Την Κυριακή το βράδυ, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ κήρυξε το τέλος των 106 ημερών πολέμου με το Ιράν που “πάγωσαν” την κυκλοφορία του πετρελαίου από τα Στενά του Ορμούζ. «Πλοία του κόσμου, βάλτε μπρος τις μηχανές σας», έγραψε στα κοινωνικά δίκτυα. «Ας ρέει το πετρέλαιο!»
Παρόλο που η συμφωνία που προγραμματίστηκε για την Παρασκευή αποτελεί απλώς μια προσωρινή συμφωνία, οι τιμές του πετρελαίου άρχισαν να πέφτουν αμέσως. Σήμερα είναι χαμηλότερες από οποιαδήποτε άλλη στιγμή από τις πρώτες ημέρες της σύγκρουσης, με το αργό Brent να πέφτει κάτω από τα 80 δολάρια το βαρέλι στο Λονδίνο την Tετάρτη.
Η Morgan Stanley εκτιμά ότι μόνο το 50% της παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου στον Κόλπο θα έχει αποκατασταθεί έως τον Σεπτέμβριο και το 80% έως τον Δεκέμβριο.
Ωστόσο, μετά τη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση στην ιστορία, δεν υπήρχε γρήγορος δρόμος επιστροφής στην κανονικότητα, δήλωσαν στελέχη της βιομηχανίας πετρελαίου και φυσικού αερίου, traders και αναλυτές. Ανέφεραν ότι θα χρειαστούν μήνες για να ξαναρχίσουν οι ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου και να επανέλθει η ισορροπία στις ασταθείς αγορές — αν διατηρηθεί η εκεχειρία.
«Πιστεύουμε ότι θα χρειαστεί σχεδόν ένας χρόνος, αν όχι περισσότερο, για να επιτευχθεί και πάλι ισορροπία», προέβλεψε ο Wael Sawan, διευθύνων σύμβουλος της βρετανικής πετρελαϊκής εταιρείας Shell, σε συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο την περασμένη εβδομάδα. «Τα επίπεδα πίεσης θα συνεχίσουν να επικρατούν στο σύστημα για αρκετό καιρό ακόμα.»
Επόμενα βήματα
Τις τελευταίες εβδομάδες, ένας μικρός αλλά αυξανόμενος αριθμός πλοίων άρχισε να διασχίζει τα Στενά του Ορμούζ, τη ζωτικής σημασίας διαδρομή εξαγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου από τη Μέση Ανατολή, η οποία είχε διακοπεί λόγω των συγκρούσεων.
Ωστόσο, αυτές οι «κρυφές διελεύσεις», που μετέφεραν κυρίως αργό πετρέλαιο για τις εθνικές πετρελαϊκές εταιρείες των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Κουβέιτ και του Ιράκ, αντιπροσώπευαν ένα μικρό μέρος της κανονικής κυκλοφορίας και σταμάτησαν απότομα μετά την κατάρριψη ενός ελικοπτέρου Apache των ΗΠΑ την περασμένη εβδομάδα.
Αναλυτές ανέφεραν, σύμφωνα με τους Financial Times, ότι το πρώτο βήμα προς την ανάκαμψη για τον ενεργειακό κλάδο δεν ήταν η αναχώρηση των πλοίων, αλλά η προθυμία των δεξαμενόπλοιων να εισέλθουν στον Κόλπο για να αρχίσουν να αδειάζουν τις γεμάτες δεξαμενές αποθήκευσης της περιοχής. Η παραγωγή πετρελαίου δεν μπορεί να ξαναρχίσει έως ότου υπάρξει διαθέσιμος εφεδρικός χώρος, ώστε το αργό να μπορεί να ρέει ομαλά.
«Πρώτα πρέπει να αδειάσουν οι δεξαμενές εξαγωγής, πράγμα που σημαίνει ότι ο ρυθμός με τον οποίο εισέρχονται στον Κόλπο τα κενά δεξαμενόπλοια είναι, κατά πάσα πιθανότητα, ακόμη πιο σημαντικός από την αναχώρηση των φορτωμένων δεξαμενόπλοιων», δήλωσε στους FT ο Martijn Rats, στρατηγικός αναλυτής εμπορευμάτων στη Morgan Stanley.
Και προτού τα πλοία αρχίσουν να εισέρχονται στον Κόλπο, τα κύρια κανάλια του στενού πρέπει να καθαριστούν από τυχόν νάρκες, ενώ τα πλοία πρέπει να ανακατευθυνθούν από άλλα μέρη του κόσμου.
«Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι υπάρχει μια αναστάτωση στον στόλο των δεξαμενόπλοιων», δήλωσε τον περασμένο μήνα ο Αμίν Νάσερ, διευθύνων σύμβουλος της Saudi Aramco, της μεγαλύτερης πετρελαϊκής εταιρείας στον κόσμο ως προς την παραγωγή. «Βρίσκονται σε λάθος σημεία, πρέπει να ανασυγκροτηθούν. Πρέπει να τα επαναφέρουμε και αυτό απαιτεί πολύ χρόνο».
Ο Νάσερ ισχυρίστηκε ότι η Aramco — η οποία συνέχισε να αντλεί μεγάλους όγκους πετρελαίου χρησιμοποιώντας έναν αγωγό εξαγωγής προς το λιμάνι Γιανμπού της Ερυθράς Θάλασσας — θα μπορούσε να αποκαταστήσει την πλήρη παραγωγή εντός τριών εβδομάδων, αλλά άλλες πετρελαϊκές εταιρείες βρίσκονται σε πιο ευάλωτη θέση.
Περίπου 10.000 από τις 36.000 πετρελαιοπηγές της περιοχής που ήταν ενεργές πριν από τη σύγκρουση είναι επί του παρόντος εκτός λειτουργίας, σύμφωνα με την Rystad, μια εταιρεία συμβούλων στον τομέα της ενέργειας.
Ορισμένες μπορούν να τεθούν ξανά σε λειτουργία γρήγορα, αλλά τα παλαιότερα πετρελαϊκά κοιτάσματα και εκείνα που έχουν παραμείνει εκτός λειτουργίας για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα παρουσιάζουν μεγαλύτερη τεχνική πολυπλοκότητα. Ορισμένα θα έχουν υποστεί αποσυμπίεση, ενώ άλλα θα παρουσιάζουν διάβρωση ή μηχανικές βλάβες.
Δύο από τις μεγαλύτερες εταιρείες παροχής υπηρεσιών στον τομέα του πετρελαίου παγκοσμίως, η Halliburton και η SLB, προειδοποίησαν και οι δύο τον Απρίλιο ότι η επανεκκίνηση θα είναι αποσπασματική.
«Όσο περισσότερο παραμένουν οι εγκαταστάσεις εκτός λειτουργίας, τόσο πιο περίπλοκη είναι η επανεκκίνηση», ανέφερε η Halliburton. Οι εργολάβοι που παρέμειναν αδρανείς για μήνες θα πρέπει, εν τω μεταξύ, να επαναφέρουν προσωπικό και εξοπλισμό στην περιοχή.
Η Morgan Stanley εκτιμά ότι μόνο το 50% της παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου στον Κόλπο θα έχει αποκατασταθεί έως τον Σεπτέμβριο και το 80% έως τον Δεκέμβριο.
Θα χρειαστούν εργασίες επισκευής στις υποδομές που έχουν πληγεί από ιρανικά drones ή πυραύλους. Ενώ το μεγαλύτερο μέρος του συγκροτήματος υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) Ras Laffan του Κατάρ αναμένεται να μπορέσει να επανεκκινήσει σχετικά γρήγορα, η επισκευή των κατεστραμμένων τμημάτων ενδέχεται να διαρκέσει τρία έως πέντε χρόνια, ενώ τα ΗΑΕ έχουν δηλώσει ότι θα χρειαστεί να περιμένουν μέχρι το επόμενο έτος για την πλήρη επισκευή του μεγαλύτερου εργοστασίου επεξεργασίας φυσικού αερίου της χώρας.
Εκατομμύρια χαμένα βαρέλια
Ο Σαουάν δήλωσε ότι ο κόσμος «δανειζόταν από το μέλλον» για να καλύψει το χαμένο πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής.
Κατά τη διάρκεια των τρεισήμισι μηνών του πολέμου, συσσωρεύτηκε έλλειμμα πετρελαίου που δεν αντλήθηκε επειδή δεν υπήρχε τρόπος να εξαχθεί. «Αυτή τη στιγμή έχουμε έλλειμμα 1,2 δισεκατομμυρίων βαρελιών αργού», δήλωσε ο Σαουάν.
Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι ο αριθμός αυτός πιθανότατα θα ανέλθει στα 2 δισ. βαρέλια μέχρι το τέλος του έτους, ακόμη και αν τα Στενά ξανανοίξουν και παραμείνουν ανοιχτά, καθώς θα χρειαστεί χρόνος για να τεθούν ξανά σε λειτουργία τα πετρελαϊκά κοιτάσματα, να αναπροσανατολιστούν οι διαδρομές των πλοίων και να ξαναρχίσουν να λειτουργούν τα διυλιστήρια.
Για να αντισταθμίσει την απώλεια, ο κόσμος αντέδρασε με δύο βασικούς τρόπους: στην Ασία, οι υψηλές τιμές οδήγησαν τα διυλιστήρια πετρελαίου σε δραστική μείωση της δραστηριότητάς τους.
Η Κίνα πέρασε από την εισαγωγή πετρελαίου στη χρήση των αποθεμάτων που είχε συσσωρεύσει τα τελευταία χρόνια. Στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, η μαζική αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων συνέβαλε στην άμβλυνση των απωλειών.
Παρά τη μεγαλύτερη απώλεια πετρελαίου και φυσικού αερίου που έχει σημειωθεί ποτέ, ο κόσμος αποδείχθηκε ανθεκτικός: η υψηλότερη τιμή για τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του Brent, που αποτελεί σημείο αναφοράς, ήταν 118 δολάρια το βαρέλι, πολύ κάτω από τα 147 δολάρια το βαρέλι που είχαν καταγραφεί τον Ιούλιο του 2008, ποσό που θα ισοδυναμούσε σήμερα με 227 δολάρια.
Ωστόσο, το σύστημα παραμένει υπό πίεση και ευάλωτο, όπως εκτιμούν οι FT. Τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου των ΗΠΑ, τα οποία είχαν ήδη εξαντληθεί πριν από τη σύγκρουση, βρίσκονται στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 43 ετών. Η HSBC εκτιμά ότι τα παγκόσμια αποθέματα θα συνεχίσουν να μειώνονται «για μήνες», ενώ η πετρελαϊκή βιομηχανία της Μέσης Ανατολής επανεκκινείται.
Οποιαδήποτε περαιτέρω κρίση, όπως η ενίσχυση της γεωπολιτικής αβεβαιότητας ή απλώς μια απροσδόκητη διακοπή λειτουργίας σε ένα μεγάλο διυλιστήριο, είναι πιθανό να έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο από το συνηθισμένο. «Θεός φυλάξοι αν συμβούν άλλες διαταραχές», δήλωσε ο Sawan.
Ο Jorge León, επικεφαλής της γεωπολιτικής ανάλυσης στη συμβουλευτική εταιρεία Rystad, δήλωσε: «Δεν επιστρέφουμε στην αγορά πετρελαίου πριν από την κρίση, αλλά αντίθετα εισερχόμαστε σε μια πιο αβέβαιη και πιο ασταθή αγορά».
Ταραγμένα νερά στα Στενά του Ορμούζ
«Τα πλοία αρχίζουν να απομακρύνονται από τα Στενά του Ορμούζ, πολλά από τα οποία είναι φορτωμένα με πετρέλαιο. Ακολουθούν τη νότια «οδό», η οποία είναι απολύτως ασφαλής, προστατευμένη και ανέπαφη. Υπάρχουν και άλλες διαδρομές, επίσης!!!» έγραψε ο Τραμπ στα κοινωνικά δίκτυα τη Δευτέρα.
Στην πραγματικότητα, τα πλοία δεν έχουν αρχίσει ακόμη να κινούνται σε σημαντικούς αριθμούς.
Την Τρίτη, ο επικεφαλής της Mitsui OSK Lines, της μεγαλύτερης εταιρείας εκμετάλλευσης δεξαμενόπλοιων στον κόσμο, δήλωσε ότι οι ναυτιλιακές εταιρείες θα χρειαστούν κάτι περισσότερο από μια απλή συμφωνία-πλαίσιο.
Το Διεθνές Ναυτιλιακό Επιμελητήριο εκτιμά ότι περίπου 500 εμπορικά πλοία βρίσκονται επί του παρόντος σε αναμονή στον Κόλπο
«Πρέπει να είναι ουσιαστική και να μεταφραστεί σε πραγματικές συνθήκες στο Στενό του Ορμούζ, ώστε οι ναυτιλιακές εταιρείες να αισθάνονται άνετα να το διασχίσουν», δήλωσε ο Τζοτάρο Ταμούρα.
Άλλοι συμφώνησαν με τα σχόλιά του. «Θα δράσουμε και θα πλεύσουμε μέσω των Στενών του Ορμούζ μόνο όταν είμαστε 100% πεπεισμένοι ότι είναι ασφαλές», δήλωσε στους FT ο Alexander Saverys, διευθύνων σύμβουλος της CMB Tech, μιας από τις μεγαλύτερες εισηγμένες ναυτιλιακές εταιρείες.
Το Διεθνές Ναυτιλιακό Επιμελητήριο εκτιμά ότι περίπου 500 εμπορικά πλοία βρίσκονται επί του παρόντος σε αναμονή στον Κόλπο. Αφού οι κύριες διαδρομές μέσω του στενού κριθούν ασφαλείς από νάρκες, το επόμενο βήμα θα είναι η σύναψη ασφάλισης.
«Το πιο σημαντικό είναι το πώς θα αντιδράσουν οι ασφαλιστές του Λονδίνου και οι ασφαλιστικές εταιρείες Lloyds», δήλωσε ο SV Anchan, διευθύνων σύμβουλος του αμερικανικού ομίλου Safesea Group, του οποίου το πλοίο Safesea Vishnu χτυπήθηκε από ιρανική επίθεση στις 11 Μαρτίου.
Ο Anchan δήλωσε ότι δεν θα μετακινήσει τα υπόλοιπα πλοία του στον Κόλπο έως ότου βεβαιωθεί ότι η ειρήνη θα διαρκέσει.
Οι τιμές για την ασφάλιση πολεμικού κινδύνου δεν έχουν ακόμη αντιδράσει στην ειρηνευτική συμφωνία. Στα πλοία με διεθνή σημαία προσφέρονται τιμές που ανέρχονται σε περίπου 7,5% της αξίας τους, ένα ασφάλιστρο εκατομμυρίων δολαρίων την εβδομάδα για ένα πετρελαιοφόρο, σύμφωνα με τον μεσίτη James Reason.
«Ο κόσμος εξακολουθεί να είναι αρκετά νευρικός και δεν είναι σίγουρος αν πρόκειται για πραγματική συμφωνία ή όχι», είπε. Αν η συμφωνία φτάσει στην ημερομηνία υπογραφής της, την Παρασκευή, χωρίς περιστατικά, τα ασφάλιστρα ενδέχεται να μειωθούν απότομα, πρόσθεσε.
Οι πλοιοκτήτες αρχίζουν να τοποθετούν τα πλοία τους έτσι ώστε να εισέλθουν στον Κόλπο όταν αυτό καταστεί δυνατό.
Ο Κρίστιαν Σόρενσεν, διευθύνων σύμβουλος της BW LPG, του μεγαλύτερου παγκοσμίως φορέα εκμετάλλευσης πλοίων μεταφοράς υγροποιημένου πετρελαίου, δήλωσε νωρίτερα αυτό το μήνα ότι είχε παρατηρήσει περισσότερα μεγάλα δεξαμενόπλοια από το αναμενόμενο «να παραμένουν αδρανή στην Αραβική Θάλασσα, περιμένοντας την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ αντί να αναζητούν φορτία από τις ΗΠΑ».
Η συμφωνία αναμένεται επίσης να ξεμπλοκάρει τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου προς την Ασία, χορηγώντας απαλλαγή για τη διάρκεια της παράτασης της εκεχειρίας κατά 60 ημέρες και άρση του ναυτικού αποκλεισμού των ΗΠΑ επί του ιρανικού πετρελαίου. Πάνω από 35 εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού πετρελαίου και πετροχημικών βρίσκονται σε πλοία στον Κόλπο, σύμφωνα με στοιχεία της οργάνωσης «United Against Nuclear Iran».
Την Τρίτη, δύο ιρανικά δεξαμενόπλοια απέπλευσαν από τον Κόλπο του Ομάν και πέρασαν την ονομαστική γραμμή αποκλεισμού των ΗΠΑ, το πρώτο σημάδι ότι το ιρανικό πετρέλαιο αρχίζει να κυκλοφορεί χωρίς να παρεμποδίζεται από τον αμερικανικό στρατό.
Η Platts, η οποία αξιολογεί τους δείκτες αναφοράς του πετρελαίου στην περιοχή, ανέφερε ότι, σύμφωνα με τις λεπτομερείς έρευνές της, οι εταιρείες θα περιμένουν 30 έως 45 ημέρες ηρεμίας, την άφιξη ενός «ευρέος φάσματος» ασφαλιστικών εταιρειών και την επάνοδο τουλάχιστον του 50% των προπολεμικών επιπέδων κυκλοφορίας, προτού το Στενό του Ορμούζ μπορέσει να κηρυχθεί «εμπορικά ανοιχτό».
Μια νέα κανονικότητα;
Ακόμη και μετά την επανέναρξη των προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου, ο πόλεμος πιθανότατα θα έχει αλλάξει τον κόσμο μόνιμα.
«Θα είναι όπως μετά την πανδημία [του Covid-19]», δήλωσε ένας ανώτερος στέλεχος του πετρελαϊκού κλάδου. «Τα πράγματα θα ομαλοποιηθούν, αλλά δεν θα επανέλθουν ακριβώς όπως ήταν πριν. Θα δείτε αλλαγές στις ροές.»
Στον ίδιο τον Κόλπο, έχουν ήδη ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για νέους αγωγούς που θα παρακάμπτουν το στενό. Μακροπρόθεσμα, είναι πιθανό να δημιουργηθούν νέοι εμπορικοί διάδρομοι.
Οι χώρες που εξαρτώνται από την ενέργεια της Μέσης Ανατολής επιδιώκουν να διαφοροποιήσουν τις πηγές εφοδιασμού τους. Την περασμένη εβδομάδα, η Ιαπωνία υπέγραψε νέα 20ετή συμφωνία προμήθειας LNG με τη Μαλαισία. Ο Λορέντζο Σιμονέλι, διευθύνων σύμβουλος της Baker Hughes, εταιρείας που παρέχει εξοπλισμό για μονάδες LNG, δήλωσε στα τέλη Μαΐου ότι αναμένει μια έκρηξη νέων εγκαταστάσεων σε παγκόσμιο επίπεδο, με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από το Κατάρ.
Ανέφερε επίσης ότι οι εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου εντείνουν τις δραστηριότητές τους εκτός του Κόλπου, αναφέροντας τη Λιβύη και τη Νιγηρία ως δύο σημαντικούς δικαιούχους.
Βραχυπρόθεσμα, παραμένει ασαφές ποιος θα διατηρήσει τον έλεγχο των Στενών. «Αν το Ιράν διατηρήσει τον έλεγχο, θα δυσκολευτούμε να επιστρέψουμε ποτέ στο 100% της χωρητικότητας», δήλωσε ο Μάθιου Ράιτ, επικεφαλής αναλυτής μεταφορών στην εταιρεία δεδομένων εμπορευμάτων Kpler. «Δεν διαθέτουν την υποδομή που υπάρχει στη Διώρυγα του Σουέζ για να το λειτουργήσουν ως επιχείρηση».
Ενώ ορισμένες εταιρείες και χώρες ενδέχεται να είναι πρόθυμες να καταβάλουν στο Ιράν ένα τέλος για τη χρήση των Στενών, πολλές δυτικές εταιρείες θα φοβούνταν να πληρώσουν τους Ιρανούς Φρουρούς της Επανάστασης, που εξακολουθούν να υπόκεινται σε αμερικανικές κυρώσεις, δήλωσε η Χελίμα Κροφτ της RBC Capital Markets. Αν και οι ΗΠΑ έχουν δηλώσει ότι δεν θα επιβληθούν διόδια, είναι απίθανο να προχωρήσουν εκ νέου σε στρατιωτική δράση για να επιβάλουν αυτό το σημείο, πρόσθεσε η Κροφτ.
