Στους αμερικανούς ακαδημαϊκούς Ρόμπερτ Χολ και Μάικλ Γούντφορντ απονεμήθηκε το βραβείο Νόμπελ Οικονομικών Επιστημών για το 2026, για τη συμβολή τους στα «μικροοικονομικά θεμέλια της μακροοικονομικής σταθεροποίησης», όπως ανακοίνωσε τη Δευτέρα η Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών.
Το υψηλού κύρους βραβείο —επισήμως γνωστό ως Βραβείο Sveriges Riksbank στις Οικονομικές Επιστήμες στη μνήμη του Alfred Nobel— είναι το τελευταίο που απονέμεται για φέτος και συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο ύψους 12 εκατομμυρίων σουηδικών κορωνών (1,2 εκατομμύρια δολάρια).
Οι δύο βραβευθέντες ανέπτυξαν νέα μακροοικονομικά μοντέλα που βελτίωσαν την ικανότητά μας να εφαρμόζουμε αποτελεσματική πολιτική σταθεροποίησης, επιτρέποντας τη λήψη έγκαιρων μέτρων δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής, τα οποία μπορούν να μετριάσουν την ένταση των επιζήμιων διακυμάνσεων στην οικονομία, αναφέρει το Reuters.
«Το έργο των βραβευθέντων μας παρείχε μια σταθερή θεωρητική βάση για τα μοντέλα που χρησιμοποιούνται πλέον από κεντρικές τράπεζες και κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο», δήλωσε ο Τζον Χάσλερ, πρόεδρος της Επιτροπής για το Βραβείο Οικονομικών Επιστημών.
«Χάρη σε αυτά, είμαστε καλύτερα προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουμε οικονομικούς κλυδωνισμούς, όπως ενεργειακές κρίσεις ή αιφνίδιες μεταβολές στην κατανάλωση των νοικοκυριών».
Πότε καθιερώθηκε τo Νόμπελ Οικονομίας
Το βραβείο Οικονομικών Επιστημών, το οποίο απονεμήθηκε για πρώτη φορά το 1969, δεν συγκαταλέγεται στα πέντε αρχικά βραβεία που θεσπίστηκαν με τη διαθήκη του βιομηχάνου και εφευρέτη της δυναμίτιδας Alfred Nobel το 1895, αλλά καθιερώθηκε από την κεντρική τράπεζα της Σουηδίας.
Η πλειονότητα των προηγούμενων βραβευθέντων προέρχεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μόνο τρεις γυναίκες έχουν κερδίσει το βραβείο μέχρι σήμερα, με πιο πρόσφατη την Κλόντια Γκολντίν το 2023, για το έργο της σχετικά με το πώς το φύλο επηρέασε τις αμοιβές και την απασχόληση με την πάροδο του χρόνου στις ΗΠΑ.
Ανάλυση του Institute for Scientific Information (τμήμα της Clarivate) είχε υποδείξει ως πιθανούς αποδέκτες ερευνητές που ασχολούνται με τη νομισματική πολιτική, τα οικονομικά της τεχνολογίας των πληροφοριών και την εξελικτική οικονομική θεωρία.
Οι περσινοί νικητές, Τζόελ Μόκιρ, Φίλιπ Άγκιον και Πίτερ Χάουιτ, βραβεύτηκαν για το έργο τους σχετικά με τη «δημιουργική καταστροφή» και τον τρόπο με τον οποίο οι νέες τεχνολογίες και οι μέθοδοι παραγωγής μπορούν να ενισχύσουν την ανάπτυξη και το βιοτικό επίπεδο.
Η οικονομική θεωρία που άλλαξε τη σταθεροποίηση της οικονομίας
Η αντιμετώπιση των οικονομικών κρίσεων και ο περιορισμός του πληθωρισμού αποτελούν διαχρονικές προκλήσεις για τις κυβερνήσεις και τις κεντρικές τράπεζες. Η έρευνα των οικονομολόγων Ρόμπερτ Ε. Χολ και Μάικλ Γούντφορντ συνέβαλε καθοριστικά στην αλλαγή του τρόπου με τον οποίο οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής κατανοούν και διαχειρίζονται τις οικονομικές διακυμάνσεις, θέτοντας τα θεμέλια για τα σύγχρονα νεοκεϊνσιανά υποδείγματα.
Η πολιτική σταθεροποίησης περιλαμβάνει μέτρα που αποσκοπούν στον περιορισμό των έντονων μεταβολών στην ανάπτυξη, την ανεργία και τον πληθωρισμό. Οι κεντρικές τράπεζες μπορούν να μεταβάλλουν τα επιτόκια, ενώ οι κυβερνήσεις μπορούν να αυξάνουν ή να μειώνουν φόρους και κοινωνικές παροχές, επηρεάζοντας την αγοραστική δύναμη και την κατανάλωση των νοικοκυριών.
Από τις αδυναμίες των παλαιών μοντέλων στη νέα προσέγγιση
Η παραδοσιακή κεϊνσιανή θεωρία υποστήριζε ότι η ανεπαρκής ζήτηση οδηγεί σε χαμηλή ανάπτυξη και υψηλή ανεργία, ενώ η υπερβολική ζήτηση μπορεί να προκαλέσει υπερθέρμανση της οικονομίας και πληθωρισμό. Ωστόσο, τα παλαιότερα οικονομικά μοντέλα βασίζονταν σε ιστορικές στατιστικές σχέσεις μεταξύ μεταβλητών, όπως η κατανάλωση, η παραγωγή και οι τιμές.
Οι πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970 ανέδειξαν τις αδυναμίες αυτής της προσέγγισης, καθώς ο πληθωρισμός αυξανόταν ακόμη και όταν η ανεργία παρέμενε υψηλή. Οι οικονομολόγοι συνειδητοποίησαν ότι οι σχέσεις μεταξύ των μακροοικονομικών μεγεθών δεν ήταν τόσο σταθερές όσο θεωρούσαν προηγουμένως.
Η νέα προσέγγιση βασίστηκε στα λεγόμενα «μικροθεμέλια»: στην κατανόηση των αποφάσεων που λαμβάνουν μεμονωμένα νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η συνολική οικονομική συμπεριφορά προκύπτει από εκατομμύρια επιμέρους επιλογές, οι οποίες επηρεάζονται από τις προσδοκίες για το μέλλον.
Ο ρόλος των προσδοκιών
Ο Ρόμπερτ Χολ ανέτρεψε την παραδοσιακή προσέγγιση στη μελέτη της κατανάλωσης. Υποστήριξε ότι, εφόσον τα νοικοκυριά αποφασίζουν πόσα θα καταναλώσουν με βάση τις προσδοκίες τους για το μελλοντικό εισόδημα, οι μεταβολές στην κατανάλωση δεν μπορούν να προβλεφθούν εύκολα, καθώς εξαρτώνται από νέες πληροφορίες.
Η έρευνά του έδειξε, επίσης, ότι δεν συμπεριφέρονται όλα τα νοικοκυριά με τον ίδιο τρόπο. Ορισμένα σχεδιάζουν την κατανάλωσή τους με μακροπρόθεσμο ορίζοντα, ενώ άλλα ζουν ουσιαστικά από το τρέχον εισόδημά τους, χωρίς σημαντικές αποταμιεύσεις ή δυνατότητα δανεισμού. Η διάκριση αυτή αποδείχθηκε σημαντική για τον σχεδιασμό αποτελεσματικότερων οικονομικών πολιτικών.
Το μοντέλο του Γούντφορντ και η σύγχρονη νομισματική πολιτική
Ο Μάικλ Γούντφορντ ανέπτυξε ένα ολοκληρωμένο νεοκεϊνσιανό μακροοικονομικό υπόδειγμα, το οποίο παρουσιάστηκε στο βιβλίο του το 2003. Το μοντέλο εξετάζει πώς οι αποφάσεις των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων επηρεάζουν την παραγωγή και τον πληθωρισμό.
Κεντρικό στοιχείο είναι ότι οι επιχειρήσεις δεν αναπροσαρμόζουν συνεχώς τις τιμές τους, επειδή αυτό συνεπάγεται κόστος. Έτσι, όταν η ζήτηση μεταβάλλεται, οι τιμές δεν προσαρμόζονται αμέσως, επηρεάζοντας την παραγωγή και την απασχόληση.
Παράλληλα, τα επιτόκια επηρεάζουν την κατανάλωση, ενώ οι προσδοκίες για τη μελλοντική πορεία της οικονομίας επηρεάζουν τόσο τις αποφάσεις των νοικοκυριών όσο και την τιμολογιακή πολιτική των επιχειρήσεων. Γι’ αυτό, η αξιοπιστία και η σαφής επικοινωνία των κεντρικών τραπεζών θεωρούνται πλέον κρίσιμες.
Τα νεοκεϊνσιανά μοντέλα χρησιμοποιούνται σήμερα από κεντρικές τράπεζες και υπουργεία Οικονομικών διεθνώς. Δεν εξαλείφουν τις υφέσεις ή τον πληθωρισμό, αλλά προσφέρουν πιο αξιόπιστα εργαλεία για την αντιμετώπισή τους, συμβάλλοντας σε μεγαλύτερη οικονομική σταθερότητα και περιορίζοντας τον κίνδυνο παρατεταμένων κρίσεων.
