Κυκλική Οικονομία: Η Ελλάδα χάνει πολύτιμους πόρους

Η κυκλική οικονομία εξελίσσεται σε κρίσιμο παράγοντα ανταγωνιστικότητας και μείωσης κόστους για τις επιχειρήσεις πέρα και πάνω από τα περιβαλλοντικά οφέλη της. Σε μια περίοδο διαρκώς αυξανόμενους κόστους πρώτων υλών, γεωπολιτικής αβεβαιότητας και πιέσεων στις εφοδιαστικές αλυσίδες, η δυνατότητα μιας επιχείρησης να αξιοποιεί αποτελεσματικότερα τους πόρους της αποκτά άμεση οικονομική προτεραιότητα.

Ωστόσο, τα στοιχεία αποκαλύπτουν πόσο μεγάλη είναι ακόμη η απόσταση μεταξύ φιλοδοξιών και πραγματικότητας.

Σύμφωνα με το Circularity Gap Report 2025 της Circle Economy, σε συνεργασία με την Deloitte, μόλις το 6,9% των υλικών που εισέρχονται στην παγκόσμια οικονομία προέρχεται από δευτερογενείς πηγές. Παρά τη μεγαλύτερη αξιοποίηση ανακυκλωμένων υλικών σε απόλυτες ποσότητες, η συνολική κατανάλωση πρώτων υλών αυξάνεται ταχύτερα.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με τη Eurostat, το ποσοστό κυκλικής χρήσης υλικών έφτασε το 12,2% το 2024. Η Ολλανδία βρίσκεται στην κορυφή με 32,7%, ενώ η Ελλάδα περιορίζεται μόλις στο 5,2%, καταγράφοντας επίδοση σημαντικά χαμηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Αυτή η υστέρηση δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντικό πρόβλημα. Αναδεικνύει σημαντικά περιθώρια για παραγωγική αναβάθμιση, περιορισμό της σπατάλης πόρων και ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων.

Η Αυξανόμενη Ανάγκη για Μέτρηση της Κυκλικής Οικονομίας και οι αυξανόμενες Ευρωπαικές Νομοθεσίες

Η αξία της κυκλικής οικονομίας δεν έχει μεγάλη σχέση μόνο με την ανακύκλωση. Περιλαμβάνει τον καλύτερο σχεδιασμό προϊόντων, την αύξηση της διάρκειας ζωής τους, την επισκευή και επαναχρησιμοποίηση, την αξιοποίηση υποπροϊόντων και τη μείωση της ανάγκης για νέες πρώτες ύλες.

Για την Ελλάδα, οι δυνατότητες είναι ιδιαίτερα σημαντικές στη μεταποίηση, στη βιομηχανία τροφίμων, στις συσκευασίες, στα δομικά υλικά και στο λιανεμπόριο. Η μείωση των απωλειών παραγωγής, η επαναχρησιμοποίηση υλικών και ο σχεδιασμός περισσότερο ανθεκτικών προϊόντων μπορούν να δημιουργήσουν μετρήσιμη οικονομική αξία.

Παράλληλα, το ευρωπαϊκό κανονιστικό περιβάλλον μεταβάλλεται. Ο Κανονισμός για τον Οικολογικό Σχεδιασμό Βιώσιμων Προϊόντων (ESPR), το Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντος (DPP) και οι νέοι κανόνες για τις συσκευασίες αυξάνουν σταδιακά τις απαιτήσεις για διαφάνεια, ανθεκτικότητα, επισκευασιμότητα και αποδοτική χρήση υλικών.

Ένα σημαντικό εμπόδιο στην υιοθέτηση της κυκλικής οικονομίας είναι η έλλειψη συστηματικής μέτρησης με δείκτες και συγκρίσιμα κριτήριά.

Σε αυτή την ανάγκη απαντά η νέα πρωτοβουλία του Ινστιτούτου Εταιρικής Ευθύνης (CRI), η οποία παρουσιάστηκε στα CRI Awards 2026 και παρουσιάσει για πρώτη φορά στην Ελλάδα μια νέα καινοτόμα προσέγγιση στην αξιολόγηση της κυκλικότητας εταιρειών ή και προϊόντων και υπηρεσιών.

Η πρωτοβουλία αξιοποιεί τη μεθοδολογία CSE Circularity Rating & Assurance, η οποία αναπτύχθηκε με την υποστήριξη καθηγητών, ειδικών στην κυκλική οικονομία από τα Πανεπιστήμια Ευρώπης και Αμερικής και βασίζεται και σε διεθνώς αναγνωρισμένες αρχές και πρότυπα, όπως το ISO 59020:2024, και άλλες αναγνωρισμένες μεθοδολογίες για τη μέτρηση και αξιολόγηση της κυκλικής επίδοσης.

Μέσω δομημένης αξιολόγησης και παροχής τεκμηρίωσης , οι επιχειρήσεις μπορούν να αποκτούν βαθμολογία κυκλικότητας (Circularity Rating) για εταιρείες ή και προϊόντα/υπηρεσίες , μαζί με αναλυτική έκθεση που καταγράφει τις επιδόσεις και τις δυνατότητες βελτίωσης.

Ένα τέτοιο rating μπορεί να βοηθήσει τη διοίκηση, να ιεραρχήσει επενδύσεις, να αξιολογήσει την πρόοδο και να υποστηρίξει με αξιόπιστα στοιχεία την επικοινωνία με πελάτες, προμηθευτές και επενδυτές.

Παράλληλα, ενισχύει τη διαφάνεια και συμβάλλει στον περιορισμό ατεκμηρίωτων περιβαλλοντικών ισχυρισμών δεδομένου ότι κάθε αξιολόγηση πρέπει να συνοδεύεται από σαφή μεθοδολογία, επαρκή τεκμηρίωση και διακριτά όρια ως προς το τι ακριβώς πιστοποιεί ή επαληθεύει

Η νέα πρωτοβουλία του CRI αποτελεί ένα χρήσιμο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση, προσφέροντας στις επιχειρήσεις τη δυνατότητα να περάσουν από τη γενική υιοθέτηση κυκλικών πρακτικών και δράσεων στη συστηματική αξιολόγηση της επίδοσής τους.

Η κυκλική οικονομία μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μοχλό ανταγωνιστικότητας, η αξία της, όμως, θα κριθεί από τις πραγματικές επιδόσεις και όχι από τις εξαγγελίες.

Ο Νίκος Αυλώνας είναι Πρόεδρος Κέντρου Αειφορίας (CSE) www.cse-net.org και Αντιπρόεδρος Ινστιτούτου Εταιρικής Ευθύνης (CRI)