Μαντάμ Κρίση, Κουκουβάγια, Μαντάμ πληθωρισμός και επαναστατικό κοριτσάκι. Αυτά είναι μερικά από τα προσωνύμια της 70χρονης Κριστίν Λαγκάρντ, που ανακοίνωσε ότι αποχωρεί πρόωρα από τη θέση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρική Τράπεζας.
Η ανακοίνωση έβαλε τέλος στην παρατεταμένη φημολογία για το αν θα εξαντλήσει τη θητεία της που χαρακτηρίστηκε από έντονες προκλήσεις. Η Λαγκάρντ έκλεισε εφτά χρόνια υπηρετώντας μια θέση στην οποία βρέθηκε ως αουτσάιντερ ύστερα από έντονες παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις.
Είναι η πρώτη γυναίκα που ανέλαβε την ηγεσία της ΕΚΤ, έχοντας προηγουμένως γίνει η πρώτη γυναίκα που ηγήθηκε του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.
Έφθασε στην Φρανκφούρτη το 2019 με το πτυχίο της Νομικής, χωρίς τυπική εκπαίδευση στα οικονομικά ή εμπειρία στο χώρο των κεντρικών τραπεζών για να διαδεχθεί το Μάριο Ντράγκι, στον οποίο αποδίδεται το επίτευγμα της καθοδήγησης της ευρωζώνης κατά τη διάρκεια της κρίσης του δημόσιου χρέους που ξεκίνησε το 2009, με την υπόσχεσή του να κάνει «ό,τι χρειαστεί» για να σωθεί το ευρώ.
Η Λαγκάρντ γνώριζε τόσα λίγα για το θεσμό που όπως δήλωσε αργότερα αποδέχθηκε τη θέση πιστεύοντας πως η θητεία στην προεδρία ήταν πενταετής και όχι οκταετής.
Τα πρώτα δηκτικά σχόλια από παράγοντες της αγοράς έκαναν λόγο για κίνδυνο της αξιοπιστίας της κεντρικής τράπεζας.
Η κουκουβάγια που ένωσε το δ.σ της ΕΚΤ
Παρέλαβε ένα διοικητικό συμβούλιο που βρισκόταν σε ανοιχτή εξέγερση ενάντια στο αδιάλλακτο ύφος άσκησης πολιτικής του προκατόχου της. Ξεκινώντας με μια συνάντηση σε θέρετρο ευεξίας κοντά στη Φρανκφούρτη, η Λαγκάρντ, ούσα πολιτικό ον, αποκατέστησε τις σχέσεις.
«Ο Ντράγκι ήταν ο νόμος· δεν χρειαζόταν άλλες απόψεις»,ανέφερε ο Άλφρεντ Κάμερ, επικεφαλής του γραφείου της Λαγκάρντ κατά τη θητεία της στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο «Υπό την ηγεσία της Λαγκάρντ, όλοι είχαν την ευκαιρία να εκφράσουν την άποψή τους, και το αποτέλεσμα ήταν μια πολιτική που απέδωσε καρπούς».
Σήμερα οι περισσότεροι παρατηρητές συμφωνούν ότι το συναινετικό ηγετικό στυλ της Λαγκάρντ ένωσε το διοικητικό συμβούλιο της κεντρικής τράπεζας και πλέον καταγράφονται λιγότερες διαμάχες στους κόλπους του σε σχέση με την εποχή Ντράγκι.
Είναι χαρακτηριστική η δήλωση στον OT του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδας, Γιάννη Στουρνάρα κληθείς να σχολιάσει την ανακοίνωση αποχώρησης της Κριστίν Λαγκάρντ από τον προεδρικό θώκο της ΕΚΤ. «Πέτυχε να γεφυρώσει σε μεγάλο βαθμό τις διαφορετικές απόψεις των μελών του ΔΣ της ΕΚΤ. Μεγάλο επίτευγμα και παρακαταθήκη για το μέλλον».
Υπογραμμίζοντας την επιθυμία της να βρει μια μέση οδό μεταξύ των «γερακιών» της ΕΚΤ, που τάσσονται υπέρ των αυξήσεων των επιτοκίων και των «περιστεριών» που προτιμούν μια πιο χαλαρή πολιτική, περιέγραψε τον εαυτό της ως «κουκουβάγια».
«Η φιλοδοξία μου είναι να γίνω αυτή η κουκουβάγια που συχνά συνδέεται με μια δόση σοφίας», είχε δηλώσει το 2019. Από τότε, την έβλεπαν συχνά να φοράει μια καρφίτσα με κουκουβάγια.
Το πρώτο ατόπημα
Ωστόσο η αρχή για την Λαγκάρντ δεν ήταν εύκολη.
Όταν ξέσπασε η πανδημία τον Μάρτιο του 2020, η Λαγκάρντ προκάλεσε αναταραχή στις αγορές χρέους της Ευρωζώνης δηλώνοντας ότι ο θεσμός που εκπροσωπεί «δεν είναι εδώ για να μειώσει τα spreads» (τις διαφορές αποδόσεων των ομολόγων). Η δήλωση αυτή ερμηνεύτηκε ως υπονόμευση του προκατόχου της και της κληρονομιάς τους για τη διαφύλαξη του ευρώ «με κάθε κόστος». Πυροδότησε άμεσο κύμα μαζικών πωλήσεων στις αγορές ομολόγων, αναγκάζοντάς την να ανασκευάσει άμεσα
Η ΕΚΤ θέσπισε το πρόγραμμα αγοράς ομολόγων το οποίο έφτασε τελικά το 1,7 τρισ. ευρώ . Ένα μεγάλο μέρος αυτού του ποσού παραμένει, έως σήμερα, στον ισολογισμό της κεντρικής τράπεζας.
«Κυρία Πληθωρισμός»
Ωστόσο, το μεγαλύτερο σφάλμα της κεντρικής τράπεζας κατά τη διάρκεια της θητείας της ήταν ίσως η αργή αντίδρασή της στην έξαρση των πληθωριστικών πιέσεων το 2022 που ώθησαν τις τιμές σε ιστορικό υψηλό που ξεπέρασε το 10% .
«Η ΕΚΤ άργησε να αυξήσει τα επιτόκια — πιθανώς κατά έξι μήνες» ανέφερε ο Άντριου Κένινγκχαμ της Capital Economics στο AFP, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι και άλλες κεντρικές τράπεζες δεν είχαν ενεργήσει αρκετά γρήγορα.
Η αδυναμία να αντιμετωπίσει την ραγδαία άνοδο των τιμών στοίχισε στη Λαγκάρντ το δυσφημιστικό προσωνύμιο «Κυρία Πληθωρισμός» από την πιο δημοφιλή γερμανική εφημερίδα «Bild», η οποία επέκρινε επίσης το γούστο της στην πολυτελή μόδα.
Όταν όμως η ΕΚΤ αποφάσισε να αναλάβει δράση, το έκανε με ταχύτητα.
Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής ξεκίνησαν μια ιστορική εκστρατεία σύσφιγξης της νομισματικής πολιτικής, αυξάνοντας το βασικό επιτόκιο από αρνητικά επίπεδα στα μέσα του 2022 σε ιστορικό υψηλό 4% στα τέλη του 2023.
Η επιτυχία της Λαγκάρντ να επαναφέρει τον πληθωρισμό στον στόχο του 2% αποτελεί ένα επίτευγμα που άλλες κεντρικές τράπεζες όπως η Federal Reserve δεν έχουν καταφέρει να μιμηθούν ακόμη και αν η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει δημιουργήσει ένα νέο πρόβλημα.
«Αφού αρχικά δίστασε, η ΕΚΤ αντέδρασε αποφασιστικά και επανέφερε τον πληθωρισμό στο επίπεδο-στόχο, χωρίς να προκαλέσει ύφεση», τόνισε ο Moench, πρώην στέλεχος της Fed και της γερμανικής Bundesbank. «Αυτό αξίζει αναγνώρισης».
Στο θετικό ισοζύγιο της προεδρίας της οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η κεντρική τράπεζα έχει εισαγάγει μια σειρά καινοτομιών υπό την ηγεσία της Λαγκάρντ, οι οποίες θα μπορούσαν να τη βοηθήσουν να αντιμετωπίσει έναν κόσμο με μεγαλύτερη αβεβαιότητα.
Έχει προειδοποιήσει ότι οι αναταραχές, όπως η πανδημία, οι αμερικανικοί δασμοί και οι ενεργειακές κρίσεις, ενδέχεται να αποτελούν τη νέα κανονικότητα και ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να είναι προετοιμασμένοι. Δεν διστάζει να επαναλάβει στη σθεναρή της στήριξη στην ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς, τη μεγαλύτερη εμβάθυνση και ολοκλήρωση της ενιαίας ευρωπαϊκή οικονομίας ως απάντηση σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία.
Η πρωτοβουλία της για το ψηφιακό ευρώ αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης γεωπολιτικής προσπάθειας για ανεξαρτησία και αυτονομία, στο πλαίσιο της οποίας η ΕΕ θα εξαρτάται λιγότερο από τρίτους και θα μπορεί να μειώσει την έκθεσή της σε μεγάλες οικονομίες όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα.
Ταυτόχρονα συνάδει με την φιλοδοξία των αξιωματούχων να ενισχύσουν τον παγκόσμιο ρόλο του ευρώ εν μέσω των απρόβλεπτων πολιτικών του Τραμπ που έχουν «τραυματίσει» το δολάριο.
Το 2021 ηγήθηκε της πρώτης εδώ και δύο δεκαετίες αναθεώρησης της στρατηγικής της ΕΚΤ, η οποία είχε ως στόχο να καταστήσει σαφέστερη τη χάραξη πολιτικής, καθορίζοντας τον τρόπο με τον οποίο θα ανταποκρινόταν στις μεταβολές του πληθωρισμού και της ευρύτερης οικονομίας.
Και το 2022 η τράπεζα δημιούργησε ένα εργαλείο αντιμετώπισης κρίσεων, το Μέσο Προστασίας της Μετάδοσης (TPI), το οποίο επιτρέπει στην ΕΚΤ να αγοράζει ομόλογα κράτους μέλους της ευρωζώνης, εάν οι αποδόσεις αυξηθούν ανεξέλεγκτα και υπάρχει κίνδυνος εξάπλωσης χρηματοπιστωτικών πιέσεων.
Οι σκιές της θητείας της
Σε επίπεδο προσωπικού, η κατάσταση είναι λιγότερο αρμονική, ενώ η προσπάθειά της να προωθήσει τις γυναίκες δεν απέδωσε τα αναμενόμενα, καθώς πέρυσι επιτεύχθηκε μόνο ένας από τους πέντε στόχους που είχαν τεθεί.
Μια μελέτη που ανατέθηκε από εκπροσώπους του προσωπικού το 2024 διαπίστωσε ότι οι περιπτώσεις επαγγελματικής εξουθένωσης αυξάνονταν, ενώ τα συνδικάτα εξέφραζαν ανησυχίες για ευνοιοκρατία. Η ΕΚΤ απάντησε δηλώνοντας ότι λαμβάνει σοβαρά υπόψη την υγεία και την ευημερία του προσωπικού.
Μια πιθανή σκιά στην κληρονομιά της Λαγκάρντ εντοπίζεται στον τρόπο με τον οποίο αποχώρησε. Το παρατεταμένο «αντίο» της, έπειτα από μήνες φημολογιών, ώθησε ορισμένους συναδέλφους της να σχολιάσουν, κατ’ ιδίαν, ότι η εικόνα αυτή δεν ήταν η ενδεδειγμένη.
Η αποχώρησή της, ωστόσο, ενδέχεται να αποδειχθεί εξίσου πολιτική όσο ήταν και η άφιξή της.
Αποχωρώντας πριν από τη λήξη της οκταετούς θητείας της, η Λαγκάρντ δίνει στους ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης την ευκαιρία να επιλέξουν τον διάδοχό της πριν από τις γαλλικές εκλογές της ερχόμενης άνοιξης εκλογές στις οποίες, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, αναμένεται να επικρατήσει η υποψήφια της άκρας δεξιάς, Μαρίν Λεπέν, διαδεχόμενη τον Πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν.
Για έναν θεσμό που προασπίζεται σθεναρά την ανεξαρτησία του από πολιτικές παρεμβάσεις, η χρονική στιγμή της κίνησης αυτής προκάλεσε έντονη κριτική από αναλυτές που παρακολουθούν τις κεντρικές τράπεζες.
«Αυτό υποβαθμίζει τον θεσμό και εξυπηρετεί απλώς τους καθαρά πολιτικούς υπολογισμούς του Γάλλου Προέδρου» ανέφερε στο Reuters ο Πολ Ντε Γκράουβε, καθηγητής στο London School of Economics.
Η προθυμία της να εμπλακεί στην πολιτική αρένα παρέμεινε εμφανής: τον Ιανουάριο, η Λαγκάρντ αποχώρησε από δείπνο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός, κατά τη διάρκεια ομιλίας του Αμερικανού Υπουργού Εμπορίου, Χάουαρντ Λάτνικ, ο οποίος ασκούσε κριτική στην Ευρώπη. Το περιστατικό αυτό ανέδειξε τις τεταμένες διατλαντικές σχέσεις.
Τι αφήνει στο διάδοχό της
Η Λαγκάρντ αφήνει πίσω της προκλήσεις εξίσου δύσκολες με εκείνες που κλήθηκε η ίδια να αντιμετωπίσει, όπως η τιθάσευση ενός νέου κύματος πληθωρισμού, το ακανθώδες ζήτημα της τόνωσης της ανάπτυξης σε μια οικονομία που εδώ και καιρό βρίσκεται στη σκιά των ΗΠΑ, καθώς και ο φόβος για ενδεχόμενη αναταραχή στην αγορά ομολόγων της πατρίδας της.
Μια κατάσταση που περιπλέκεται περαιτέρω λόγω των προεδρικών εκλογών που ξεκινούν τον Απρίλιο. Η Ισπανία οδηγείται στις κάλπες τον Νοέμβριο και η Ιταλία αναμένεται να διεξαγάγει εθνικές εκλογές το επόμενο έτος. Παράλληλα η κρίση στη Μέση Ανατολή δεν δείχνει σημάδια αποκλιμάκωσης.
Με την ημερομηνία αποχώρησης της προέδρου να έχει πλέον οριστικοποιηθεί, ο πιθανότερος διάδοχός της ενδέχεται να είναι ένας εκ των δύο εξής: ο Πάμπλο Ερνάντεθ ντε Κος, νυν επικεφαλής της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών, ή ο Κλάας Νοτ, πρώην διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Ολλανδίας.
Ο πρώτος ανήκει στο στρατόπεδο των περιστεριών και ο δεύτερος στα γεράκια.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν ήδη προαναγγείλει μια συνολική συμφωνία, στη σύνοδο κορυφής στις 26-27 Νοεμβρίου στις Βρυξέλλες, προκειμένου να συζητηθεί η διαδοχή της Λαγκάρντ, μετά την ανακοίνωσή της αυτή την εβδομάδα ότι θα αποχωρήσει από την ΕΚΤ τον Φεβρουάριο σχεδόν εννέα μήνες πριν από τη λήξη της θητείας της.
Το παράδοξο της κληρονομιάς Λαγκάρντ
Τέλος, η κληρονομιά της Λαγκάρντ ενδέχεται να αποτελεί ένα παράδοξο: πρόκειται για μια προσωπικότητα εκτός του στενού τραπεζικού κύκλου, η οποία απέδειξε ότι η πολιτική διπλωματία μπορεί να καθοδηγήσει μια κεντρική τράπεζα μέσα από ιστορικές αναταράξεις, ενώ η πρόωρη αποχώρησή της λειτούργησε ως ένα σινιάλο των πολιτικών ενστίκτων της.
Εξάλλου η αντισυμβατικότητα υπήρξε κύριο χαρακτηριστικό της πορείας της, καθώς και το κεντρικό θέμα της επερχόμενης αυτοβιογραφίας της με τίτλο «Lady First», που θα κυκλοφορήσει στις αρχές του 2027.
Δικηγόρος κατά εκπαίδευση και κόρη εκπαιδευτικών, μεγάλωσε σε ένα απλό περιβάλλον, κυρίως στη γαλλική λιμενική πόλη της Χάβρης.
Χαρακτηρίζει τον εαυτό της ως ένα «επαναστατικό κοριτσάκι» που ήταν αποφασισμένο να αποδείξει ότι οι άνθρωποι δεν χρειάζονται «το σωστό όνομα» για να πετύχουν.
« Έχω σπάσει μερικά γυάλινα ταβάνια στην πορεία μου και ελπίζω ότι χάρη σε αυτό, και άλλες γυναίκες καταλαβαίνουν ότι μπορούν κι αυτές. Νιώθω μια ιδιαίτερη ευθύνη» τόνισε στη συνέντευξη που παραχώρησε στο περιοδικό ELLE με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας «πρέπει να συνεχίσω για εκείνες τις νέες γυναίκες που με θαυμάζουν και λένε: «Αν είναι αρκετά δυνατή, θα είμαι εξίσου δυνατή. Αν μπορεί να το κάνει, μπορώ κι εγώ».
