Στις «συμπληγάδες» του αποκλεισμού από τις αλυσίδες αξίας και των μειωμένων επενδύσεων θα βρεθούν πολλές αναπτυσσόμενες χώρες, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του World Economic Forum (WEF), καθώς κομβικές επενδύσεις συγκεντρώνονται όλο και περισσότερο στις ανεπτυγμένες οικονομίες.
Μπορεί οι παγκόσμιες επενδύσεις να αυξήθηκαν το 2025, ωστόσο οι ροές κεφαλαίου γίνοντια πιο «επιλεκτικές», αφού συνδέονται με επενδυτικές κατηγορίες όπως η τεχνητή νοημοσύνη, τα κέντρα δεδομένων, οι ημιαγωγοί και τα κρίσιμα ορυκτά.
Αυτό σημαίνει ότι μια νέα γεωγραφία επενδύσεων διαμορφώνεται σταδιακά: η ροή κατευθύνεται προς χώρες με τεχνολογική ικανότητα, μεγάλες αγορές, εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό, αξιόπιστες υποδομές και φυσικούς πόρους στρατηγικής σημασίας.
Τάση συγκεντροποίησης των επενδύσεων
Σύμφωνα με την έκθεση Παγκόσμιων Επενδύσεων του ΟΗΕ για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη του 2026, οι παγκόσμιες άμεσες ξένες επενδύσεις αυξήθηκαν στα 1,6 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2025.
Όπως αναφέρει η έκθεση του ΟΗΕ, οι 20 κορυφαίες οικονομίες που προσέλκυσαν ξένα κεφάλαια έλαβαν περισσότερο από το 80% των παγκόσμιων κεφαλαιακών εισροών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες παρέμειναν ο μεγαλύτερος προορισμός, λαμβάνοντας 277 δισεκατομμύρια δολάρια.
Ο κατάλογος με 10 χώρες που συγκέντρωσαν τις μεγαλύτερες ροές κεφαλαίων μέσω επενδύσεων το 2025
Ωστόσο, μεγάλο μέρος των άμεσων επενδύσεων επικεντρώθηκε στις ανεπτυγμένες οικονομίες και σε περιορισμένο αριθμό τομέων έντασης κεφαλαίου και τεχνολογίας, αναφέρει το WEF.
Ειδικότερα, οι επενδύσεις κατευθύνθηκαν κυρίως σε κέντρα δεδομένων, έπειτα σε πετρέλαιο, φυσικό αέριο και ημιαγωγούς, ενώ πολλοί άλλοι τομείς, συμπεριλαμβανομένων τμημάτων της μεταποίησης, των υποδομών και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, κατέγραψαν ασθενέστερη δραστηριότητα.
Μάλιστα, οι νέες επενδύσεις (greenfield investments) σε στρατηγικούς τομείς αυξήθηκαν από τα 109 δισεκατομμύρια δολάρια το 2020 στα 576 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025.
Το μερίδιό τους στις παγκόσμιες επενδύσεις σε νέες επενδύσεις αυξήθηκε από 16% σε 44% κατά την ίδια περίοδο.
Σε στρατηγικούς τομείς όπως κέντρα δεδομένων, πετρέλαιο, φυσικό αέριο και ημιαγωγούς διοχετεύθηκαν οι νέες επενδύσεις το 2025 (World Investment Report 2026 (UNCTAD, 2026))
Ωστόσο, αυτή η άνθηση συνοδεύεται με την εξής ανισότητα: οι οικονομίες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος προσελκύουν μόνο περίπου το 10% των παγκόσμιων νέων επενδύσεων στους παραπάνω στρατηγικούς τομείς, σε σύγκριση με το 20% νέων επενδύσεων σε άλλους τομείς.
WEF: Δυσκολεύει η είδοσος στην παγκόσμια παραγωγή
Το ζήτημα είναι ότι ο ανταγωνισμός δεν γίνεται επί ίσοις όροις, υπογραμμίζει το WEF.
Αφενός, οι μεγάλες οικονομίες διαθέτουν τον απαραίτητο δημοσιονομικό χώρο, τη θεσμική ικανότητα και το μέγεθος στην αγορά τους ώστε να προσφέρουν μεγάλα πακέτα στήριξης για επενδύσεις σε ημιαγωγούς, καθαρές τεχνολογίες, υποδομές δεδομένων και άλλους στρατηγικούς τομείς.
Αφετέρου, οι περισσότερες αναπτυσσόμενες χώρες αδυνατούν να ανταγωνιστούν τα μέτρα βιομηχανικής πολιτικής (π.χ. επιδοτήσεις, κανονισμοί προμηθειών, εμπορικοί και επενδυτικοί περιορισμοί) που λαμβάνουν χώρες όπως η Κίνα, οι ΗΠΑ αλλά και η ΕΕ για να προσελκύσουν στρατηγικές επενδύσεις.
Ταυτόχρονα, οι παραδοσιακές οδοί για την είσοδο στην παγκόσμια παραγωγή όλο και στενεύουν. Για δεκαετίες, πολλές αναπτυσσόμενες οικονομίες χρησιμοποιούσαν την ένταση εργασίας ως σημείο εισόδου στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας, εξηγεί το WEF.
Αυτή η πορεία γίνεται πλέον όλο και πιο δύσκολη. Οι επενδύσεις στη μεταποίηση διαμορφώνονται ολοένα και περισσότερο από τον αυτοματισμό, τις ψηφιακές δυνατότητες, την ασφάλεια στις εφοδιαστικές αλυσίδες και την εγγύτητα με τις μεγάλες αγορές.
Ούτε όμως είναι εφικτό για όλες τις οικονομίες να δημιουργήσουν μια ολοκληρωμένη βιομηχανία ημιαγωγών ή να φιλοξενήσουν μεγάλα κέντρα δεδομένων.
Χρειάζεται επενδυτικό οικοσύστημα
Πάντως, πολλές αναπτυσσόμενες οικονομίες μπορούν να συμμετάσχουν σε συγκεκριμένα τμήματα των αλυσίδων αξίας, όπως: επεξεργασία μεταλλευμάτων, κατασκευή εξαρτημάτων, επιχειρηματικές υπηρεσίες, συντήρηση ψηφιακών υποδομών, εξοπλισμός ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, logistics, ανακύκλωση ή υποδομές ανθεκτικές στην κλιματική αλλαγή.
Το στοίχημα εδώ είνα η οικοδόμηση του κατάλληλου επενδυτικού οικοσυστήματος. Οι επενδυτές εξετάζουν τις υποδομές, την ενεργειακή αξιοπιστία, τις δεξιότητες, τα δίκτυα προμηθευτών, την ρυθμιστική βεβαιότητα και την ταχύτητα των διοικητικών διαδικασιών.
Παράλληλα, τα κίνητρα που μπορούν να δοθούν από τα αναπτυσσόμενα κράτη για προσέλκυση επενδυτικών έργων αποδίδουν καλύτερα, όταν συνδέονται με συγκεκριμένα αναπτυξιακά αποτελέσματα, όπως η κατάρτιση και η μεταφορά τεχνολογίας.
Από την πλευρά τους, οι επιχειρήσεις μπορούν να αναπτύξουν σχέσεις με εγχώριους προμηθευτές, να επενδύσουν περαιτέρω στην κατάρτιση, να στηρίξουν τη μεταφορά τεχνολογίας και να στραφούν σε επιμέρους γεωγραφικές περιοχές για να διαφοροποίησουν την παραγωγή τους.
Αν όμως οι στρατηγικές επενδύσεις παραμείνουν συγκεντρωμένες σε έναν μικρό αριθμό οικονομιών, η παγκόσμια οικονομία θα γίνει λιγότερο διαφοροποιημένη και λιγότερο ανθεκτική, προειδοποιεί το WEF.
