Η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης σε μια περίοδο ακραίας γεωπολιτικής αβεβαιότητας, υψηλών τιμών και πιέσεων στον εφοδιασμό βρέθηκε στο επίκεντρο της άτυπης συνάντησης των υπουργών Ενέργειας της ΕΕ χθες στο Δουβλίνο. Η επίσημη ατζέντα περιελάμβανε το υψηλό ενεργειακό κόστος, την καινοτομία, τις ανατροπές στην αγορά και την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια και συνεργασία.
Οι επικεφαλής των ενεργειακών χαρτοφυλακίων της ΕΕ-27 με τις παρεμβάσεις τους ανέδειξαν το άμεσο πρόβλημα, δηλαδή το πώς θα περάσει η Ευρώπη τον επόμενο χειμώνα με υψηλές τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, με χαμηλότερα από τα συνηθισμένα αποθέματα και με αυξημένη εξάρτηση από τα εισαγόμενα καύσιμα. Η συνάντηση είχε άτυπο και προπαρασκευαστικό χαρακτήρα ενόψει των επίσημων Συμβουλίων Ενέργειας του Οκτωβρίου και του Δεκεμβρίου όπου αναμένεται να ληφθούν και αποφάσεις.
Το «καμπανάκι» των 100 δισ. ευρώ και η μείωση της κατανάλωσης
Στο προσκήνιο βρέθηκε η διαπίστωση του Ευρωπαίου Επιτρόπου Ενέργειας κ. Νταν Γιόγκερσεν ότι η ΕΕ έχει ήδη επιβαρυνθεί φέτος με περισσότερα από 100 δισ. ευρώ σε πρόσθετο ενεργειακό κόστος, χωρίς να έχει λάβει ούτε ένα επιπλέον μόριο πετρελαίου ή φυσικού αερίου, υποστηρίζοντας ότι η απάντηση βρίσκεται στη μετάβαση από τα εισαγόμενα ακριβά και ρυπογόνα καύσιμα προς την εγχώρια παραγόμενη καθαρή ηλεκτρική ενέργεια.
Ιδιαίτερη θέση στη συζήτηση είχε η πρόταση του Γιόγκερσεν προς τα κράτη-μέλη (σ.σ. είχε αποστείλει προ ημερών επιστολή προς τους 27 υπουργούς Ενέργειας) να εξετάσουν ή να συνεχίσουν μέτρα περιορισμού της ζήτησης φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας στις ώρες αιχμής όσο χρειάζεται, μείωσης της θερμοκρασίας στα δημόσια κτίρια, περιορισμού του δημόσιου φωτισμού κλπ. Η λογική είναι να μετριαστούν οι πιέσεις στις τιμές και στις ανάγκες εφοδιασμού ενόψει του χειμώνα. Η Κομισιόν επιμένει ότι η μακροπρόθεσμη απάντηση στην ενεργειακή εξάρτηση είναι περισσότερος εξηλεκτρισμός και εγχώρια καθαρή παραγωγή.
Φυσικό αέριο: χαμηλά αποθέματα και ευελιξία
Το άλλο μεγάλο ζήτημα που απασχόλησε τους υπουργούς Ενέργειας ήταν το φυσικό αέριο. Τα αποθέματα στην ΕΕ βρίσκονται περίπου στο 71,44% κατά μέσο όρο, επίπεδο που θεωρείται ασυνήθιστα χαμηλό για την εποχή, αν και η Επιτροπή δεν διαπιστώνει αυτήν τη στιγμή άμεσο κίνδυνο για την ασφάλεια εφοδιασμού. Η μεγάλη διαφορά μεταξύ κρατών-μελών, ωστόσο, κάνει την εικόνα πιο σύνθετη. Προχθές Δευτέρα η πληρότητα ανερχόταν σε περίπου 83,6% στη Γαλλία, αλλά μόλις 57,9% στη Γερμανία, σύμφωνα με τα στοιχεία της Gas Infrastructure Europe. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή προκρίνει την αξιοποίηση της ευελιξίας του ευρωπαϊκού κανονισμού, που επιτρέπει στις χώρες να κινηθούν προς επίπεδο πληρότητας 80%, αντί του γενικού στόχου του 90%.
Πάντως, ο Έλληνας υφυπουργός Ενέργειας κ. Νίκος Τσάφος, έθεσε το ζήτημα σε ευρύτερη βάση. Σε χθεσινή του παρέμβαση υποστήριξε ότι η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερα δεδομένα, ανάλυση και stress tests για πετρέλαιο, φυσικό αέριο και ηλεκτρισμό, ώστε να χαρτογραφεί τους κινδύνους και να σχεδιάζει καλύτερα τις αντιδράσεις της. Ειδικά για το φυσικό αέριο, επισήμανε ότι η Ευρώπη έχει έναν στόχο αποθήκευσης για τον οποίο δεν είναι βέβαιο ότι απαιτείται η ίδια προσέγγιση σε όλες τις συνθήκες, ενώ όταν οι τιμές λειτουργούν ως αντικίνητρο για την αναπλήρωση των αποθεμάτων, χρειάζεται μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα.
Το ντίζελ στο επίκεντρο
Η συζήτηση για την ενεργειακή ασφάλεια συνδέθηκε άμεσα και με το ντίζελ. Ο εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (International Energy Agency / IEA) κ. Φατίχ Μπιρόλ δήλωσε από το Δουβλίνο ότι η Ευρώπη βρίσκεται ιδιαίτερα εκτεθειμένη στην αγορά ντίζελ, καθώς περίπου το 50% των εισαγωγών της προέρχεται πλέον απευθείας από τις ΗΠΑ. Την ίδια ώρα, οι παραδοσιακές πηγές εφοδιασμού, η Ρωσία και η Μέση Ανατολή, αντιμετωπίζουν προβλήματα, όπως σημείωσε ο ίδιος.
Η πιθανότητα αμερικανικού περιορισμού των εξαγωγών ντίζελ αποτέλεσε έτσι σημαντικό παράγοντα στις συνομιλίες, με τον Ιρλανδό υπουργό Ενέργειας κ. Ντάραγκ Ο’Μπράιεν να αναφέρει ότι, μετά τις επαφές του με Αμερικανούς αξιωματούχους, δεν φαίνεται πιθανό να επιβληθεί το συγκεκριμένο μέτρο, χωρίς όμως να αποκλείσει την ανάγκη προετοιμασίας για όλα τα ενδεχόμενα.
Στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου
Στο ίδιο πλαίσιο, ο κ. Μπιρόλ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να συζητηθεί στο μέλλον νέα απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου από τα κράτη-μέλη του IEA, εφόσον οι συνθήκες το απαιτήσουν, αν και, όπως υπογράμμισε, δεν αποτελεί σήμερα προτεραιότητα του Οργανισμού. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας έχει ήδη συμφωνήσει από τον Μάρτιο σε απελευθέρωση 400 εκατ. βαρελιών στρατηγικών αποθεμάτων, ενώ, σύμφωνα με τον κ. Μπιρόλ έχει έως σήμερα διατεθεί περίπου το 20% αυτών των ποσοτήτων.
Διυλιστήρια: η υποδομή που παραμένει κρίσιμη
Από την πλευρά του, ο κ. Τσάφος ανέδειξε και το «κεφάλαιο» της διύλισης. Όπως επισήμανε, η δυναμικότητα των ευρωπαϊκών διυλιστηρίων αποδεικνύει την αξία της στην παρούσα συγκυρία, την ώρα που η ΕΕ έχει χάσει περίπου 15% της δυναμικότητας διύλισης τα τελευταία είκοσι χρόνια, με αποτέλεσμα να εμφανίζει μεγαλύτερη έκθεση σε προϊόντα όπως το ντίζελ και το αεροπορικό καύσιμο. Παράλληλα, έθεσε το ζήτημα της ανταγωνιστικότητας. «Εάν τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια ήταν πλήρως εκτεθειμένα στις σημερινές τιμές CO₂, η ανταγωνιστικότητά τους θα δεχόταν σοβαρή πίεση», υπογράμμισε.
Εξηλεκτρισμός και δίκτυα
Απέναντι στη νέα ενεργειακή κρίση που πιέζει νοικοκυριά και επιχειρήσεις στην ΕΕ, η Επιτροπή επιμένει στη μακροπρόθεσμη στρατηγική του εξηλεκτρισμού, παραπέμποντας στο Σχέδιο Δράσης για τον Εξηλεκτρισμό και στο Ευρωπαϊκό Πακέτο για τα Δίκτυα. Από την πλευρά του, ο Ντάραγκ Ο’Μπράιεν έθεσε στο επίκεντρο την καλύτερη αξιοποίηση των υφιστάμενων δικτύων, την ενίσχυση της ευελιξίας τους θέτοντας ως στόχο την ολοκλήρωση του ευρωπαϊκού πακέτου για τα δίκτυα κατά τη διάρκεια της ιρλανδικής προεδρίας
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η συζήτηση για το ευρωπαϊκό ενεργειακό μείγμα μετά το 2030. Η Ισπανία, η Πορτογαλία και το Λουξεμβούργο ζήτησαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να θεσπίσει διακριτό στόχο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) για το 2040, καθώς σήμερα η ΕΕ διαθέτει δεσμευτικό στόχο μόνο έως το 2030, για μερίδιο τουλάχιστον 42,5% ΑΠΕ στην ενεργειακή κατανάλωση. Οι τρεις χώρες υποστηρίζουν ότι οι ΑΠΕ αποτελούν αποδεδειγμένη και ανταγωνιστική λύση που μπορεί να αναπτυχθεί γρήγορα και σε μεγάλη κλίμακα, ενώ η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα καθιστά τις ευρωπαϊκές οικονομίες πιο ευάλωτες στις γεωπολιτικές αναταράξεις. Το αίτημά τους έρχεται καθώς διαμορφώνεται το μετα-2030 ευρωπαϊκό ενεργειακό πλαίσιο και διασταυρώνεται με την πρόταση άλλων κρατών-μελών για έναν ευρύτερο στόχο «καθαρής ενέργειας», στον οποίο θα συνυπολογίζεται και η πυρηνική ενέργεια.
Πρόταση αναβολής του κανονισμού για το μεθάνιο
Στη χθεσινή συνάντηση τέθηκε και το ενδεχόμενο αναβολής της εφαρμογής των ευρωπαϊκών κανόνων για τις εκπομπές μεθανίου που αφορούν τις εισαγωγές πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα. Ο Επίτροπος Ενέργειας κ. Νταν Γιόργκενσεν δήλωσε ότι έχει ζητήσει από τις υπηρεσίες της Επιτροπής να εξετάσουν τις νομικές δυνατότητες αναβολής του σκέλους της νομοθεσίας που αφορά τις εισαγωγές, ενδεχομένως για περίπου έναν χρόνο. Οι σχετικές απαιτήσεις παρακολούθησης, αναφοράς και επαλήθευσης για τους εισαγωγείς είναι προγραμματισμένο να ισχύσουν από την 1η Ιανουαρίου 2027. Ο Επίτροπος υπογράμμισε ότι μια ενδεχόμενη αναβολή δεν θα συνιστούσε υποχώρηση από τους κλιματικούς στόχους της ΕΕ, αλλά, εφόσον αποφασιστεί, θα πρέπει να αξιοποιηθεί από τα κράτη-μέλη ώστε να προετοιμαστούν πλήρως για την εφαρμογή των κανόνων. Η τελική απόφαση για την αναβολή θα απαιτήσει, μεταξύ άλλων, την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Η συνάντηση της άτυπης συνάντησης στο Δουβλίνο δεν κατέληξε σε αποφάσεις, αλλά κατέγραψε τις προτεραιότητες οι οποίες θα μεταφερθούν πλέον στο επίσημο Συμβούλιο Ενέργειας του Οκτωβρίου. Για την Ευρώπη, το ζητούμενο είναι να αποδείξει ότι μπορεί να προχωρήσει την ενεργειακή μετάβαση δίχως να υπονομεύσει την ασφάλεια εφοδιασμού, τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα και την πρόσβαση νοικοκυρών και επιχειρήσεων σε φθηνή ενέργεια.
