στο κλίμα και τα παράσιτα, αποδίδουν υψηλότερες σοδειές στην ΕΕ και απαιτούν λιγότερα παρασιτοκτόνα, εξέδωσε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Οι τροποποιημένοι κανόνες για τις νέες γονιδιωματικές τεχνικές (NGTs) συμφωνήθηκαν προσωρινά μεταξύ του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου τον Δεκέμβριο του 2025.

Οι νέες γονιδιωματικές τεχνικές χωρίζονται σε δύο κατηγορίες (NGT-1 και NGT-2), με διαφορετικές νομικές υποχρεώσεις

Ο κανονισμός αναμένεται να τεθεί σε ισχύ 20 ημέρες μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ και θα εφαρμοστεί δύο χρόνια αργότερα.

Οι νέοι κανόνες

Οι νέοι κανόνες της ΕΕ σηματοδοτούν μια στροφή προς τη ρύθμιση των φυτών με βάση το πώς φαίνονται τελικά γενετικά και όχι με βάση τον τρόπο που δημιουργήθηκαν. Τα φυτά που έχουν τροποποιηθεί με NGT πρόκειται να χωριστούν σε δύο κατηγορίες με διαφορετικές νομικές υποχρεώσεις:

• NGT-1: Αυτή η κατηγορία αφορά φυτά με περιορισμένο αριθμό και τύπο αλλαγών που θα μπορούσαν να είχαν προκύψει μέσω συμβατικής αναπαραγωγής. Μόλις επαληθευτεί ότι πληρούν τα κριτήρια για το καθεστώς NGT-1, θα αντιμετωπίζονται όπως τα συμβατικά φυτά.

Κατόπιν αιτήματος του Κοινοβουλίου, φυτά που έχουν τροποποιηθεί γενετικά για ανθεκτικότητα σε ζιζανιοκτόνα ή για την παραγωγή εντομοκτόνων ουσιών δεν μπορούν να ενταχθούν στα φυτά NGT-1.

• NGT-2: Αυτή η κατηγορία αφορά φυτά που έχουν υποστεί πιο εκτεταμένες ή πολύπλοκες γενετικές τροποποιήσεις. Αυτά καλύπτονται από τους υφιστάμενους αυστηρούς κανόνες για τους ΓΤΟ και θα υπόκεινται σε αξιολόγηση κινδύνου. Πρέπει να λάβουν έγκριση προτού κυκλοφορήσουν στην αγορά της ΕΕ.

Οι κανόνες θα ισχύουν τόσο για φυτά που προέρχονται από την Ευρώπη όσο και για εκείνα που εισάγονται. Διάφορα προϊόντα που παρασκευάζονται από φυτά NGT είναι ήδη διαθέσιμα στην αγορά ή βρίσκονται σε στάδιο προχωρημένης ανάπτυξης εκτός της ΕΕ. Τα παραδείγματα περιλαμβάνουν σιτάρι χαμηλής γλουτένης, πατάτες ανθεκτικές σε παθογόνα και καλαμπόκι ανθεκτικό στην ξηρασία.

Ιχνηλασιμότητα και δικαίωμα εξαίρεσης

Η πλήρης ιχνηλασιμότητα και η επισήμανση θα παραμείνουν υποχρεωτικές για τα φυτά NGT-2, και οι χώρες της ΕΕ ενδέχεται να περιορίσουν ή να απαγορεύσουν την καλλιέργειά τους, ακόμη και αν αυτή έχει εγκριθεί στην ΕΕ. Οι ποικιλίες φυτών που περιέχουν ή προέρχονται από φυτό NGT-1 θα καταχωρίζονται σε μια δημόσια βάση δεδομένων της ΕΕ και όλοι οι σάκοι σπόρων και το αναπαραγωγικό υλικό πρέπει να φέρουν την επισήμανση «NGT-1», ώστε να επιτρέπεται στους αγρότες να κάνουν μια συνειδητή επιλογή.

Για να κατευθυνθεί η χρήση των NGTs προς την ανάπτυξη φυτών με χαρακτηριστικά βιωσιμότητας (π.χ. ανθεκτικότητα στο κλίμα και στα παράσιτα), ο κανονισμός καθιστά υποχρεωτική την παρακολούθηση των επιπτώσεων των φυτών NGT στη βιωσιμότητα.

Βιολογικά φυτά

Δεν θα επιτρέπονται NGTs στη βιολογική παραγωγή, αλλά η τεχνικά αναπόφευκτη παρουσία φυτών NGT-1 δεν θα συνιστά μη συμμόρφωση. Η Επιτροπή θα αξιολογήσει εάν ο παρών κανονισμός δημιουργεί διοικητικά, οικονομικά ή πρακτικά βάρη για τους βιοκαλλιεργητές, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που σχετίζονται με τη δική τους αντίληψη και την αντίληψη των καταναλωτών.

Οι πατέντες

Θα είναι δυνατή η κατοχύρωση των NGTs με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, εκτός από εκείνα τα χαρακτηριστικά ή τις αλληλουχίες που απαντώνται στη φύση ή παράγονται με βιολογικά μέσα.

Οι ευρωβουλευτές εισήγαγαν διασφαλίσεις για την πρόληψη της συγκέντρωσης της αγοράς και για τη διασφάλιση της οικονομικής προσιτότητας και της δίκαιης πρόσβασης για τους αγρότες, ώστε να διατηρήσουν το δικαίωμα να κρατούν και να επανασπείρουν σπόρους.