ΕΚΤ: Αντιμέτωπη με ενεργειακό πληθωρισμό

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα επιδείνωση των πληθωριστικών συνθηκών, σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή οικονομία εμφανίζει περιορισμένη αναπτυξιακή δυναμική και το κόστος χρηματοδότησης αυξάνεται. Η απόφαση της 29ης Οκτωβρίου για διατήρηση των βασικών επιτοκίων αμετάβλητων αντανακλά την ανάγκη αξιολόγησης των επιπτώσεων του ενεργειακού σοκ.

Το πρόβλημα αυτό αποδεικνύεται ισχυρότερο και μεγαλύτερης διάρκειας από τις αρχικές εκτιμήσεις. Ως εκ τούτου, η προοπτική νέας αύξησης επιτοκίων έχει επανέλθει στο προσκήνιο, με τη συνεδρίαση του Δεκεμβρίου να αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη μελλοντική κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής.

Τα δεδομένα έχουν ως εξής: Ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη επιταχύνθηκε στο 3,8% τον Σεπτέμβριο, από 3,2% τον Αύγουστο, καταγράφοντας σημαντική απόκλιση από τον μεσοπρόθεσμο στόχο του 2%. Η ενέργεια αποτελεί τον βασικό παράγοντα αυτής της επιδείνωσης, καθώς οι σχετικές τιμές αυξήθηκαν κατά 18,9% σε ετήσια βάση, έναντι 14,3% τον προηγούμενο μήνα. Οι διεθνείς τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, σε συνδυασμό με την άνοδο των περιθωρίων διύλισης, έχουν οδηγήσει τις τιμές της βενζίνης και του πετρελαίου κίνησης σε νέα υψηλά επίπεδα, επιβαρύνοντας άμεσα νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Εξάλλου, οι γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και η συνεχιζόμενη πολεμική σύγκρουση στην Ουκρανία έχουν ενισχύσει την αβεβαιότητα γύρω από την επάρκεια του ενεργειακού εφοδιασμού. Η πιθανότητα παρατεταμένων διαταραχών στις ροές ενέργειας διατηρεί ανοδικούς κινδύνους για τις τιμές, ιδιαίτερα ενόψει του χειμώνα. Η αγορά φυσικού αερίου παραμένει ευάλωτη σε ενδεχόμενη επιδείνωση των συνθηκών προσφοράς, ενώ ένας συνδυασμός χαμηλών αποθεμάτων και αυξημένης ζήτησης λόγω ψυχρότερων καιρικών συνθηκών θα μπορούσε να προκαλέσει πρόσθετες ανατιμήσεις.

Η διάρκεια του ενεργειακού σοκ αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη διαμόρφωση του γενικού επιπέδου τιμών. Η αύξηση του κόστους καυσίμων και ηλεκτρικής ενέργειας επηρεάζει τις μεταφορές, τη βιομηχανική παραγωγή, την αγροτική δραστηριότητα και το λειτουργικό κόστος των υπηρεσιών. Η σταδιακή μετακύλιση αυτών των επιβαρύνσεων στις τελικές τιμές μπορεί να διατηρήσει τον πληθωρισμό σε υψηλά επίπεδα ακόμη και μετά τη σταθεροποίηση των διεθνών ενεργειακών αγορών.

Προς το παρόν, οι ενδείξεις γενικευμένης επιτάχυνσης των εγχώριων πληθωριστικών πιέσεων παραμένουν περιορισμένες. Ο πληθωρισμός εξαιρουμένης της ενέργειας αυξήθηκε στο 2,3% τον Σεπτέμβριο, από 2,1% τον Αύγουστο, ενώ ο πληθωρισμός των υπηρεσιών διαμορφώθηκε στο 3,2%. Παράλληλα, ο ρυθμός αύξησης των αμοιβών ανά εργαζόμενο υποχώρησε στο 3,3% το δεύτερο τρίμηνο, από 3,6% το πρώτο τρίμηνο. Η σταδιακή βελτίωση της παραγωγικότητας συμβάλλει στον περιορισμό του μοναδιαίου κόστους εργασίας, μειώνοντας τις πιθανότητες άμεσης δημιουργίας ενός νέου κύκλου μισθολογικών και τιμολογιακών αυξήσεων.

Οι προβλέψεις για τις συλλογικά συμφωνημένες αμοιβές υποδεικνύουν αυξήσεις μεταξύ 2,5% και 2,8% κατά τους τελευταίους μήνες του 2026 και μέσο ρυθμό 2,6% στο πρώτο εννεάμηνο του 2027. Η εξέλιξη αυτή αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την αξιολόγηση των δευτερογενών επιδράσεων του πληθωρισμού. Εάν οι υψηλότερες ενεργειακές τιμές οδηγήσουν σε ευρύτερες μισθολογικές διεκδικήσεις, οι επιχειρήσεις ενδέχεται να προχωρήσουν σε πρόσθετες ανατιμήσεις, ενισχύοντας την επιμονή του πληθωρισμού. Οι μακροπρόθεσμες πληθωριστικές προσδοκίες παραμένουν πάντως κοντά στο 2%, υποδηλώνοντας ότι η αξιοπιστία της νομισματικής πολιτικής εξακολουθεί να λειτουργεί σταθεροποιητικά.

Στο πεδίο της οικονομικής δραστηριότητας, η Ευρωζώνη συνέχισε να αναπτύσσεται κατά το τρίτο τρίμηνο, παρά τις δυσμενείς εξωτερικές συνθήκες. Η ανάκαμψη των υπηρεσιών, οι επενδύσεις που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη και η ενίσχυση των δημόσιων δαπανών για υποδομές και άμυνα αποτελούν βασικούς παράγοντες στήριξης. Η μεταποίηση, οι ψηφιακές υπηρεσίες και ορισμένοι εξαγωγικοί κλάδοι επωφελούνται από τις επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες, ενώ η ανεργία παρέμεινε στο 6,4% τον Αύγουστο.

Ωστόσο, η αύξηση των τιμών ενέργειας περιορίζει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και επιδεινώνει την καταναλωτική εμπιστοσύνη. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν αυξημένο κόστος λειτουργίας και χρηματοδότησης, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε αναβολή επενδύσεων και περιορισμό της παραγωγικής δραστηριότητας. Οι συνθήκες αυτές ενισχύουν τον κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού, με την οικονομία να διατηρεί χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης ενώ ο πληθωρισμός παραμένει υψηλός.

Σημαντική μεταβολή έχει καταγραφεί και στις αγορές ομολόγων. Οι μέσες αποδόσεις των δεκαετών κρατικών τίτλων της Ευρωζώνης έχουν αυξηθεί κατά περίπου 35 μονάδες βάσης σε σχέση με τις παραδοχές των οικονομικών προβλέψεων του Σεπτεμβρίου. Η άνοδος αυτή αντανακλά την αναπροσαρμογή των πληθωριστικών προσδοκιών, τις εκτιμήσεις για την πορεία των επιτοκίων και τις αυξημένες ανάγκες χρηματοδότησης σε διεθνές επίπεδο. Επιπλέον, οι μεγάλες εκδόσεις εταιρικού χρέους για τη χρηματοδότηση επενδύσεων σε τεχνητή νοημοσύνη ενισχύουν την προσφορά μακροπρόθεσμων τίτλων στις διεθνείς αγορές.

Η άνοδος των μακροπρόθεσμων επιτοκίων έχει ήδη αυστηροποιήσει τις χρηματοπιστωτικές συνθήκες. Το κόστος χρηματοδότησης των επιχειρήσεων μέσω έκδοσης χρέους αυξήθηκε στο 4,1% τον Αύγουστο, έναντι 4% τον Ιούλιο, ενώ τα επιτόκια τραπεζικών δανείων διαμορφώθηκαν στο 3,8%. Ο ετήσιος ρυθμός αύξησης των τραπεζικών χορηγήσεων προς επιχειρήσεις επιβραδύνθηκε στο 4,2%, από 4,4% τον Ιούλιο. Παράλληλα, τα πιστοδοτικά κριτήρια των τραπεζών έγιναν αυστηρότερα κατά το τρίτο τρίμηνο, με τη ζήτηση επιχειρηματικών δανείων να περιορίζεται παρά τις αυξημένες ανάγκες κεφαλαίου κίνησης.

Η εξέλιξη αυτή επηρεάζει άμεσα τις αποφάσεις νομισματικής πολιτικής, καθώς η αύξηση των αποδόσεων των ομολόγων περιορίζει ήδη τη ζήτηση και τις επενδύσεις. Μια πρόσθετη αύξηση των βασικών επιτοκίων θα ενίσχυε περαιτέρω αυτές τις πιέσεις, σε μια συγκυρία όπου η οικονομική ανάπτυξη παραμένει ευάλωτη στις ενεργειακές και γεωπολιτικές εξελίξεις.

Για τις υπερχρεωμένες ευρωπαϊκές οικονομίες, οι υψηλότερες αποδόσεις δημιουργούν πρόσθετες δημοσιονομικές προκλήσεις. Η Γαλλία βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος, καθώς οι ανησυχίες για τη δημοσιονομική της πορεία έχουν οδηγήσει σε διεύρυνση των περιθωρίων απόδοσης των κρατικών της ομολόγων. Η αύξηση του κόστους εξυπηρέτησης του χρέους περιορίζει τα περιθώρια άσκησης δημοσιονομικής πολιτικής, ενώ η διατήρηση αυξημένων επιτοκίων για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα δυσχεραίνει τις προσπάθειες σταθεροποίησης των δημόσιων οικονομικών.

Η ΕΚΤ παρακολουθεί την εξέλιξη των αποδόσεων και των διαφορών επιτοκίων μεταξύ των κρατών-μελών, καθώς μια ενδεχόμενη έντονη και αδικαιολόγητη αναταραχή θα μπορούσε να επηρεάσει τη μετάδοση της νομισματικής πολιτικής. Η συνέχιση της ποσοτικής σύσφιγξης, μέσω της μη επανεπένδυσης κεφαλαίων από ομόλογα που λήγουν, αποτελεί επιπλέον παράγοντα που επηρεάζει τη λειτουργία της αγοράς κρατικού χρέους.

Το ενδιαφέρον μεταφέρεται πλέον στη συνεδρίαση του Δεκεμβρίου, όταν θα είναι διαθέσιμες οι νέες μακροοικονομικές προβλέψεις της ΕΚΤ, δύο ακόμη ανακοινώσεις για τον πληθωρισμό, στοιχεία για την ανάπτυξη και την απασχόληση του τρίτου τριμήνου, καθώς και επικαιροποιημένα δεδομένα για τους μισθούς και την πιστωτική δραστηριότητα. Τα στοιχεία αυτά θα επιτρέψουν μια πληρέστερη αξιολόγηση της έκτασης του ενεργειακού σοκ και της επίδρασής του στον υποκείμενο πληθωρισμό.

Η πιθανότητα νέας αύξησης επιτοκίων παραμένει ισχυρή εφόσον επιβεβαιωθεί η επιμονή των πληθωριστικών πιέσεων. Αντίστοιχα, η περαιτέρω επιδείνωση των χρηματοπιστωτικών συνθηκών και η εξασθένηση της οικονομικής δραστηριότητας θα μπορούσαν να περιορίσουν την ανάγκη πρόσθετης παρέμβασης. Η ΕΚΤ διατηρεί προς το παρόν στάση αναμονής, με τις επόμενες αποφάσεις να εξαρτώνται από την εξέλιξη των ενεργειακών τιμών, των μισθών και του κόστους χρηματοδότησης.

Για τις ευρωπαϊκές αγορές, η αυξημένη αβεβαιότητα ως προς την πορεία των επιτοκίων αναμένεται να διατηρήσει την ευαισθησία των αποτιμήσεων στις οικονομικές ανακοινώσεις και στις μεταβολές των αποδόσεων των ομολόγων. Οι επιχειρήσεις με υψηλό δανεισμό και σημαντική ενεργειακή έκθεση αντιμετωπίζουν μεγαλύτερους κινδύνους για την κερδοφορία τους, ενώ η εξέλιξη της εγχώριας ζήτησης θα αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα για τις προοπτικές των περισσότερων ευρωπαϊκών κλάδων.

Ο Συμεών Μαυρουδής είναι Διαχειριστής Α/Κ και ιδιωτικών χαρτοφυλακίων στη Fast Finance ΑΕΠΕΥ