Για τον κίνδυνο των λεγόμενων «δευτερογενών επιδράσεων» (second round effects – SREs) στον πληθωρισμό προειδοποιεί η HSBC, σε νέα ανάλυσή της για τις ευρωπαϊκές οικονομίες, στην οποία και εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο μετακυλίεται ο πληθωρισμός στην οικονομία και καθορίζει τη νομισματική πολιτική το επόμενο διάστημα.
Σύμφωνα με την τράπεζα, οι δευτερογενείς επιδράσεις μπορεί να κρίνουν τη διαφορά μεταξύ μιας στάσης «αναμονής» απέναντι στο ενεργειακό σοκ και μιας πιο επιθετικής αύξησης επιτοκίων. Για την παρακολούθησή τους, συστήνεται ιδιαίτερη προσοχή στις προσδοκίες για τον πληθωρισμό, καθώς και στις αποκλίσεις των στοιχείων από τα μοντέλα και τις προβλέψεις της αγοράς. Ωστόσο, όπως σημειώνεται, τα φαινόμενα αυτά ενδέχεται να καθυστερήσουν να εμφανιστούν, διατηρώντας ανοδικούς κινδύνους για τα επιτόκια ακόμη και μετά την υποχώρηση του αρχικού ενεργειακού σοκ.
Δίλημμα για τα επιτόκια
Το ερώτημα αν η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η Τράπεζα της Αγγλίας θα πρέπει να αυξήσουν τα επιτόκια λόγω της εκτίναξης των τιμών ενέργειας παραμένει ανοιχτό. Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν τόσο οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή όσο και το αν ο πληθωρισμός θα «εδραιωθεί» μέσω μισθών και τιμών.
Οι κεντρικοί τραπεζίτες συνήθως αγνοούν προσωρινά τα ενεργειακά σοκ. Ωστόσο, όπως έδειξε η εμπειρία του 2022-2023, η κατάσταση αλλάζει όταν οι δευτερογενείς επιδράσεις παγιώνονται, διατηρώντας τον πληθωρισμό υψηλό ακόμη και μετά την εξασθένηση του αρχικού σοκ.
Τα τρία «καμπανάκια» κινδύνου
Η HSBC εντοπίζει τρία βασικά προειδοποιητικά σημάδια:
- Άνοδος των προσδοκιών για τον πληθωρισμό, που μπορεί να υποδηλώνει πιο μόνιμες πιέσεις.
- Υπερβολική αύξηση μισθών, πέρα από ό,τι δικαιολογείται από παράγοντες όπως η παραγωγικότητα ή η χαλαρότητα στην αγορά εργασίας. Μάλιστα, σύμφωνα με μοντέλο της ευρωζώνης, τέτοιες «ανεξήγητες» αυξήσεις καταγράφηκαν το 2023.
- Απροσδόκητες ανοδικές εκπλήξεις στα στοιχεία πληθωρισμού, όπως συνέβη στο Ηνωμένο Βασίλειο το 2023.
Παρόλα αυτά, η τράπεζα επισημαίνει ότι τα εργαλεία αυτά δεν είναι τέλεια και ενδέχεται να μην αποκαλύψουν έγκαιρα την εμφάνιση των δευτερογενών επιδράσεων, ούτε τη δυσκολία στην τελική φάση αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού.
Παραμένουν οι κίνδυνοι
Σε ό,τι αφορά τη στάση των κεντρικών τραπεζών, η HSBC σημειώνει ότι αν οι τιμές ενέργειας παραμείνουν υψηλές ή αυξηθούν περαιτέρω, οι αυξήσεις επιτοκίων θα επανέλθουν δυναμικά στο προσκήνιο.
Ωστόσο, βασικό σενάριο της τράπεζας είναι η αποκλιμάκωση των εντάσεων στη Μέση Ανατολή και η υποχώρηση των τιμών ενέργειας. Σε αυτό το πλαίσιο, ένα ενδεχόμενο θα ήταν οι κεντρικές τράπεζες να προχωρήσουν σε προληπτικές αυξήσεις και να τις αναστρέψουν αργότερα, αν δεν επιβεβαιωθούν οι ανησυχίες. Παρόλα αυτά, τέτοιες κινήσεις είναι σπάνιες λόγω των αρνητικών επιπτώσεων στην ανάπτυξη και την απασχόληση.
Κατά συνέπεια, η HSBC εκτιμά ότι τόσο η ΕΚΤ όσο και η Τράπεζα της Αγγλίας είναι πιθανότερο να τηρήσουν στάση αναμονής προς το παρόν. Ωστόσο, η πιθανότητα εμφάνισης δευτερογενών επιδράσεων ακόμη και μέσα στο επόμενο έτος σημαίνει ότι οι κίνδυνοι για πιο αυστηρή νομισματική πολιτική παραμένουν.
