Νέο έδαφος στην ωρίμανση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας –Γερμανίας δημιουργεί η ολοκλήρωση της προμελέτης σκοπιμότητας, την οποία εκπόνησε ο ΑΔΜΗΕ σε συνεργασία με την Grant Thornton. Το έργο, το οποίο μπορεί πλέον να περάσει στο στάδιο της τεχνοοικονομικής διερεύνησης – φιλοδοξεί να ανοίξει έναν νέο διάδρομο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας ανάμεσα στη Νοτιοανατολική και την Κεντρική Ευρώπη, αξιοποιώντας το δυναμικό των ελληνικών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) και τη ζήτηση της γερμανικής αγοράς.
Το έργο απέχει ακόμη πολύ από την οριστική επενδυτική απόφαση, ωστόσο τα πρώτα ευρήματα της μελέτης καταγράφουν δυνητικά οφέλη όχι μόνο για τις δύο χώρες αλλά και για το ευρωπαϊκό σύστημα ηλεκτρισμού συνολικά. Ο διευθυντής Στρατηγικής και Σχεδιασμού Ανάπτυξης Συστήματος του ΑΔΜΗΕ, κ. Κώστας Τσιρέκης, μιλώντας χθες στο συνέδριο Green Deal 2026 του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας σημείωσε ότι η διασύνδεση έχει ήδη ενταχθεί στο δεκαετές πρόγραμμα ανάπτυξης του ευρωπαϊκού συστήματος που καταρτίζει ο ENTSO-E, ενώ η προμελέτη έχει αναδείξει οφέλη σε εθνικό και διακρατικό επίπεδο.
Εξαγωγές από Ελλάδα και εισαγωγές από Βόρεια Θάλασσα
Την αμφίδρομη λειτουργία της διασύνδεσης περιέγραψε ο κ. Γιώργης Μεσσήνης από την Grant Thornton, παρουσιάζοντας τα βασικά συμπεράσματα της μελέτης. Σε περιόδους υψηλής φωτοβολταϊκής παραγωγής, η Ελλάδα θα μπορούσε να διοχετεύει σημαντικές ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας στη γερμανική αγορά. Αντίστροφα, όταν η εγχώρια παραγωγή δεν επαρκεί για να καλύψει τη ζήτηση, ειδικά τις βραδινές ώρες που σβήνουν τα φωτοβολταϊκά, θα υπάρχει δυνατότητα εισαγωγών από την αιολική παραγωγή της Βόρειας Θάλασσας.
Η αξία του έργου, σύμφωνα με την ίδια προσέγγιση, δεν εξαντλείται στις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των δύο χωρών. Η ενίσχυση των διασυνοριακών ροών μπορεί να βελτιώσει τη λειτουργία ευρύτερων τμημάτων της ευρωπαϊκής αγοράς, επιτρέποντας την καλύτερη αξιοποίηση της διαθέσιμης παραγωγής και την αντιμετώπιση των διαφορών μεταξύ των επιμέρους συστημάτων.
Το κενό στο μοντέλο χρηματοδότησης
Ο κ. Μεσσήνης αναφέρθηκε παράλληλα και σε ένα κρίσιμο ζήτημα που μπορεί να θέσει τροχοπέδη στην ωρίμανση της επένδυσης και αφορά στο πώς θα κατανεμηθεί το κόστος ενός έργου που μπορεί να χρηματοδοτείται από δύο χώρες, αλλά να παράγει οφέλη για περισσότερες. Σύμφωνα με τον ίδιο, το υφιστάμενο πλαίσιο δεν αποτυπώνει επαρκώς τις περιπτώσεις στις οποίες οι θετικές επιδράσεις μιας διασύνδεσης επεκτείνονται πέρα από τις χώρες που αναλαμβάνουν την υλοποίησή της. Όταν ένα έργο εξυπηρετεί και άλλα κράτη μέσω των διασυνοριακών ροών, τίθεται το ερώτημα εάν και με ποιον τρόπο θα πρέπει να συμμετέχουν και αυτά στο επενδυτικό κόστος.
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στην περίπτωση της διασύνδεσης Ελλάδας – Γερμανίας, καθώς η δαπάνη για την κατασκευή της εκτιμάται ότι θα μπορούσε να φθάσει τα 15 δισ. ευρώ. Για έργα αυτής της κλίμακας, με επιπτώσεις που ξεπερνούν τα εθνικά σύνορα, απαιτείται διαφορετική προσέγγιση στον υπολογισμό και στον επιμερισμό του κόστους, σύμφωνα με τον εκπρόσωπο της Grant Thornton.
Ο επόμενος κύκλος διεθνών διασυνδέσεων
Η διασύνδεση με τη Γερμανία αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα εγχειρήματα στον ευρύτερο σχεδιασμό ενίσχυσης των διεθνών ηλεκτρικών συνδέσεων της χώρας. Με ορίζοντα έως το 2031 προωθούνται νέες διασυνδέσεις με γειτονικά κράτη, μεταξύ των οποίων με την Τουρκία και την Αλβανία. Επίσης, η δεύτερη ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Ιταλίας προγραμματίζεται να ολοκληρωθεί το 2033 και θα τριπλασιάσει τη μεταφορική ικανότητα μεταξύ των δύο χωρών, διευρύνοντας τις δυνατότητες ανταλλαγής ηλεκτρικής ενέργειας. Παράλληλα, συνεχίζονται οι διαδικασίες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, το έργο Great Sea Interconnector (GSI).
Επενδυτικό πρόγραμμα 9 δισ. ευρώ για το σύστημα μεταφοράς
Το εύρος των σχεδιαζόμενων παρεμβάσεων αποτυπώνεται στο δεκαετές πρόγραμμα ανάπτυξης του ΑΔΜΗΕ, το οποίο βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση και περιλαμβάνει επενδύσεις περίπου 9 δισ. ευρώ.
Κεντρική θέση στο πρόγραμμα, όπως ανέφερε ο κ. Τσιρέκης, καταλαμβάνει η ολοκλήρωση των ηλεκτρικών διασυνδέσεων των νησιών με το ηπειρωτικό σύστημα. Η τέταρτη και τελευταία διασύνδεση των Κυκλάδων αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του έτους, ενώ για τα έργα στα Δωδεκάνησα και στο Βορειοανατολικό Αιγαίο βρίσκονται σε εξέλιξη οι ανταγωνιστικές διαδικασίες με στόχο να ολοκληρωθούν έως το 2030.
Για τα Δωδεκάνησα, η σύμβαση για το καλωδιακό σκέλος, ύψους 1,4 δισ. ευρώ, αναμένεται να υπογραφεί τις επόμενες ημέρες, ενώ προχωρά η αξιολόγηση των σταθμών μετατροπής. Παράλληλα, εκκρεμεί η έγκριση από το Ελεγκτικό Συνέδριο της συμφωνίας-πλαισίου για τα υποβρύχια καλώδια. Όσο για τη δεύτερη διασύνδεση η μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων αναμένεται να κατατεθεί τις επόμενες εβδομάδες, ενώ οι δύο πλευρές έχουν συμφωνήσει να ξεκινήσουν οι διαγωνισμοί το καλοκαίρι του 2027.
ΑΠΕ: 48 GW στην ουρά για σύνδεση
Την ίδια ώρα, η ταχεία ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αυξάνει τις απαιτήσεις για νέες υποδομές, αλλά και για καλύτερο συντονισμό μεταξύ παραγωγής, ζήτησης και δυνατοτήτων του δικτύου. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο κ. Τσιρέκης, τα έργα ΑΠΕ που βρίσκονται σε λειτουργία ή έχουν εξασφαλίσει όρους σύνδεσης αντιστοιχούν σε περίπου 33,7 GW (εκ των οποίων 20,7 GW σε λειτουργία και τα υπόλοιπα με εξασφαλισμένους όρους σύνδεσης). Επιπλέον, αιτήσεις για έργα συνολικής ισχύος περίπου 48 GW παραμένουν στην ουρά αξιολόγησης του ΑΔΜΗΕ. Κι αυτό όταν η ζήτηση σε ώρες αιχμής διαμορφώνεται στην Ελλάδα περίπου στα 11 GW, ενώ για πολλές ώρες της ημέρας υποχωρεί στα 6-7 GW.
Στο κάδρο και οι διασυνδέσεις με Αίγυπτο και Σαουδική Αραβία
Παράλληλα με τα έργα που έχουν ήδη δρομολογηθεί, ο ΑΔΜΗΕ εξετάζει επίσης τη διασύνδεση με τη Σαουδική Αραβία, ενώ στηρίζει το έργο Ελλάδας – Αιγύπτου της Έλικα, με τον κ. Τσιρέκη να επιβεβαιώνει το ενδιαφέρον για μετοχική συμμετοχή. Η νέα σύνδεση θα προσθέσει 3 GW στη διεθνή δυναμικότητα της χώρας.
Αποθήκευση: Νέες λίστες προτεραιότητας και στόχος έως 4 GW
Στο μεταξύ, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας επιδιώκει να επιταχύνει την ανάπτυξη έργων αποθήκευσης, τα οποία θεωρούνται κρίσιμα για την ενσωμάτωση μεγαλύτερων ποσοτήτων ΑΠΕ στο ηλεκτρικό σύστημα. Η γενική γραμματέας Ενέργειας, κυρία Δέσποινα Παληαρούτα, ανέφερε ότι στόχος είναι έργα αποθήκευσης συνολικής ισχύος 3-4 GW να έχουν λάβει οριστικές προσφορές σύνδεσης έως το τέλος του 2028. Όπως ανέφερε, η σχετική υπουργική απόφαση αναμένεται να υπογραφεί εντός της εβδομάδας, θέτοντας το πλαίσιο προτεραιοτήτων στους όρους σύνδεσης για την προώθηση των έργων αποθήκευσης.
Η εγκατεστημένη ισχύς των μονάδων αποθήκευσης που έχουν τεθεί σε λειτουργία προσεγγίζει πλέον τα 700 MW, έναντι μόλις 32 MW τον Μάρτιο. Η δυναμικότητα αυτή εκτιμάται ότι θα αυξηθεί περαιτέρω, φθάνοντας το 1 GW έως το τέλος του 2026 και τα 1,5 GW έως τα μέσα του 2027.
Νέο πλαίσιο για τις περικοπές και τις ενισχύσεις ΑΠΕ
Σε εκκρεμότητα παραμένει και η διαμόρφωση του Μηχανισμού Αναδιανομής Περικοπών, με το ΥΠΕΝ να εξετάζει ακόμη εάν θα προβλεφθεί και αναδρομική αποζημίωση των παραγωγών. Σύμφωνα με την κ. Παληαρούτα, η σχετική εισήγηση προς την πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ αναμένεται να σταλεί έως τα μέσα Δεκεμβρίου, ώστε έως το τέλος του έτους να υπάρχει μια πρώτη ολοκληρωμένη εικόνα για τον σχεδιασμό του.
Την ίδια στιγμή, σε συνεννόηση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή βρίσκεται το υπουργείο για το νέο καθεστώς λειτουργικής στήριξης των ΑΠΕ. Η κατεύθυνση που εξετάζεται είναι η διαφοροποίηση των κινήτρων ανά τεχνολογία και μέγεθος επένδυσης. Ιδιαίτερη μέριμνα αναζητείται για τα μικρότερα φωτοβολταϊκά που εγκαταστάθηκαν τα προηγούμενα χρόνια και πλέον πλήττονται από τις περικοπές παραγωγής. Για την κατηγορία αυτή συζητείται ένα μεταβατικό μοντέλο στήριξης, μέσω της προκαταβολικής καταβολής λειτουργικών ενισχύσεων για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Οι διαβουλεύσεις συνεχίζονται με τους εκπροσώπους των παραγωγών και την Ελληνική Ένωση Τραπεζών.
