Ανάπτυξη: Χωρίς το Ταμείο Ανάκαμψης και με λιγότερα κεφάλαια απο την ΕΕ

Το 2027 η ελληνική οικονομία θα επιχειρήσει να αναπτυχθεί ταχύτερα, ενώ η έκτακτη ευρωπαϊκή χρηματοδοτική ώθηση υποχωρεί απότομα, με το Ταμείο Ανάκαμψης να ολοκληρώνεται, τις συνολικές μεταβιβάσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση να περιορίζονται στο μισό και τις δημόσιες επενδύσεις να μειώνονται. Παρόλα αυτά η κυβέρνηση προβλέπει επιτάχυνση της ανάπτυξης στο 2,3% και νέο επενδυτικό άλμα 7,9%.

Πρόκειται για τη σημαντικότερη και πιο ευάλωτη παραδοχή του προϋπολογισμού, καθώς στην κυβέρνηση υποστηρίζουν οτι τα ευρωπαϊκά κεφάλαια δεν θα αφήσουν πίσω τους δημοσιονομικό κενό, αλλά αντίθετα έναν μηχανισμό ιδιωτικών επενδύσεων που θα συνεχίσει να λειτουργεί μετά τη λήξη των εκταμιεύσεων. Το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο δεν απορρίπτει το σενάριο, μεταφέρει όμως το κέντρο του κινδύνου ακριβώς εκεί, προβλέποντας χαμηλότερη ανάπτυξη και προειδοποιώντας για την αβεβαιότητα που περιβάλλει τις επενδύσεις μετά το τέλος του Ταμείου.

Από την επιτυχία του επενδυτικού στοιχήματος εξαρτώνται τα φορολογικά έσοδα, τα πλεονάσματα, η αποκλιμάκωση του χρέους και τελικά ο δημοσιονομικός χώρος που θα διαθέτει η κυβέρνηση όσο η χώρα πλησιάζει προς τις επόμενες εκλογές.

Η απότομη υποχώρηση των ευρωπαϊκών πόρων

Οι συνολικές μεταβιβάσεις από την ΕΕ μειώνονται από 4,8% του ΑΕΠ το 2026 σε 2,4% το 2027. Με βάση την ονομαστική μεγέθυνση της οικονομίας που προβλέπει το ίδιο το σχέδιο, η μεταβολή αντιστοιχεί σε υποχώρηση από περίπου 12,6 δισ. σε 6,6 δισ. ευρώ.Δεν πρόκειται αποκλειστικά για πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης, η ολοκλήρωση του RRF όμως εξηγεί μεγάλο μέρος της απότομης πτώσης.

Το αποτέλεσμα περνά απευθείας στις δημόσιες επενδύσεις της Γενικής Κυβέρνησης, οι οποίες περιορίζονται από 6,4% σε 4,8% του ΑΕΠ, δηλαδή από περίπου 16,8 δισ. σε 13,2 δισ. ευρώ. Οι κεφαλαιακές μεταβιβάσεις μειώνονται παράλληλα από 1,9% σε 1,1%, χάνοντας σχεδόν 2 δισ. ευρώ.

Το εθνικά χρηματοδοτούμενο σκέλος των δημόσιων επενδύσεων παραμένει ουσιαστικά σταθερό, από 2,9% του ΑΕΠ το 2026 σε 2,8% το 2027. Σε απόλυτα ποσά κινείται κοντά στα 7,7 δισ. ευρώ, καθώς η ονομαστική οικονομία μεγαλώνει.
Η σκυτάλη περνά, επομένως, στον ιδιωτικό τομέα, ανάγκη που δεν είναι μόνο κυβερνητική επιθυμία, αλλά αναγκαία προϋπόθεση για να επιβεβαιωθεί ολόκληρο το μακροοικονομικό σενάριο.

Η μεγάλη απόσταση των προβλέψεων

Η κυβέρνηση εκτιμά ότι, παρά την υποχώρηση των ευρωπαϊκών μεταβιβάσεων και των δημόσιων επενδύσεων, οι συνολικές επενδύσεις θα επιταχυνθούν από 7,7% το 2026 σε 7,9% το 2027. Αναμένει έτσι ότι το επενδυτικό ποσοστό θα αυξηθεί από 17,8% σε 18,6% του ΑΕΠ σε τρέχουσες τιμές, συνεχίζοντας να κλείνει το μεγάλο κενό από την Ευρωζώνη.

Η αισιοδοξία αυτή δεν συμμερίζεται στον ίδιο βαθμό κανένας από τους βασικούς οργανισμούς. Η Κομισιόν προβλέπει αύξηση των επενδύσεων μόλις κατά 1,3% και ο ΟΟΣΑ κατά 3,2%. Ακόμη και αν οι συγκεκριμένες προβλέψεις έχουν συνταχθεί νωρίτερα και δεν ενσωματώνουν πλήρως την ισχυρή επίδοση του πρώτου εξαμήνου του 2026, η απόσταση από το κυβερνητικό 7,9% είναι πολύ μεγάλη για να αγνοηθεί.
Ανάλογη είναι η εικόνα στην ανάπτυξη, καθώς απέναντι στο 2,3% του υπουργείου Οικονομικών, το Δημοσιονομικό Συμβούλιο τοποθετεί τον ρυθμό κοντά στο 2%, η Τράπεζα της Ελλάδος στο 1,9%, το ΔΝΤ στο 1,8% και η Κομισιόν στο 1,6%.
Οι επενδύσεις αναμένεται να προσθέσουν περίπου 1,5 ποσοστιαία μονάδα στην ανάπτυξη του 2027. Εάν αυξηθούν με ρυθμό κοντά στο 3% και όχι στο 7,9%, η απώλεια θα μεταφερθεί στην απασχόληση, στα εισοδήματα, στα φορολογικά έσοδα και στον ίδιο τον δημοσιονομικό σχεδιασμό.

Η κληρονομιά των 36 δισ. ευρώ

Το υπουργείο στηρίζει το αισιόδοξο σενάριο στην επενδυτική κληρονομιά του Ταμείου. Μέχρι τα τέλη Αυγούστου είχαν υπογραφεί 870 δανειακές συμβάσεις για 765 επιχειρήσεις, οι οποίες συνδέονται με επενδυτικά σχέδια 29,27 δισ. ευρώ. Από αυτά, 13,19 δισ. προέρχονται από το RRF, 9,44 δισ. από τις τράπεζες και 6,64 δισ. από ίδια κεφάλαια των επενδυτών.

Σύμφωνα με το σχέδιο, τα 15,2 δισ. ευρώ που έχουν διοχετευθεί μέσω των χρηματοδοτικών εργαλείων έχουν κινητοποιήσει συνολικές ιδιωτικές επενδύσεις περίπου 36 δισ. ευρώ. Επιπλέον, 1,5 δισ. ευρώ κατευθύνονται μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας σε νέα προγράμματα δανείων και εγγυήσεων για μικρομεσαίες επιχειρήσεις, με στόχο, μαζί με τις τράπεζες, να δημιουργηθεί χρηματοδότηση 5 δισ. ευρώ.

Το κυβερνητικό επιχείρημα είναι ότι οι επενδύσεις αυτές δεν σταματούν επειδή ολοκληρώνεται η περίοδος των ευρωπαϊκών πληρωμών. Τα ήδη εγκεκριμένα επιχειρηματικά σχέδια, τα δάνεια και οι συμβάσεις θα συνεχίσουν να τροφοδοτούν την οικονομία, ενώ το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, τα Ταμεία Συνοχής, το Ταμείο Εκσυγχρονισμού και το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο θα λειτουργήσουν ως διάδοχα εργαλεία.

Τα 11,33 δισ. στην τελευταία ευθεία

Πριν αρχίσει η μετάβαση, πρέπει να ολοκληρωθεί η εκταμίευση του Ταμείου. Η Ελλάδα έχει λάβει 24,6 δισ. ευρώ από τους συνολικούς πόρους των 35,9 δισ., ποσοστό 68%. Υπό αξιολόγηση βρίσκονται αιτήματα συνολικού ύψους 11,33 δισ. ευρώ, τα οποία πρακτικά καλύπτουν το υπόλοιπο πρόγραμμα.
Τα 4,55 δισ. αφορούν το όγδοο αίτημα επιχορηγήσεων και το έβδομο δανείων, ενώ τα τελικά αιτήματα της 29ης Σεπτεμβρίου αντιστοιχούν σε άλλα 6,78 δισ. ευρώ. Η Κομισιόν αναμένεται να ολοκληρώσει την αξιολόγησή τους έως τις 20 Νοεμβρίου.

Η αριθμητική απορρόφηση, όμως, δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση παραγωγικής επιτυχίας. Η πραγματική δοκιμασία θα είναι πόσο γρήγορα τα κεφάλαια θα μετατραπούν σε ολοκληρωμένα έργα, νέο εξοπλισμό, παραγωγικότητα και εξαγωγές.

Η παγίδα των εισαγωγών

Ακόμη και εάν επιβεβαιωθεί η επενδυτική πρόβλεψη, ένα μέρος της ώθησης θα φύγει στο εξωτερικό. Οι εισαγωγές προβλέπεται να αυξηθούν κατά 4% το 2027, ταχύτερα από τις εξαγωγές κατά 3,1%, επειδή πολλές επενδύσεις απαιτούν εισαγόμενο μηχανολογικό εξοπλισμό, τεχνολογία και ενέργεια.

Η τελική εγχώρια ζήτηση προσθέτει 2,8 ποσοστιαίες μονάδες στην ανάπτυξη, όμως το εξωτερικό ισοζύγιο αφαιρεί 0,6 μονάδες. Η οικονομία επενδύει περισσότερο, αλλά συνεχίζει να εισάγει περισσότερα από όσα μπορεί να εξαγάγει, διατηρώντας ανοιχτή τη μεγάλη διαρθρωτική πληγή του εξωτερικού ελλείμματος.

Πάνω σε αυτή την εύθραυστη ισορροπία έρχονται να προστεθούν το ακριβότερο χρήμα, η ενεργειακή αβεβαιότητα και ο κίνδυνος επιβράδυνσης των μεταρρυθμίσεων όσο πλησιάζει η εκλογική περίοδος.