Μπορεί ένα «Ριζότο» να αποτελέσει τη λύση στον γόρδιο δεσμό της απανθρακοποίησης της παγκόσμιας ναυτιλίας; Μια άτυπη ομάδα χωρών, που οφείλει την ονομασία της σε ένα δείπνο σε ιταλικό εστιατόριο, επιχειρεί να διαμορφώσει τη «συνταγή» ενός συμβιβασμού, μετά το αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO).
Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται το μεγαλύτερο εμπόδιο στην επίτευξη συμφωνίας: ποιος θα επωμιστεί το κόστος της πράσινης μετάβασης και πώς θα αξιοποιηθούν τα δισεκατομμύρια δολάρια που απαιτούνται για τη στροφή του παγκόσμιου στόλου σε καθαρότερα καύσιμα.
Σύμφωνα με αποκλειστικό δημοσίευμα της Lloyd’s List, η υπό τη Σαουδική Αραβία ομάδα χωρών, γνωστή ως «Risotto Group», στην οποία συμμετέχουν ακόμη και εκπρόσωποι των ΗΠΑ, επεξεργάζεται μια συμβιβαστική πρόταση που διατηρεί τον οικονομικό μηχανισμό του Net-Zero Framework, αλλά αλλάζει τον τρόπο λειτουργίας του.
Η βασική ιδέα είναι μέρος των οικονομικών επιβαρύνσεων που προβλέπονται για τα πλοία να μετατρέπεται σε επενδύσεις, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για μια συμφωνία που θα μπορούσε να γεφυρώσει τις διαφορές μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών.
Η ομάδα πήρε το όνομά της από μια συνάντηση σε ιταλικό εστιατόριο τον περασμένο Σεπτέμβριο. Στις παρασκηνιακές διαβουλεύσεις συμμετέχουν εκπρόσωποι της Σαουδικής Αραβίας, των ΗΠΑ, της Βραζιλίας, της Ιαπωνίας, των Νήσων Μάρσαλ και ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, ενώ η Κίνα παραμένει, τουλάχιστον προς το παρόν, εκτός της πρωτοβουλίας.
Η πρόταση για τον οικονομικό μηχανισμό
Η πρόταση επιχειρεί να αλλάξει τη φιλοσοφία του οικονομικού μηχανισμού, μετατρέποντας μέρος του κόστους συμμόρφωσης των πλοίων σε επενδυτική συμμετοχή.
Αντί τα ποσά που καταβάλλονται για την επίτευξη των στόχων περιορισμού των εκπομπών να αποτελούν αποκλειστικά οικονομική επιβάρυνση, προτείνεται σημαντικό μέρος τους να διοχετεύεται σε επενδύσεις, με τα πλοία να αποκτούν αντίστοιχα περιουσιακά στοιχεία ή συμμετοχές.
Πρόκειται για μια αλλαγή που θεωρείται καθοριστική στην προσπάθεια επίτευξης συμβιβασμού, καθώς επιδιώκει να διατηρήσει τα οικονομικά κίνητρα για τη χρήση καθαρότερων καυσίμων, αποφεύγοντας παράλληλα την εικόνα ενός υποχρεωτικού παγκόσμιου φόρου άνθρακα, στον οποίο αντιτίθενται οι ΗΠΑ και άλλες χώρες.
Σύμφωνα με το εμπιστευτικό έγγραφο που επικαλείται η Lloyd’s List, διατηρείται το σύστημα δύο επιπέδων για την ένταση των εκπομπών των ναυτιλιακών καυσίμων, αλλά προβλέπονται πιο ήπιοι αρχικοί στόχοι και επανεξέτασή τους κάθε πέντε χρόνια.
Κατά τις περιοδικές αξιολογήσεις θα λαμβάνονται υπόψη η διαθεσιμότητα και το κόστος των εναλλακτικών καυσίμων, η δυνατότητα παραγωγής τους σε μεγάλη κλίμακα, καθώς και η εξέλιξη της τεχνολογίας.
Τρεις επιλογές συμμόρφωσης
Το σχέδιο προβλέπει τρεις εναλλακτικούς τρόπους συμμόρφωσης για τα πλοία: την απευθείας επίτευξη των προβλεπόμενων προτύπων εκπομπών, την αγορά πλεονασματικών μονάδων από πλοία που υπερκαλύπτουν τους στόχους ή την απόκτηση των λεγόμενων «εθελοντικών μονάδων» μέσω πλατφόρμας του IMO.
Ωστόσο, παρά την ονομασία τους, οι τελευταίες δεν συνιστούν έναν πραγματικά προαιρετικό μηχανισμό. Τα πλοία που δεν επιτυγχάνουν τους στόχους θα εξακολουθούν να έχουν την υποχρέωση να καλύπτουν το έλλειμμα συμμόρφωσης.
Η σημαντικότερη διαφοροποίηση αφορά τη διαχείριση των εσόδων, τα οποία θα κατανέμονται μεταξύ εισφορών και επενδύσεων, με το μεγαλύτερο ποσοστό να κατευθύνεται, τουλάχιστον στην αρχική φάση, στις δεύτερες.
Με τον τρόπο αυτό επιδιώκεται να καταστεί οικονομικά πιο ελκυστικός ο μηχανισμός, χωρίς να αποδυναμωθεί η πίεση προς τη ναυτιλιακή βιομηχανία για περιορισμό των εκπομπών.
Οι αντιδράσεις και τα επόμενα βήματα
Παρά τη συμμετοχή Αμερικανών εκπροσώπων στις παρασκηνιακές συζητήσεις, παραμένει αβέβαιο εάν η κυβέρνηση Τραμπ θα αποδεχθεί τελικά έναν τέτοιο συμβιβασμό.
Όπως επισημαίνει η Lloyd’s List, η Ουάσιγκτον ενδέχεται να απορρίψει ακόμη και μια πρόταση που θα ενσωματώνει ορισμένες από τις βασικές αντιρρήσεις της.
Καθοριστική θα είναι και η στάση της Κίνας, η οποία προς το παρόν δεν συμμετέχει στις συζητήσεις και θα μπορούσε να επιδιώξει διαφορετική κατανομή των εσόδων, με μεγαλύτερη ενίσχυση των αναπτυσσόμενων χωρών.
Η δημιουργία της άτυπης ομάδας αντανακλά, άλλωστε, και τις δυσκολίες επίτευξης συμφωνίας στο πλαίσιο των επίσημων διαπραγματεύσεων, στις οποίες συμμετέχουν περίπου 900 εκπρόσωποι και 120 κρατικές αντιπροσωπείες.
Οι επόμενες κρίσιμες επαφές έχουν προγραμματιστεί για τις 23–27 Νοεμβρίου, πριν από την έναρξη της 85ης συνόδου της Επιτροπής Προστασίας Θαλασσίου Περιβάλλοντος (MEPC 85) του IMO, στις 30 Νοεμβρίου.
Το μεγάλο στοίχημα είναι να βρεθεί μια λύση που θα διατηρεί έναν αποτελεσματικό οικονομικό μηχανισμό για την επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα την αναγκαία πολιτική συναίνεση.
Διαφορετικά, ο IMO κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπος με ένα ακόμη αδιέξοδο, οδηγώντας σε νέα αναβολή τις αποφάσεις για την απανθρακοποίηση της παγκόσμιας ναυτιλίας.
