Την επαναφορά των πωλήσεων ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη μέσω των αγωγών που διέρχονται από την Ουκρανία προωθεί η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, στο πλαίσιο διαπραγματεύσεων για μια ενεργειακή εκεχειρία ενόψει του χειμώνα.
Η πρόταση, η οποία συζητήθηκε από τους Αμερικανούς απεσταλμένους Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ κατά τις επισκέψεις τους στη Μόσχα και το Κίεβο τον Σεπτέμβριο, προβλέπει τη διάθεση ρωσικού αερίου μέσω αμερικανικού ενδιάμεσου, ώστε να παρακαμφθούν οι ευρωπαϊκές κυρώσεις. Παράλληλα, θα μπορούσε να δημιουργήσει σημαντικές επενδυτικές ευκαιρίες για αμερικανικά κεφάλαια, αναφέρει η Wall Street Journal.
Η Ουάσιγκτον εκτιμά ότι η επιστροφή της Ρωσίας στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας θα αποτελούσε ισχυρό κίνητρο για τον Βλαντίμιρ Πούτιν, προκειμένου να αποδεχθεί μια συμφωνία. Το σχέδιο προβλέπει επίσης τη διοχέτευση των εσόδων από τις πωλήσεις σε λογαριασμό μεσεγγύησης σε τρίτη χώρα, ώστε να περιοριστεί η δυνατότητα του Κρεμλίνου να χρησιμοποιήσει τα χρήματα για τη χρηματοδότηση του πολέμου. Ταυτόχρονα, η επανέναρξη της διέλευσης αερίου θα προσέφερε στο Κίεβο έσοδα από τα τέλη διαμετακόμισης.
Η πρόταση αποκτά νέα σημασία καθώς οι ενεργειακές υποδομές έχουν εξελιχθεί σε βασικό πεδίο αντιπαράθεσης. Η Ουκρανία είχε αναστείλει για σχεδόν δύο εβδομάδες τις επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια, έπειτα από πιέσεις του Τραμπ, ενώ η Ρωσία συνέχιζε να πλήττει τις ουκρανικές ενεργειακές εγκαταστάσεις. Το Κίεβο επανέλαβε τις επιδρομές την Παρασκευή, πραγματοποιώντας τρεις επιθέσεις σε μεγάλα ρωσικά διυλιστήρια μέσα σε τρεις ημέρες. Η εξέλιξη ενίσχυσε την ανάγκη για μια ευρύτερη ενεργειακή συμφωνία, ενόψει των τριμερών ειρηνευτικών συνομιλιών που προγραμματίζονται για τα μέσα Νοεμβρίου στο Αμπου Ντάμπι.
Κόντρα ΗΠΑ – ΕΕ
Ωστόσο, η αμερικανική πρωτοβουλία προσκρούει στην έντονη αντίθεση των Ευρωπαίων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει νομοθεσία για τη σταδιακή κατάργηση όλων των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου έως το τέλος του 2027. Πριν από τον πόλεμο, η Ρωσία κάλυπτε περίπου το 45% της ευρωπαϊκής κατανάλωσης, ενώ σήμερα το ποσοστό έχει περιοριστεί στο 11%. Αντίθετα, το αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο καλύπτει πλέον περίπου το 30%.
Για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, η ενεργειακή εξάρτηση από τη Μόσχα δεν αποτελεί απλώς οικονομικό ζήτημα, αλλά στρατηγική απειλή. Ο επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ, Νταν Γιόργκενσεν, έχει δηλώσει ότι η απαγόρευση εισαγωγών ρωσικού αερίου πρέπει να είναι μόνιμη, ακόμη και στην περίπτωση επίτευξης ειρήνης. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι θεωρούν ότι η επαναφορά των αγορών θα αναιρούσε την πολιτική που ακολούθησε η Ένωση μετά τη ρωσική εισβολή.
Η αμερικανική προσέγγιση συνιστά σημαντική μεταστροφή σε σχέση με την πρώτη θητεία Τραμπ. Τότε, ο Αμερικανός πρόεδρος είχε επικρίνει επανειλημμένα τη Γερμανία για την κατασκευή του Nord Stream 2, προειδοποιώντας ότι θα την καθιστούσε «αιχμάλωτη» της Ρωσίας. Σήμερα, η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει την πιθανή επαναλειτουργία του αγωγού ως μέρος μιας ευρύτερης συμφωνίας για την εξομάλυνση των σχέσεων με τη Μόσχα και την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Ωστόσο, οι δύο αγωγοί Nord Stream υπέστησαν σοβαρές ζημιές από εκρήξεις το 2022 και η αποκατάστασή τους θα απαιτούσε χρόνο και σημαντικές επενδύσεις.
Το ουκρανικό δίκτυο αγωγών
Αντίθετα, το δίκτυο που διέρχεται από την Ουκρανία θα μπορούσε να επαναλειτουργήσει πολύ ταχύτερα. Η ροή ρωσικού αερίου μέσω αυτού διατηρήθηκε σε περιορισμένα επίπεδα μέχρι τον Ιανουάριο του 2025, όταν διακόπηκε οριστικά. Οι αγωγοί συνδέονται με τη Σλοβακία και συνεχίζουν προς την Αυστρία και τη Γερμανία.
Οι πιέσεις στις ενεργειακές αγορές ενδέχεται, πάντως, να μεταβάλουν τις ευρωπαϊκές ισορροπίες. Ο πόλεμος με το Ιράν έχει περιορίσει τις εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου από το Κατάρ, ενώ έχει προκαλέσει νέα άνοδο των διεθνών τιμών. Σύμφωνα με την ΕΕ, η Ευρώπη έχει επιβαρυνθεί με επιπλέον ενεργειακό κόστος 100 δισ. ευρώ. Παράλληλα, οι αποθήκες φυσικού αερίου είναι γεμάτες περίπου κατά 75%, επίπεδο χαμηλότερο από τον μέσο όρο της τελευταίας εννεαετίας για την είσοδο στον χειμώνα.
Η Ουάσιγκτον ποντάρει ότι η ανάγκη για χαμηλότερες τιμές θα κάμψει τις ευρωπαϊκές αντιστάσεις. Ιδιαίτερα ευάλωτη σε αυτή την πίεση εμφανίζεται η Γερμανία, όπου η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) έχει αναδείξει την επιστροφή του φθηνού ρωσικού αερίου σε βασικό προεκλογικό αίτημα ενόψει των εκλογών του 2028.
Καθοριστικός παράγοντας θα είναι και η στάση της Ουκρανίας. Εάν το Κίεβο αποδεχθεί την επανέναρξη των ροών ως μέρος μιας εκεχειρίας που θα προστατεύει τις ενεργειακές υποδομές και θα αποτρέπει εκτεταμένες διακοπές ηλεκτροδότησης, η ευρωπαϊκή αντίσταση θα μπορούσε να αποδυναμωθεί. Η χώρα αντιμετωπίζει ήδη σοβαρές ελλείψεις στην αεράμυνα, καθώς οι ΗΠΑ περιορίζουν τις παραδόσεις αναχαιτιστικών Patriot λόγω της παγκόσμιας έλλειψης. Έτσι, το σχέδιο για το φυσικό αέριο συνδέεται πλέον όχι μόνο με την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, αλλά και με την ανθρωπιστική και στρατιωτική αντοχή της Ουκρανίας.
