Τη μεγαλύτερη αναδιάρθρωση των τελευταίων ετών στη διαχείριση των υπηρεσιών ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης προωθεί το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) μέσω του νέου νομοσχεδίου για τους παρόχους υπηρεσιών ύδατος, το οποίο τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση το βράδυ της Παρασκευής.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει την επέκταση των αρμοδιοτήτων της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ, με στόχο τη συγκέντρωση της διαχείρισης του νερού σε δύο μεγάλους δημόσιους παρόχους, αλλά φέρνει και αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο υπολογίζονται ορισμένες χρεώσεις που αφορούν ιδιοκτήτες ακινήτων, κυρίως σε έργα αποχέτευσης και συνδέσεων με τα δίκτυα.
Το σημερινό μοντέλο χαρακτηρίζεται από έντονο κατακερματισμό, με περισσότερους από 735 φορείς να εμπλέκονται συνολικά στη διαχείριση υπηρεσιών ύδατος, με την πολυδιάσπαση να δημιουργεί προβλήματα συντονισμού, περιορισμένη διαχειριστική επάρκεια και δυσκολίες στη χρηματοδότηση των αναγκαίων επενδύσεων, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου η κλιματική κρίση αυξάνει τις πιέσεις στα υδατικά αποθέματα.
Πού επεκτείνονται ΕΥΔΑΠ – ΕΥΑΘ;
Με το νέο σχήμα, η ΕΥΔΑΠ και η ΕΥΑΘ μετατρέπονται στους δύο βασικούς πυλώνες παροχής υπηρεσιών ύδατος. Η ΕΥΔΑΠ επεκτείνει τη χωρική της αρμοδιότητα σε ολόκληρη την ηπειρωτική Αττική, στην Αίγινα και το Αγκίστρι, καθώς και στις Περιφερειακές Ενότητες Βοιωτίας, Φωκίδας και Εύβοιας, ενώ η ΕΥΑΘ επεκτείνεται στο σύνολο των Περιφερειακών Ενοτήτων Θεσσαλονίκης και Χαλκιδικής.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η ΕΥΔΑΠ θα απορροφήσει 26 τμήματα δήμων που παρέχουν υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης, 7 ΔΕΥΑ, 8 Τοπικούς Οργανισμούς Εγγείων Βελτιώσεων (ΤΟΕΒ) και την αρμοδιότητα άρδευσης που ασκούσε η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας μέσω του πρώην Οργανισμού Κωπαΐδας.
Συνολικά, στην ΕΥΔΑΠ εντάσσονται 43 πάροχοι. Αντίστοιχα, η ΕΥΑΘ θα απορροφήσει 5 τμήματα δήμων, 8 ΔΕΥΑ, 11 ΤΟΕΒ και έναν ΓΟΕΒ, δηλαδή συνολικά 25 φορείς. Ειδικά για την άρδευση, το ΥΠΕΝ επισημαίνει ότι για μια τριετία δεν θα αυξηθεί η τιμή του αρδευτικού νερού.
Νέες χρεώσεις σε αποχέτευση και συνδέσεις – Τι αλλάζει για ιδιοκτήτες ακινήτων;
Το νέο πλαίσιο δεν προβλέπει οριζόντια αύξηση της τιμής του νερού, καθώς η τιμολογιακή πολιτική των ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ θα εξακολουθεί να καθορίζεται υπό την εποπτεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) και με βάση την ανταποδοτικότητα του κόστους.
Ωστόσο, το νομοσχέδιο εισάγει νέους κανόνες για επιμέρους χρεώσεις που συνδέονται με την κατασκευή και χρήση υποδομών αποχέτευσης, όπως για τη συμμετοχή των ιδιοκτητών στο κόστος κατασκευής αγωγών αποχέτευσης. Η δαπάνη κατασκευής αγωγών ακαθάρτων θα επιμερίζεται στους παρόδιους ιδιοκτήτες με βάση το μήκος της πρόσοψης του ακινήτου στον αγωγό, ενώ ως βάση υπολογισμού θα λαμβάνεται τριώροφη οικοδομή, ανεξάρτητα από το αν το ακίνητο είναι ήδη δομημένο ή όχι.
Από την κατασκευή αγωγών έως τα τέλη υπονόμου: Οι νέοι κανόνες για τους πολίτες
Δηλαδή μια μονοκατοικία ή ένα διώροφο κτίριο δεν θα επιβαρύνεται εκ νέου εάν στο μέλλον ο ιδιοκτήτης αξιοποιήσει το ακίνητο έως το όριο της τριώροφης κατασκευής. Αντίθετα, για μεγαλύτερα κτίρια, όπως πολυκατοικίες άνω των τριών ορόφων ή εγκαταστάσεις ειδικής χρήσης, μπορεί να προκύψει υψηλότερη συμμετοχή, καθώς θεωρείται ότι αυξάνεται η επιβάρυνση που προκαλείται στο δίκτυο.
Οι προωθούμενες ρυθμίσεις αλλάζουν και τον τρόπο κατασκευής και χρέωσης των εξωτερικών διακλαδώσεων, δηλαδή του τμήματος που συνδέει το ακίνητο με τον κεντρικό αγωγό αποχέτευσης. Οι εξωτερικές διακλαδώσεις και τα σχετικά φρεάτια θα κατασκευάζονται πλέον αποκλειστικά από την ΕΥΔΑΠ, ενώ το κόστος της εργασίας θα βαρύνει τον ιδιοκτήτη και θα υπολογίζεται με βάση την απόσταση από τη ρυμοτομική γραμμή έως τον αγωγό ακαθάρτων.
Για τους ιδιοκτήτες που έχουν ήδη καταβάλει σε δήμο το σχετικό κόστος για εξωτερική διακλάδωση, αλλά το έργο δεν έχει κατασκευαστεί, προβλέπεται ότι δεν θα υπάρξει νέα χρέωση. Στις συγκεκριμένες περιπτώσεις, ο δήμος θα πρέπει να αποδώσει στην ΕΥΔΑΠ το ποσό που έχει ήδη εισπράξει.
Όσον αφορά στην υποχρέωση σύνδεσης των ακινήτων με το δίκτυο αποχέτευσης, προβλέπεται ότι όταν ολοκληρωθούν οι εξωτερικές διακλαδώσεις και υπάρχει λειτουργικός συλλεκτήριος αγωγός, οι ιδιοκτήτες θα πρέπει να συνδέσουν το ακίνητό τους εντός τριών μηνών. Σε διαφορετική περίπτωση, η ΕΥΔΑΠ θα μπορεί να προχωρήσει η ίδια στη σύνδεση, να χρεώσει το κόστος στον ιδιοκτήτη, να επιβάλει τέλος χρήσης υπονόμου και διοικητική χρηματική ποινή.
Η ποινή για μη σύνδεση θα καθορίζεται από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΥΔΑΠ και μπορεί να κυμαίνεται από πενταπλάσιο έως δεκαπλάσιο του μεγαλύτερου ποσού που έχει καταβληθεί σε λογαριασμό της τελευταίας διετίας, μαζί με το πάγιο, με ελάχιστο ποσό τα 100 ευρώ ετησίως.
Αναδιαμορφώνεται επιπλέον ο τρόπος υπολογισμού του τέλους χρήσης υπονόμου. Για μεγάλους καταναλωτές, όπως βιομηχανίες, βιοτεχνίες, ξενοδοχεία και νοσοκομεία, το τέλος μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με το υδραυλικό και ρυπαντικό φορτίο που εισάγεται στο δίκτυο. Η αλλαγή δεν συνιστά γενική αύξηση για τα νοικοκυριά, αλλά ενδέχεται να οδηγήσει σε διαφορετική επιβάρυνση για χρήσεις που προκαλούν μεγαλύτερο κόστος λειτουργίας στο σύστημα αποχέτευσης.
Δίκτυα δήμων: Αποτίμηση, πάγια και δυνατότητα διατήρησης κυριότητας
Σχετικά με την τύχη των δικτύων ύδρευσης και αποχέτευσης που σήμερα ανήκουν στους δήμους ή στις Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ) προτείνεται η ΕΥΔΑΠ και η ΕΥΑΘ να αναλαμβάνουν το σύνολο της δραστηριότητας, καθώς και το ενεργητικό και παθητικό των φορέων που απορροφούν, ενώ οι δήμοι θα διατηρούν δυνατότητα να κρατήσουν την κυριότητα των παγίων τους, με την ΕΥΔΑΠ ή την ΕΥΑΘ να καταβάλλουν τέλος χρήσης.
Η μεταφορά δεν θα γίνεται χωρίς αποτίμηση. Τα περιουσιακά στοιχεία των παρόχων, όπως τα δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης, οι εγκαταστάσεις και ο υπόλοιπος εξοπλισμός, θα αξιολογούνται οικονομικά, ενώ η καθαρή θέση των φορέων που εντάσσονται θα εγκρίνεται από τη Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ). Σε περίπτωση διαφωνίας ως προς το τίμημα, προβλέπεται δυνατότητα δικαστικής προσφυγής.
Οι δήμοι διατηρούν δυνατότητα επιλογής ως προς την κυριότητα των παγίων. Εφόσον δεν επιθυμούν να μεταβιβάσουν την κυριότητα των υποδομών που έχουν στα βιβλία τους, θα μπορούν να κάνουν χρήση της δυνατότητας διατήρησης της κυριότητας. Στην περίπτωση αυτή, η ΕΥΔΑΠ ή η ΕΥΑΘ θα αναλάβουν τη λειτουργία των υπηρεσιών, ενώ θα καθοριστεί τέλος χρήσης των υποδομών προς τον δήμο.
Τα χρέη των ΔΕΥΑ και ο λογαριασμός των 200 εκατ. ευρώ
Ιδιαίτερο βάρος στη μεταρρύθμιση έχει η αντιμετώπιση των συσσωρευμένων οφειλών αρκετών ΔΕΥΑ, κυρίως προς παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας.
Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, η απορρόφηση των φορέων συνοδεύεται από την οριστική διευθέτηση των χρεών των απορροφούμενων ΔΕΥΑ προς τους ενεργειακούς παρόχους, συνολικού ύψους 200 εκατ. ευρώ.
Επίσης, προβλέπεται ότι το κράτος θα καλύψει τουλάχιστον το 75% των χρεών των ΔΕΥΑ προς παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας για τις περιοχές που εντάσσονται στο νέο σχήμα.
Ειδικότερα, για τις περιοχές της Βοιωτίας, της Φωκίδας, της Εύβοιας και της Αττικής προβλέπεται κάλυψη τουλάχιστον 34,59 εκατ. ευρώ από συνολικά χρέη 40,69 εκατ. ευρώ, ενώ για τη Θεσσαλονίκη και τη Χαλκιδική τουλάχιστον 20,16 εκατ. ευρώ από συνολικά χρέη 23,71 εκατ. ευρώ.
ΕΥΔΑΠ – ΕΥΑΘ: Ποιοι εργαζόμενοι μεταφέρονται στις δύο εταιρείες
Το νέο μοντέλο προβλέπει και αλλαγές στο ανθρώπινο δυναμικό των φορέων που απορροφώνται. Οι εργαζόμενοι των ΔΕΥΑ και των Οργανισμών Εγγείων Βελτιώσεων θα μεταφέρονται στην ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ με διασφάλιση των εργασιακών τους δικαιωμάτων, σύμφωνα με το πλαίσιο που προβλέπεται στο νομοσχέδιο.
Για τους εργαζομένους δημοτικών υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης, η διαδικασία διαφοροποιείται, καθώς ο δήμος θα αποφασίζει ποιο προσωπικό θα μεταφερθεί, ανάλογα με τις υπηρεσιακές ανάγκες. Επίσης, προβλέπεται ότι ο τόπος εργασίας των μεταφερόμενων εργαζομένων παραμένει στην ίδια Περιφερειακή Ενότητα όπου εργάζονταν πριν από την απορρόφηση, εκτός αν υπάρξει συναίνεση για διαφορετική τοποθέτηση.
Νέες δομές και τοπική παρουσία
Παρά την ενοποίηση της διαχείρισης, το νομοσχέδιο προβλέπει μηχανισμούς διατήρησης της επαφής με τις τοπικές κοινωνίες. Οι δήμοι εκτός Αττικής, καθώς και οι δήμοι της Χαλκιδικής και οι δήμοι Λαγκαδά και Βόλβης, θα ορίζουν ειδικό συντονιστή ως σύνδεσμο με την ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ. Προβλέπεται ακόμη συμμετοχή εκπροσώπου της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Στερεάς Ελλάδας στο Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΥΔΑΠ.
Για την υποστήριξη της επέκτασης, η ΕΥΔΑΠ θα δημιουργήσει νέες οργανωτικές δομές στη Στερεά Ελλάδα, μεταξύ άλλων Γενική Διεύθυνση Ύδρευσης και Αποχέτευσης Στερεάς Ελλάδας με έδρα τη Χαλκίδα, επιμέρους διευθύνσεις για Βοιωτία, Εύβοια και Φωκίδα, καθώς και Γενική Διεύθυνση Άρδευσης με έδρα τη Λιβαδειά.
