Σιτηρά: Οι τιμές παραγωγού σε Ρωσία – Ουκρανία καταρρέουν καθώς «κλείνει» η Μαύρη Θάλασσα

Ανατροπές στο εμπόριο σιτηρών τόσο στη Ρωσία, τον μεγαλύτερο εξαγωγέα σιταριού στον κόσμο, όσο και στην Ουκρανία, επίσης σημαντικό προμηθευτή έχει επιφέρει η κλιμάκωση της μάχης για τον έλεγχο της Μαύρης Θάλασσας, παρά τις σχετικά καλές σοδειές και στις δύο χώρες. Το αυξημένο κόστος εξαγωγών μέσω ασφαλών διαδρομών ως εναλλακτικών στη Μαύρη Θάλασσα μετακυλίεται στις πλάτες των παραγωγών, οι οποίοι δεν γνωρίζουν αν θα είναι σε θέση να καλλιεργήσουν την επόμενη σπορά.

Από την άλλη άκρη της χώρας οι εξαγωγές σιτηρών της Ρωσίας

Η Ρωσία αναγκάζεται να ξανασχεδιάσει τον χάρτη με τα λιμάνια από τα οποία ξεκινούν τα φορτηγά πλοία της, προκειμένου να αποφύγει επιθέσεις από ουκρανικά drones. Ετσι, για πρώτη φορά δοκιμάζει την εξαγωγή σιτηρών μέσω του αρκτικού λιμανιού του Μούρμανσκ, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τις αγροτικές περιοχές όπου παράγονται.

Σύμφωνα με τους FT, ένα φορτηγό πλοίο χύδην φορτίου στο Μούρμανσκ άρχισε την Τετάρτη να φορτώνει 29.500 τόνους σιταριού, με προορισμό αγοραστές στη Βόρεια Αφρική, σύμφωνα με το κανάλι Telegram του λιμανιού. Για τον σκοπό αυτό, προσαρμόστηκαν εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούνται κανονικά για τη διαχείριση και φόρτωση λιπασμάτων.

Η αναστάτωση έχει αυξήσει το κόστος για τους αγοραστές του εξωτερικού, την ίδια στιγμή που οι τιμές που εισπράττουν οι Ρώσοι και οι Ουκρανοί αγρότες έχουν καταρρεύσει.

Η Ουκρανία αντιμετωπίζει επανειλημμένες διακοπές στις εξαγωγές σιτηρών της από το 2022, όταν ξεκίνησε ο πόλεμος και η Ρωσία προχώρησε στον αποκλεισμό των λιμανιών της στη Μαύρη Θάλασσα. Φέτος το καλοκαίρι το Κίεβο ενέτεινε τις επιθέσεις με drones εναντίον ρωσικών λιμανιών και εμπορικών πλοίων για αυτό και τώρα το ρωσικό εμπόριο σιτηρών άρχισε να αντιμετωπίζει τόσο σοβαρές διαταραχές.

Η δοκιμαστική αποστολή μέσω της Αρκτικής είναι η πρώτη του είδους της, αλλά η Μόσχα πραγματοποιεί ήδη εξαγωγές μέσω λιμανιών της Βαλτικής.

«Κάποιος πρέπει να πληρώσει» το αυξημένο κόστος μεταφοράς

«Το βασικό πρόβλημα δεν είναι απλώς το κατά πόσο μπορούμε να ανακατευθύνουμε έναν συγκεκριμένο όγκο φορτίων», δήλωσε ο Αρκάντι Ζλοτσέφσκι, πρόεδρος της Ρωσικής Ένωσης Σιτηρών. «Είναι ότι τα logistics θα κοστίζουν σημαντικά περισσότερο σε σχέση με τις αποστολές μέσω της λεκάνης της Αζοφικής και της Μαύρης Θάλασσας, και κάποιος θα πρέπει να πληρώσει αυτή τη διαφορά».

Οι ρωσικές εξαγωγές σιταριού κατά την περίοδο Ιουλίου-Σεπτεμβρίου ήταν μειωμένες κατά 38% σε σύγκριση με πέρυσι, σύμφωνα με τη ρωσική σιδηροδρομική εταιρεία εμπορευματικών μεταφορών Rusagrotrans, παρά την καλύτερη φετινή συγκομιδή, καθώς οι ναύλοι σε ορισμένες διαδρομές της Μαύρης Θάλασσας έχουν υπερδιπλασιαστεί από τα μέσα Ιουλίου, σύμφωνα με την Fastmarkets.

Εναλλακτικές διαδρομές

Οι εξαγωγείς έχουν καταφύγει σε ολοένα και πιο ευρηματικές λύσεις: Ορισμένα πλοία ταξιδεύουν προς το εσωτερικό της χώρας, ξεκινώντας από τη Θάλασσα του Αζόφ, διασχίζοντας τον ποταμό Ντον και στη συνέχεια τη διώρυγα Βόλγα-Ντον, με κατεύθυνση την Κασπία Θάλασσα και αγοραστές στο Ιράν.

Άλλοι χρησιμοποιούν εμπορευματοκιβώτια για να μεταφέρουν σιτηρά από σιδηροδρομικά βαγόνια σε πλοία, σε τερματικούς σταθμούς που δεν διαθέτουν συμβατικές εγκαταστάσεις φόρτωσης χύδην φορτίων.

Ωστόσο, οι εναλλακτικές αυτές λύσεις δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τα νότια λιμάνια.

Ο πρόεδρος της ρωσικής Ενωσης Σιτηρών υπολογίζει ότι οι τερματικοί σταθμοί της Βαλτικής θα μπορούσαν να καλύψουν έως το τέλος του έτους το πολύ το 50% των όγκων που χάθηκαν από τη Μαύρη Θάλασσα και την Αζοφική Θάλασσα.

Η βιαστική μεταφορά των εξαγωγών προς τον βορρά έχει προκαλέσει υπερφόρτωση του σιδηροδρομικού δικτύου, με τα βαγόνια να συσσωρεύονται στους τερματικούς σταθμούς, όπως ανέφερε.

Η Ουκρανία αντιμετωπίζει παρόμοιους περιορισμούς εξαιτίας των ρωσικών επιθέσεων.

Οι εναλλακτικές διαδρομές της, μεταξύ των οποίων οι μεταφορές μέσω του Δούναβη, καθώς και οδικώς ή σιδηροδρομικώς μέσω γειτονικών χωρών της ΕΕ, μπορούν να εξυπηρετήσουν μόλις το 50% περίπου των κανονικών εξαγωγικών όγκων αγροτικών προϊόντων, σύμφωνα με τον υπουργό Γεωργίας, Ταράς Βισότσκι.

Οι αγρότες πληρώνουν το τίμημα

Οι τιμές του ουκρανικού καλαμποκιού που παραμένει στις αποθήκες της ενδοχώρας έχουν υποχωρήσει σχεδόν κατά 20% μέσα σε τρεις εβδομάδες, καθώς φτάνει στην αγορά η φετινή σοδειά.

Ο Βισότσκι δήλωσε ότι οι εναλλακτικές διαδρομές προσθέτουν τουλάχιστον 50 δολάρια ανά τόνο στο κόστος μεταφοράς, εξανεμίζοντας τα κέρδη ορισμένων παραγωγών.

«Αναγκάζονται να το πουλήσουν με ζημία, αλλά πρέπει να συνεχίσουν να λειτουργούν», ανέφερε.

Τα προβλήματα στις μεταφορές πλήττουν τους αγρότες και στις δύο χώρες.

Στη Ρωσία, οι παραγωγοί του νότου, οι οποίοι παραδοσιακά εξασφάλιζαν υψηλότερες τιμές λόγω της εγγύτητάς τους στα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας, εισπράττουν πλέον χαμηλότερες τιμές από τους παραγωγούς της κεντρικής Ρωσίας και της περιοχής του Βόλγα, οι οποίοι έχουν καλύτερη πρόσβαση σε λειτουργικούς εξαγωγικούς τερματικούς σταθμούς.

«Οι εγχώριες τιμές κατέρρευσαν απότομα τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο», δήλωσε ο Αντρέι Σίζοφ, διευθύνων σύμβουλος της αγροτικής συμβουλευτικής εταιρείας SovEcon. Αν και οι τιμές έχουν ανακάμψει κάπως, εξακολουθούν να βρίσκονται «δεκάδες ποσοστιαίες μονάδες κάτω από το κόστος παραγωγής».

Πολλοί αγρότες δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να διατηρήσουν αποθηκευμένες τις σοδειές τους μέχρι να βελτιωθούν οι τιμές: «Πουλάς τα σιτηρά σου επειδή δεν έχεις άλλη επιλογή. Χρειάζεσαι μετρητά για να χρηματοδοτήσεις τη χειμερινή σπορά, να αποπληρώσεις δάνεια, να πληρώσεις τους εργαζομένους σου και ούτω καθεξής», είπε χαρακτηριστικά ο Σίζοφ, δίνοντςα το πλαίσιο των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι αγρότες.

Περιορισμένες οι προσπάθειες αποκατάστασης της ναυσιπλοΐας

Οι προσπάθειες για την αποκατάσταση της ομαλής ναυσιπλοΐας έχουν σημειώσει μόνο μικρή πρόοδο.

Η Τουρκία, η οποία είχε συμβάλει στη διαμεσολάβηση για την αρχική συμφωνία εξαγωγής σιτηρών μέσω της Μαύρης Θάλασσας το 2022, πρότεινε τη δημιουργία ξεχωριστών ασφαλών θαλάσσιων διαδρόμων για τα ρωσικά και τα ουκρανικά πλοία.

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν απέρριψε την πρόταση, χαρακτηρίζοντάς την «παράλογη».

Οι διεθνείς τιμές του σιταριού έφτασαν σε υψηλό τριετίας στα τέλη Αυγούστου. Έκτοτε έχουν υποχωρήσει, καθώς οι επενδυτές και οι έμποροι εκτίμησαν ότι οι αγοραστές θα μπορούσαν να βρουν εναλλακτικές πηγές προμήθειας, ενδεχομένως από άλλες εξαγωγικές χώρες. Αυτό όμως δεν αλλάζει το υψηλό κόστος των θαλάσσιωνβ μεταφορών.

Ο Ζλοτσέφσκι δήλωσε ότι το πρόσθετο κόστος θα επιβαρύνει τελικά τους αγρότες, παρά τις ορισμένες κυβερνητικές προσπάθειες για την άμβλυνση των επιπτώσεων.

«Οι εξαγωγείς δεν πρόκειται να πληρώσουν αυτό το κόστος από την τσέπη τους», είπε, προσθέτοντας: «Οι αγρότες έχουν πλέον ελάχιστα χρήματα. Ενδέχεται απλώς να μην έχουν τα απαραίτητα κεφάλαια για τη χειμερινή σπορά, η οποία ήδη παρουσιάζει σημαντική καθυστέρηση σε σχέση με πέρυσι. Τελικά, αυτό μπορεί να έχει πολύ αρνητικές συνέπειες και να υπονομεύσει τα θεμέλια της σοδειάς της επόμενης χρονιάς».