Ευρώπη: Τα εμπορικά όπλα της είναι άχρηστα χωρίς πολιτική βούληση

Οι εμπορικές εντάσεις μεταξύ των τριών μεγάλων οικονομιών φαίνεται να ακολουθούν τον πρώτο νόμο της θερμοδυναμικής, όπου η ψύξη σε ένα μέρος σημαίνει θέρμανση σε ένα άλλο. Η επαναπροσέγγιση μεταξύ του Σι Τζινπίνγκ και του Ντόναλντ Τραμπ μετέφερε την πολιτική ένταση στη σχέση μεταξύ Βρυξελλών και Πεκίνου, όπου το «κινεζικό σοκ 2.0» της εμπορικής και τεχνολογικής κυριαρχίας ανησυχεί τους Ευρωπαίους πολιτικούς, οι οποίοι αγωνιούν για τους εθνικούς τους πρωταθλητές (κορυφαίες εγχώριες επιχειρήσεις) και τις θέσεις εργασίας στην πατρίδα τους.

Οι πολιτικοί ξεσπούν, οι δικηγόροι τρίβουν τα χέρια τους και οι τεχνοκράτες αναζητούν νέους τρόπους ρύθμισης της αγοράς. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει νέα μέσα κατά του αθέμιτου κινεζικού ανταγωνισμού. Το πιο πρόσφατο είναι η Πράξη για τον Βιομηχανικό Επιταχυντή (Industrial Accelerator Act – IAA), η οποία, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνει σχέδια για αυστηρά κεντρικά εργαλεία ρύθμισης των εισερχόμενων επενδύσεων, καθώς και μια πρόταση που θα υποχρεώνει τους Ευρωπαίους κατασκευαστές χημικών και βιομηχανικών μηχανημάτων να διαφοροποιήσουν τις πηγές εφοδιασμού τους μακριά από την Κίνα. Η Επιτροπή πρόκειται να συγκαλέσει μια μεγάλη συνάντηση για την Κίνα στα τέλη Μαΐου.

Αν πιστεύετε ότι αυτό σάς ακούγεται οικείο, έχετε δίκιο. Η ΕΕ ανησυχεί για την Κίνα στο πλαίσιο του εμπορίου, των επενδύσεων, των δημόσιων συμβάσεων και του εξαναγκασμού εδώ και αρκετά χρόνια, και εξοπλίζει σταθερά το πολιτικό της οπλοστάσιο με μια σειρά από όπλα που ακούγονται όλο και πιο εντυπωσιακά.

Όποια κι αν είναι η σκοπιμότητα των παρεμβάσεων στην εμπορική και βιομηχανική πολιτική —και το να τίθενται αυτές στο πλαίσιο των εμπορικών ελλειμμάτων είναι σίγουρα λάθος— το ζήτημα δεν είναι το διαμέτρημα των πυρομαχικών, αλλά η αποφασιστικότητα εκείνων που τα κρατούν. Ο κύριος περιορισμός στην ισχύ πυρός της ΕΕ είναι η επιφυλακτικότητα των κρατών μελών, τα οποία υπονομεύουν τα μαχητικά ένστικτα της Επιτροπής, του εκτελεστικού βραχίονα της ΕΕ, με μόνο τη Γαλλία να τάσσεται τακτικά στο πλευρό της Κομισιόν.

Μέχρι να διορθωθεί αυτό, η ΕΕ απλώς θα προσθέτει νέα όπλα στο ήδη σημαντικό απόθεμα αχρησιμοποίητων ή αναποτελεσματικών όπλων στο σκονισμένο εμπορικό της οπλοστάσιο. Πριν από περισσότερα από έξι χρόνια, η Επιτροπή επεξεργάστηκε έναν τρόπο χρήσης δασμών αντιντάμπινγκ και κατά των επιδοτήσεων έναντι κινεζικών εταιρειών που εξάγουν στην ΕΕ από τρίτες χώρες· αυτός ο τρόπος έχει χρησιμοποιηθεί μόνο σε μικρό αριθμό περιπτώσεων. Το 2023, μετά από χρόνια σχεδιασμού, παρουσίασε το μέσο κατά του εξαναγκασμού, δίνοντας στην ΕΕ μεγάλο περιθώριο να προβαίνει σε αντίποινα κατά κυβερνήσεων που προσπαθούν να την εκφοβίσουν. Τα κράτη μέλη επέμειναν να διατηρήσουν σημαντικό έλεγχο όσον αφορά την αξιοποίησή του, και έτσι παραμένει αχρησιμοποίητο.

Το 2024, αφού ξεκίνησε έρευνα με δική της πρωτοβουλία, η Επιτροπή θέσπισε μια σειρά δασμών κατά των επιδοτήσεων, με σκοπό να επιβραδύνει τις εισαγωγές κινεζικών ηλεκτρικών οχημάτων και να δώσει στις ευρωπαϊκές εταιρείες χρόνο να ανασυνταχθούν και να καλύψουν το χαμένο έδαφος. Η διαδικασία διαμόρφωσής τους ήταν βασανιστικά αργή, με τη Γερμανία ιδιαίτερα να ανησυχεί για το ενδεχόμενο αντιποίνων του Πεκίνου κατά των πωλήσεων γερμανικών αυτοκινήτων στην Κίνα, και τελικά οι δασμοί αυτοί είχαν μικρή επίδραση στην αυξανόμενη κυριαρχία της Κίνας στην ευρωπαϊκή και την παγκόσμια αγορά.

Ένα από τα πρόσφατα εργαλεία με λίγο μεγαλύτερη ισχύ είναι ο Κανονισμός για τις Ξένες Επιδοτήσεις (FSR), ο οποίος τέθηκε σε ισχύ το 2023 και σχεδιάστηκε για να εξασφαλίσει ίρους όρους ανταγωνισμού έναντι των κρατικά υποστηριζόμενων κινεζικών εταιρειών που διεκδικούν συμβάσεις ή παράγουν και πωλούν εντός της ΕΕ. Είναι αξιοσημείωτο ότι παρέχει πολλές ερευνητικές και αποφασιστικές εξουσίες στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, και συγκεκριμένα στις γενικές διευθύνσεις εσωτερικής αγοράς και ανταγωνισμού, οι οποίες είναι συνηθισμένες να διαθέτουν αυτόνομες εξουσίες.

Ξεκινώντας έρευνες για τις δραστηριότητές τους, ο FSR κατάφερε να αναγκάσει ορισμένες κινεζικές εταιρείες να αποσυρθούν από διαγωνισμούς δημοσίων συμβάσεων. Ωστόσο, όταν η ΕΕ προσπαθεί να χρησιμοποιήσει τις εξουσίες της εσωτερικής αγοράς για να ερευνήσει υποτιθέμενα επιδοτούμενες κινεζικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην ενιαία αγορά, γίνεται σαφές το πόσο σθεναρά είναι διατεθειμένο το Πεκίνο να προβάλει αντίσταση. Την περασμένη εβδομάδα, σε μια έρευνα που χρονολογείται από το 2024 σχετικά με την κινεζική εταιρεία σαρωτών φορτίου Nuctech, το Πεκίνο επικαλέστηκε νέους νόμους για την ασφάλεια της εφοδιαστικής αλυσίδας προκειμένου να απαγορεύσει στις κινεζικές εταιρείες να συμμορφωθούν με τα αιτήματα παροχής πληροφοριών, υποστηρίζοντας ότι η εξωεδαφική εμβέλεια των Βρυξελλών είναι παράνομη.

Το πώς μπορεί να απαντήσει η ΕΕ σε αυτού του είδους την επιθετικότητα είναι πολύ πιο σημαντικό από τον τεχνοκρατικό σχεδιασμό των κανόνων κατά των επιδοτήσεων. Μέχρι στιγμής, έχει φανεί κατώτερη των περιστάσεων. Το Πεκίνο είναι εδώ και καιρό ικανό στο να χειραγωγεί τα κράτη μέλη ώστε να υπονομεύουν τη μαχητικότητα της Επιτροπής, χρησιμοποιώντας ένα μείγμα «καρότου και μαστιγίου».

Ο πραγματικά μεγάλος στόχος του FSR είναι οι κινεζικές επενδύσεις στα ηλεκτρικά οχήματα (EV) και ιδιαίτερα η BYD, το εργοστάσιο της οποίας στην Ουγγαρία βρίσκεται υπό εξέταση. Όμως, τα κινεζικά εργοστάσια ηλεκτρικών οχημάτων πολλαπλασιάζονται σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η Ισπανία, της οποίας ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ είναι φιλικά προσκείμενος προς την Κίνα, διαθέτει ήδη ένα εργοστάσιο που διαχειρίζεται η Chery και ενδέχεται να είναι η επόμενη στη σειρά για ένα εργοστάσιο της BYD. Ο FSR υποτίθεται ότι είναι αυτόνομος, αλλά θα δυσκολευτεί να λειτουργήσει εάν το Πεκίνο εμποδίζει τις κινεζικές εταιρείες να συνεργαστούν και οι κυβερνήσεις της ΕΕ δεν μπορούν ή δεν θέλουν να πείσουν την κινεζική κυβέρνηση να υποχωρήσει.

Η διαδικασία δημιουργίας νέων κανονισμών της ΕΕ κινείται αργά και δημόσια, γεγονός που την εκθέτει σε συνεχή πυρά αντιπερισπασμού από το Πεκίνο. Μία από τις επόμενες μεγάλες μάχες είναι η IAA (Πράξη για τις Ξένες Επενδύσεις) και η προτεινόμενη συγκέντρωση εξουσιών για τη ρύθμιση των άμεσων ξένων επενδύσεων, οι οποίες παραδοσιακά αποτελούν προνόμιο των κρατών μελών. Για να συμβεί αυτό, πρέπει να πειστεί ιδιαίτερα η Γερμανία να σπάσει την παράδοση, θεωρώντας ότι τα προβλήματα της δικής της αυτοκινητοβιομηχανίας καθιστούν το ρίσκο αξίζει τον κόπο.

Η Επιτροπή κάνει ό,τι μπορεί για να ακολουθήσει μια παρεμβατική στρατηγική έναντι της Κίνας όσον αφορά το εμπόριο, τις δημόσιες συμβάσεις και τις επενδύσεις. Η πρόεδρός της, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει αποστηθίσει τη γεωπολιτική ρητορική και οι γραφειοκράτες της εργάζονται επιμελώς. Όμως, μέχρι οι κυβερνήσεις της ΕΕ να πειστούν συλλογικά ότι αυτή είναι η σωστή προσέγγιση και να είναι προετοιμασμένες να αντιμετωπίσουν οποιαδήποτε αντίποινα προέλθουν από το Πεκίνο, τα όπλα αυτά θα συνεχίσουν να συσσωρεύονται αχρησιμοποίητα.