Σπύρο Άγκνιου: Η παραίτηση που ήρθε λίγο πριν από το οικονομικό σοκ του 1973

Στις 10 Οκτωβρίου 1973, ο Σπύρο Τ. Άγκνιου παραιτήθηκε από την αντιπροεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών, γράφοντας ένα πρωτοφανές κεφάλαιο στην αμερικανική πολιτική ιστορία.

Ήταν ο πρώτος αντιπρόεδρος που εγκατέλειπε το αξίωμά του εξαιτίας ποινικής υπόθεσης.

Η συγκυρία έκανε την εξέλιξη ακόμη πιο δραματική, καθώς μόλις εννέα ημέρες αργότερα, στις 19 Οκτωβρίου, οι αραβικές πετρελαιοπαραγωγές χώρες επέβαλαν εμπάργκο στις ΗΠΑ, πυροδοτώντας ένα από τα μεγαλύτερα οικονομικά σοκ του 20ού αιώνα.

Η ιστορία του Άγκνιου είναι επομένως κάτι περισσότερο από την ιστορία ενός πολιτικού σκανδάλου.

Είναι μια ιστορία για τη διαφθορά, τη φορολογία και την πολιτική αξιοπιστία σε μια στιγμή κατά την οποία η αμερικανική οικονομία βρισκόταν ήδη σε εύθραυστη ισορροπία.

Από τη Βαλτιμόρη στον Λευκό Οίκο

Ο Ανθυπολοχαγός Σπύρο Άγκνιου

Ο Σπύρο Θεόδωρος Άγκνιου γεννήθηκε στη Βαλτιμόρη το 1918, γιος Έλληνα μετανάστη.

Πολέμησε με τις αμερικανικές δυνάμεις στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο από το 1944 μέχρι και την πτώση της Γερμανίας.

Μετά τον πόλεμο επέστρεψε στην καριέρα του ως δικηγόρος και μπήκε στην πολιτική.

Το 1962 εξελέγη εκτελεστικός διοικητής της κομητείας της Βαλτιμόρης και το 1966 κυβερνήτης του Μέριλαντ, ο πρώτος Ρεπουμπλικανός που κατείχε το συγκεκριμένο αξίωμα στον 20ό αιώνα.

Στην προεκλογική εκστρατεία για Κυβερνήτη της Μέριλαντ

Το 1968 ο Ρίτσαρντ Νίξον τον επέλεξε ως υποψήφιο αντιπρόεδρο.

Παρότι σχετικά άγνωστος σε εθνικό επίπεδο, ο Άγκνιου εξελίχθηκε σε έναν από τους πιο επιθετικούς πολιτικούς υπερασπιστές της κυβέρνησης. Επικρίνοντας τους αντιπάλους του Νίξον, το αντιπολεμικό κίνημα και τα μέσα ενημέρωσης, έγινε βασικό πρόσωπο της πολιτικής στρατηγικής του προέδρου.

Το 1972 οι Νίξον και Άγκνιου επανεξελέγησαν με μεγάλη διαφορά. Όμως, πίσω από την πολιτική επιτυχία, είχε ήδη αρχίσει να εξελίσσεται η έρευνα που θα οδηγούσε στην πτώση του αντιπροέδρου.

Οι «μίζες» και η φορολογική υπόθεση

Οι ομοσπονδιακοί εισαγγελείς ερευνούσαν καταγγελίες ότι ο Άγκνιου είχε λάβει δωροδοκίες από εργολάβους όταν ήταν αξιωματούχος στο Μέριλαντ και αργότερα κυβερνήτης.

Τον Οκτώβριο του 1973 οι κατηγορίες αφορούσαν συνολικά περισσότερα από 100.000 δολάρια σε δωροδοκίες. Ο Άγκνιου αρνήθηκε ότι είχε δωροδοκηθεί. Οι εφημερίδες πίεζαν. Χαρακτηριστικά οι New York Times προχώρησαν σε σειρά δημοσιευμάτων πάνω στη πολιτική του καριέρα στο Μέριλαντ.

Ωστόσο, συμφώνησε να δηλώσει no contest (ο κατηγορούμενος δεν παραδέχεται την ενοχή του, αλλά ούτε και την αντικρούει) σε μία κατηγορία φορολογικής παράβασης: Δεν δήλωσε εισόδημα 29.500 δολαρίων που είχε λάβει το 1967. Του επιβλήθηκε πρόστιμο 10.000 δολαρίων και τριετής επιτήρηση.

Η κυβέρνηση συμφώνησε να μην προχωρήσει σε δίωξη για τις κατηγορίες δωροδοκίας και εκβίασης.

Η οικονομική διάσταση της υπόθεσης είχε ιδιαίτερο βάρος. Το ζήτημα δεν ήταν μόνο ότι ένας κορυφαίος κυβερνητικός αξιωματούχος κατηγορούνταν για παράνομες πληρωμές. Ήταν και ότι η υπόθεση αφορούσε αδήλωτο εισόδημα και φορολογική συμμόρφωση, σε μια περίοδο κατά την οποία η αμερικανική κυβέρνηση προσπαθούσε να διαχειριστεί ένα ολοένα δυσκολότερο δημοσιονομικό και πληθωριστικό περιβάλλον.

Η Αμερική πριν και μετά το πετρελαϊκό σοκ

Η παραίτηση του Άγκνιου συνέπεσε με ένα οικονομικό σύστημα που ήδη αντιμετώπιζε σοβαρές πιέσεις.

Ο Νίξον είχε προσπαθήσει από το 1971 να αντιμετωπίσει τον πληθωρισμό με ένα πρωτοφανές, για ειρηνική περίοδο, πρόγραμμα ελέγχου μισθών και τιμών. Παράλληλα, είχε καταργήσει τη μετατρεψιμότητα του δολαρίου σε χρυσό, ουσιαστικά τερματίζοντας το σύστημα του Bretton Woods.

Οι έλεγχοι τιμών περιόρισαν προσωρινά τον πληθωρισμό, αλλά δεν αντιμετώπισαν τις βαθύτερες πιέσεις.

Στα μέσα του 1973 οι τιμές των βιομηχανικών εμπορευμάτων αυξάνονταν ήδη με ετήσιο ρυθμό άνω του 10%, ενώ η παραγωγική δυναμικότητα της αμερικανικής οικονομίας βρισκόταν κοντά στα όριά της και αρκετές πρώτες ύλες ήταν σε έλλειψη.

Και τότε ήρθε το πετρελαϊκό σοκ.

Στις 19 Οκτωβρίου, μόλις εννέα ημέρες μετά την παραίτηση του Άγκνιου, οι αραβικές πετρελαιοπαραγωγές χώρες επέβαλαν εμπάργκο στις ΗΠΑ, ως απάντηση στην αμερικανική υποστήριξη προς το Ισραήλ στον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ.

Η τιμή του πετρελαίου σχεδόν τετραπλασιάστηκε, από περίπου 2,90 δολάρια το βαρέλι πριν από το εμπάργκο σε 11,65 δολάρια τον Ιανουάριο του 1974.

Το αποτέλεσμα ήταν ένας συνδυασμός που οι οικονομολόγοι θα ονόμαζαν στασιμοπληθωρισμό: υψηλότερες τιμές μαζί με επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας.

Το ακριβό πετρέλαιο αύξανε το κόστος μεταφορών, παραγωγής, ηλεκτρικής ενέργειας και τελικά σχεδόν κάθε προϊόντος, ενώ ταυτόχρονα περιόριζε την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών.

Ο Σπύρο Τ. Άγκνιου, ο Τζέραλντ Ρ. Φορντ, ο Πρόεδρος του Βιετνάμ Τιέου και ο Καρλ Άλμπερτ, 5 Απριλίου 1973.

Από τον Άγκνιου στον Φορντ

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η παραίτηση του αντιπροέδρου είχε κυρίως θεσμικό και έμμεσο οικονομικό κόστος. Δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο ποσό που να μπορεί να αποδοθεί στην παραίτηση στις αγορές ή στο ΑΕΠ. Η σημασία της βρισκόταν στην επιδείνωση της πολιτικής αβεβαιότητας και στην περαιτέρω διάβρωση της εμπιστοσύνης προς την κυβέρνηση.

Η υπόθεση ήρθε παράλληλα με το Watergate, το οποίο ήδη απειλούσε την προεδρία Νίξον. Η αποχώρηση του Άγκνιου ανάγκασε τον Νίξον να αξιοποιήσει για πρώτη φορά την 25η Τροπολογία, διορίζοντας νέο αντιπρόεδρο. Επιλέχθηκε ο Τζέραλντ Φορντ, ο οποίος εγκρίθηκε από το Κογκρέσο και ανέλαβε τον Δεκέμβριο του 1973.

Η εξέλιξη αποδείχθηκε προφητική. Λιγότερο από έναν χρόνο αργότερα, τον Αύγουστο του 1974, ο Νίξον θα παραιτούνταν εξαιτίας του Watergate και ο Φορντ θα γινόταν πρόεδρος.

Η οικονομία, στο μεταξύ, είχε μπει σε μια νέα εποχή. Το πετρελαϊκό σοκ, η αποδυνάμωση του δολαρίου, η αποτυχία των ελέγχων τιμών και η άνοδος του πληθωρισμού θα συνέβαλλαν στη «Μεγάλη Πληθωριστική Περίοδο» των ΗΠΑ, που θα διαρκούσε έως τις αρχές της δεκαετίας του 1980.

Η περίπτωση του Άγκνιου έχει επομένως μια ιδιαίτερη θέση στην οικονομική ιστορία. Η παραίτησή του δεν προκάλεσε την κρίση που ακολούθησε. Συνέβη, όμως, ακριβώς στο κατώφλι μιας περιόδου όπου η αμερικανική οικονομία θα αντιμετώπιζε ταυτόχρονα ενεργειακό σοκ, πληθωρισμό, ασθενέστερη ανάπτυξη και βαθιά πολιτική αμφισβήτηση.

Η υπόθεση έδειξε επίσης κάτι που θα γινόταν όλο και πιο εμφανές τις επόμενες δεκαετίες: η οικονομική αξιοπιστία μιας κυβέρνησης δεν εξαρτάται μόνο από τους αριθμούς του προϋπολογισμού ή τις αποφάσεις της κεντρικής τράπεζας. Εξαρτάται και από την εμπιστοσύνη ότι οι άνθρωποι που διαχειρίζονται το δημόσιο χρήμα τηρούν τους ίδιους κανόνες που επιβάλλονται στους πολίτες.

Ο Άγκνιου αποσύρθηκε από την πολιτική και πέθανε το 1996. Η παραίτησή του, όμως, έμεινε ως ένα από τα πρώτα μεγάλα σημάδια μιας αμερικανικής πολιτικής κρίσης που, μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο, θα έφθανε μέχρι την ίδια την προεδρία.