Η προσωρινή αποκλιμάκωση της κρίσης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν και η εφαρμογή της Γενικής Άδειας Χ (General License X) από το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών δημιουργούν τις πρώτες συνθήκες επανεκκίνησης της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, χωρίς ωστόσο να σηματοδοτούν επιστροφή στην κανονικότητα.
Παρά τη σημαντική αύξηση των διελεύσεων πλοίων και τη μερική αποκατάσταση της εμπορικής δραστηριότητας, η αγορά εξακολουθεί να λειτουργεί υπό καθεστώς αυξημένης αβεβαιότητας, εκτιμά σε μία άμεση ανάλυση της η Kpler, η οποία προβλέπει ότι θα χρειασθούν 40 ημέρες για την αποσυμφόρηση του Κόλπου.
Τα στοιχεία των τελευταίων ημερών δείχνουν ότι η κίνηση στα Στενά του Ορμούζ ανακάμπτει αισθητά. Από τις 19 έως τις 21 Ιουνίου καταγράφηκαν 71 επιβεβαιωμένες διελεύσεις πλοίων, ενώ συνολικά από τις 18 έως τις 21 Ιουνίου οι διελεύσεις έφθασαν τις 108. Πρόκειται για σαφή βελτίωση σε σχέση με τα μονοψήφια επίπεδα που είχαν καταγραφεί κατά τη διάρκεια της κρίσης, όταν ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός και οι φόβοι για στρατιωτική κλιμάκωση είχαν ουσιαστικά παραλύσει μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου.
Ο ρόλος του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ
Το Ιράν συνέχισε να μετακινεί περίπου 1,6-1,7 εκατ. βαρέλια την ημέρα αργού πετρελαίου δια θαλάσσης καθ’ όλη την περίοδο των κυρώσεων πριν από τον αποκλεισμό των ΗΠΑ τον Απρίλιο. Το GL X δεν δημιουργεί εμπόριο από το μηδέν.
Ωστόσο, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η αύξηση των διελεύσεων δεν αντανακλά ακόμη νέα παραγωγή ή νέες εξαγωγές πετρελαίου. Αντιθέτως, αποδίδεται κυρίως στην εκκαθάριση ενός τεράστιου συσσωρευμένου όγκου πλοίων που παρέμεναν σε αναμονή, κινούνταν με μειωμένη ταχύτητα ή είχαν αναγκαστεί να αναζητήσουν εναλλακτικές διαδρομές κατά τη διάρκεια της κρίσης. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Kpler Risk & Compliance, περίπου 570 εμπορικά πλοία βρίσκονται ακόμη σε κατάσταση καθυστέρησης ή αναμονής.
Με έναν ασφαλή ρυθμό διέλευσης 15 πλοίων ημερησίως, η πλήρης αποσυμφόρηση ενδέχεται να απαιτήσει τουλάχιστον 40 ημέρες, ενώ οι επιχειρήσεις εκκαθάρισης ναρκών, οι ασφαλιστικοί έλεγχοι, οι διαδικασίες επαναξιολόγησης κινδύνου και τα προβλήματα προγραμματισμού στα λιμάνια μπορεί να παρατείνουν ακόμη περισσότερο το χρονοδιάγραμμα.
Οι ασφαλιστικές και η επανεκκίνηση της ναυσιπλοίας
Σημαντικό ρόλο στην αποκλιμάκωση έπαιξε η εφαρμογή της General License X από το Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) των ΗΠΑ. Η άδεια επιτρέπει έως τις 21 Αυγούστου 2026 συγκεκριμένες συναλλαγές που σχετίζονται με την παραγωγή, πώληση, μεταφορά και εκφόρτωση ιρανικού αργού πετρελαίου, πετροχημικών προϊόντων και προϊόντων πετρελαίου.
Παράλληλα καλύπτει ορισμένες πληρωμές, ασφαλιστικές υπηρεσίες και ναυτιλιακές δραστηριότητες που είναι άμεσα συνδεδεμένες με τις επιτρεπόμενες συναλλαγές.
ΙΡαν Ωστόσο, η άδεια δεν συνεπάγεται άρση των κυρώσεων ούτε διαγραφή πλοίων, εταιρειών ή προσώπων από τους καταλόγους κυρώσεων. Αντιθέτως, μπορεί να ανακληθεί ανά πάσα στιγμή εάν καταρρεύσει η πολιτική συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Παρά την επανεκκίνηση της ναυσιπλοΐας, η εικόνα στα Στενά του Ορμούζ απέχει από την ομαλότητα. Σχεδόν οι μισές διελεύσεις πραγματοποιούνται μέσω της ιρανικής διαδρομής, ενώ σημαντικό ποσοστό πλοίων εξακολουθεί να χρησιμοποιεί τη λεγόμενη «σκοτεινή διαδρομή» (Dark Route), αποφεύγοντας τις επίσημες ναυτιλιακές οδούς. Το γεγονός αυτό καταδεικνύει ότι οι πλοιοκτήτες εξακολουθούν να σταθμίζουν προσεκτικά τους κινδύνους ασφαλείας, καθώς οι επιχειρήσεις εκκαθάρισης ναρκών δεν έχουν ολοκληρωθεί και η πολιτική κατάσταση παραμένει εύθραυστη.
Το ερώτημα για το τέλος διέλευσης
Την ίδια στιγμή, ένα νέο ζήτημα αρχίζει να απασχολεί τη διεθνή ναυτιλιακή κοινότητα. Η συμφωνία προβλέπει ελεύθερη διέλευση από τα Στενά για διάστημα 60 ημερών, όμως μετά την παρέλευση αυτής της περιόδου παραμένει ασαφές εάν το Ιράν θα επιχειρήσει να επιβάλει κάποιο είδος τέλους διέλευσης ή χρέωσης για υπηρεσίες ναυσιπλοΐας και περιβαλλοντικής προστασίας.
Μια τέτοια εξέλιξη θα δημιουργούσε νέες νομικές, ασφαλιστικές και τραπεζικές προκλήσεις, καθώς κάθε πληρωμή προς ιρανικό φορέα θα έπρεπε να εξετάζεται υπό το πρίσμα των αμερικανικών κυρώσεων.
Οι αναλυτές εκτιμούν ότι η συμφωνία αποτελεί περισσότερο ένα σήμα αποκλιμάκωσης παρά μια πλήρη εξομάλυνση των συνθηκών. Η αγορά πετρελαίου και ναυτιλίας έχει ήδη αντιδράσει θετικά, με τις τιμές του αργού να υποχωρούν και τη δραστηριότητα να αυξάνεται.
Ωστόσο, η πραγματική δοκιμασία θα έρθει τους επόμενους δύο μήνες, καθώς η επιτυχία ή η αποτυχία των διαπραγματεύσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν θα καθορίσει εάν η σημερινή ανάκαμψη θα εξελιχθεί σε μόνιμη επαναφορά των εμπορικών ροών ή αν θα αποδειχθεί απλώς μια προσωρινή ανάπαυλα σε μια κρίση που παραμένει ανοιχτή.
