Το ενδεχόμενο να επενδύει σε μεγάλους αμυντικούς ομίλους που συμμετέχουν στην παραγωγή πυρηνικών όπλων εξετάζει το κρατικό επενδυτικό ταμείο στην Νορβηγία, αξίας περίπου 2,3 τρισ. δολαρίων, μετά από εισήγηση επιτροπής που συγκροτήθηκε από την κυβέρνηση για την αναθεώρηση των κανόνων δεοντολογίας.
Η πρόταση θα μπορούσε να επιτρέψει στο μεγαλύτερο κρατικό επενδυτικό ταμείο παγκοσμίως να αποκτήσει μετοχές εταιρειών όπως η Boeing, η BAE Systems, η Lockheed Martin και η Airbus, από τις οποίες σήμερα αποκλείεται λόγω της συμμετοχής τους στην παραγωγή πυρηνικών όπλων ή εξαρτημάτων τους, αναφέρουν οι Financial Times.
Η επιτροπή προτείνει να αρθεί η απαγόρευση για εταιρείες που εδρεύουν σε χώρες με πυρηνικά όπλα και είναι σύμμαχοι της Νορβηγίας. Με αυτόν τον τρόπο, 13 από τις 14 επιχειρήσεις που βρίσκονται σήμερα στη σχετική λίστα αποκλεισμού θα μπορούσαν να καταστούν επιλέξιμες για επενδύσεις. Αντίθετα, η ινδική Larsen & Toubro θα εξακολουθούσε να αποκλείεται. Στη λίστα περιλαμβάνονται επίσης οι General Dynamics, Honeywell και Northrop Grumman.
Η πρόταση συνδέεται με το ευρύτερο ερώτημα που αντιμετωπίζει η Νορβηγία: πώς μπορεί να διατηρήσει αυστηρά ηθικά κριτήρια στις επενδύσεις της, ενώ ταυτόχρονα επιδιώκει να προστατεύσει τις μακροπρόθεσμες αποδόσεις ενός ταμείου που χρηματοδοτεί σημαντικό μέρος των δημόσιων δαπανών της.
Το παράδοξο της πυρηνικής αποτροπής
Ο υπουργός Οικονομικών της Νορβηγίας και πρώην γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Γενς Στόλτενμπεργκ, είχε χαρακτηρίσει «παράδοξο» το γεγονός ότι η χώρα συμμετέχει στη Συμμαχία και επωφελείται από την πυρηνική αποτροπή της, αλλά δεν μπορεί να επενδύει σε ορισμένους από τους μεγαλύτερους αμερικανικούς, βρετανικούς και γαλλικούς αμυντικούς ομίλους.
Η επιτροπή, υπό τον πρώην διοικητή της κεντρικής τράπεζας Σβέιν Γκέντρεμ, εισηγείται επίσης αλλαγές στη διαδικασία αποκλεισμού εταιρειών. Το Συμβούλιο Δεοντολογίας δεν θα μπορεί πλέον να εισηγείται απευθείας την εξαίρεση μιας επιχείρησης από το χαρτοφυλάκιο. Αντί γι’ αυτό, θα αξιολογεί κατά περίπτωση τον κίνδυνο παραβίασης των ηθικών κανόνων, ενώ η τελική απόφαση θα ανήκει στην κεντρική τράπεζα, Norges Bank.
Η επιτροπή υποστηρίζει ότι, καθώς το ταμείο έχει αποκτήσει τεράστιο μέγεθος και κρίσιμη σημασία για το νορβηγικό κοινωνικό κράτος, πρέπει να προστατεύεται η δυνατότητά του να επιτυγχάνει μακροπρόθεσμες αποδόσεις. Περίπου το ένα τέταρτο του κρατικού προϋπολογισμού της χώρας καλύπτεται από τις ετήσιες αναλήψεις από το ταμείο.
Αντιδράσεις στη Νορβηγία για την αποδυνάμωση των κανόνων
Οι προτάσεις προκαλούν ήδη αντιδράσεις από κόμματα της Αριστεράς, από τα οποία εξαρτάται η κυβέρνηση για την έγκριση του προϋπολογισμού. Η βουλευτής του Πράσινου Κόμματος Όντα Ιντγκάαρντ χαρακτήρισε την πρωτοβουλία «απολύτως παράλογη», προειδοποιώντας ότι η υιοθέτησή της θα συνιστούσε σοβαρή ηθική υποχώρηση στη διαχείριση του ταμείου.
Αντίστοιχα, η επικεφαλής του Σοσιαλιστικού Αριστερού Κόμματος, Κίρστι Μπέργκστο, υποστήριξε ότι η άρση της απαγόρευσης για τα πυρηνικά όπλα κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση από αυτήν που απαιτούν οι σημερινές διεθνείς συνθήκες, όταν, όπως είπε, ο κόσμος χρειάζεται περισσότερο αφοπλισμό.
Η συζήτηση έχει ήδη επιβαρυνθεί από προηγούμενες αποφάσεις του ταμείου. Πέρυσι, το ταμείο αναγκάστηκε να μειώσει στο μισό τις συμμετοχές του σε ισραηλινές εταιρείες και να αποχωρήσει από την αμερικανική Caterpillar, λόγω της χρήσης των μηχανημάτων της σε περιοχές της Γάζας και της κατεχόμενης Δυτικής Όχθης. Η αποεπένδυση από την Caterpillar προκάλεσε έντονη κριτική από Αμερικανούς πολιτικούς που πρόσκεινται στον Ντόναλντ Τραμπ.
Η κυβέρνηση αναμένεται να δημοσιοποιήσει την απάντησή της στην επιτροπή τον Απρίλιο του 2027, ενώ οι προτάσεις θα συζητηθούν και θα τεθούν προς έγκριση στο κοινοβούλιο μέσα στο επόμενο έτος. Παράλληλα, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα αν η αναθεώρηση θα περιοριστεί στους αμυντικούς ομίλους ή θα αλλάξει συνολικά τον τρόπο με τον οποίο το ταμείο αξιολογεί τις ηθικές επιπτώσεις των επενδύσεών του.
Το διακύβευμα υπερβαίνει, επομένως, την πιθανή είσοδο του ταμείου σε εταιρείες παραγωγής οπλικών συστημάτων. Αφορά τον ίδιο τον ρόλο ενός κρατικού επενδυτή που καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην οικονομική απόδοση, τη στρατηγική ασφάλεια και τις ηθικές δεσμεύσεις που επί χρόνια αποτελούσαν βασικό χαρακτηριστικό του.
