Μήπως δεν θέλουμε;

«Παρακαλώ με ή χωρίς απόδειξη;». Όλοι έχουμε βρεθεί σε ένα κατάστημα ή απέναντι σε έναν επαγγελματία που μας έχει θέσει αυτό το ερώτημα, το οποίο σε πολλούς ακούγεται σαν να είναι το πιο φυσιολογικό πράγμα στον κόσμο. Στη συνέχεια ακολουθεί το κλασικό ερώτημα από τη μεριά του πελάτη, «πόσο με απόδειξη, πόσο χωρίς απόδειξη;» και εκεί κάπου η συμφωνία κλείνει με τον έναν να θεωρεί ότι γλίτωσε φόρο, και τον άλλο ότι πέτυχε καλύτερη τιμή. Ο λογαριασμός, όμως, παραμένει ανοιχτός και αργά ή γρήγορα καταλήγει στις τσέπες όλων μας.

Την ίδια στιγμή, δικαίως ζητάμε καλύτερους μισθούς, αξιοπρεπείς συντάξεις, λιγότερους φόρους και στήριξη απέναντι στην ακρίβεια. Θέλουμε καλύτερα νοσοκομεία, σύγχρονα σχολεία, εξειδικευμένο προσωπικό, βοήθεια για το ενοίκιο, τα καύσιμα, τα παιδιά μας. Όταν, όμως, δεχόμαστε να πληρώσουμε χωρίς απόδειξη, υπονομεύουμε όσα ζητάμε. Τα χρήματα που λείπουν από τα δημόσια ταμεία δεν πρόκειται να τα βάλει κάποιος τρίτος αλλά εμείς.

Τα εργαλεία για να ζητάμε αποδείξεις και να έχουμε χειροπιαστό όφελος υπάρχουν. Το νομοσχέδιο που περιλαμβάνει τα μέτρα της ΔΕΘ προβλέπει, για παράδειγμα, παράταση και για το 2027 του κινήτρου για ηλεκτρονικές πληρωμές σε συγκεκριμένες υπηρεσίες. Από τον υδραυλικό και τον ηλεκτρολόγο μέχρι το κομμωτήριο και το γυμναστήριο, το 30% των επιλέξιμων δαπανών αφαιρείται από το φορολογητέο εισόδημα, με ανώτατη ετήσια αφαίρεση 5.000 ευρώ. Το τελικό φορολογικό όφελος εξαρτάται από τον συντελεστή με τον οποίο επιβαρύνεται ο καθένας.

Στην περίπτωση των ανακαινίσεων, το κίνητρο είναι ακόμη ισχυρότερο. Οι επιλέξιμες δαπάνες αναβάθμισης κτιρίων μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να οδηγήσουν σε μείωση φόρου έως 16.000 ευρώ σε βάθος πενταετίας. Υπάρχει όμως μία βασική προϋπόθεση και αυτή δεν είναι άλλη από το να έχουμε πληρώσει με ηλεκτρονικά μέσα και φυσικά να έχουν εκδοθεί οι νόμιμες αποδείξεις. Γι΄ αυτό πριν συμφωνήσουμε «χωρίς απόδειξη», αξίζει να υπολογίσουμε τι χάνουμε.

Εδώ, όμως, βρίσκεται το παράδοξο. Από τη μία να παζαρεύουμε μια έκπτωση για μη έκδοση απόδειξης και από την άλλη να μην εξετάζουμε ή να μην γνωρίζουμε αν δικαιούμαστε φορολογικό όφελος μεγαλύτερο από την «έκπτωση» που μας προσφέρεται.

Το κράτος οφείλει να «διαφημίζει» τα κίνητρα που ισχύουν και τα «όπλα» που έχουν οι πολίτες, περιορίζοντας ταυτόχρονα τη γραφειοκρατία κατά την εφαρμογή τους. Όταν, όμως, μπορούμε να κερδίσουμε ζητώντας απόδειξη και επιλέγουμε τη «μαύρη» συναλλαγή, τίθεται ένα καίριο ερώτημα: μήπως δεν θέλουμε;

Μήπως πρέπει να συζητήσουμε σοβαρά και την υποχρεωτική πληρωμή με κάρτα ή άλλο ηλεκτρονικό μέσο ακόμη και στις συναλλαγές μικρής αξίας; Το μεγάλο φαγοπότι της φοροδιαφυγής τροφοδοτείται και από αμέτρητους μικρούς λογαριασμούς που δεν καταγράφονται. Τα πέντε, τα δέκα και τα είκοσι ευρώ, όταν επαναλαμβάνονται καθημερινά σε χιλιάδες συναλλαγές, παύουν να είναι «ψιλά».

Με χαμηλές προμήθειες και πρόνοια για όσους δυσκολεύονται να χρησιμοποιήσουν ηλεκτρονικά μέσα, μια τέτοια υποχρέωση θα μπορούσε να περιορίσει την απόκρυψη εισπράξεων. Αρκεί η πληρωμή να συνδέεται με την έκδοση και τη διαβίβαση της νόμιμης απόδειξης. Η κάρτα αφήνει τραπεζικό ίχνος και η απόδειξη πρέπει να εκδοθεί και να διαβιβαστεί στα ΜyData της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων, ώστε τα στοιχεία στη συνέχεια να διασταυρώνονται.

Πέρα από τις καθημερινές συναλλαγές, υπάρχουν και οι ερευνώμενες πρακτικές μεγάλης κλίμακας. Οι υποθέσεις που συνδέονται με την Pizza Fan και το «Χωριάτικο» δείχνουν τα μεγέθη. Στην πρώτη, η αστυνομική ανακοίνωση εκτιμά ζημιά του Δημοσίου από μη απόδοση φόρων άνω των 35 εκατ. ευρώ. Στη δεύτερη, τα νεότερα δημοσιοποιημένα στοιχεία των αρχών προσδιορίζουν ζημιά περίπου 77 εκατ. ευρώ από μη καταβολή υποχρεώσεων προς τη φορολογική διοίκηση και τον ΕΦΚΑ. Οι ευθύνες θα κριθούν δικαστικά. Τα ποσά που αναφέρουν οι αρχές, όμως, είναι αποκαλυπτικά.

Οι εκτιμώμενες απώλειες αθροίζονται σε πάνω από 112 εκατ. ευρώ, την ώρα που το υπουργείο Οικονομικών είχε προσδιορίσει κόστος 113 εκατ. ευρώ για το Fuel Pass Απριλίου–Μαΐου 2026. Σχεδόν το κόστος ενός ολόκληρου μέτρου στήριξης των νοικοκυριών. Βεβαίως, οι ερευνώμενες απώλειες συσσωρεύτηκαν σε περισσότερα χρόνια και η είσπραξή τους δεν είναι δεδομένη. Η σύγκριση, όμως, δείχνει το μέγεθος των πόρων που διακυβεύονται.

Κάθε πρόσθετο έσοδο δεν γίνεται αυτομάτως αύξηση σύνταξης ή μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης στα καύσιμα. Χρειάζονται πολιτικές αποφάσεις και σταθεροί πόροι για μόνιμες παρεμβάσεις. Όσο, όμως, χάνονται έσοδα από τη φοροδιαφυγή, τόσο στενεύουν τα περιθώρια για φορολογικές ελαφρύνσεις και κοινωνικές παροχές. Την περίοδο των μνημονίων μάθαμε καλά τι σημαίνει να έρχεται ο λογαριασμός. Και πόσο βαρύς μπορεί να είναι, κυρίως για τους συνεπείς.

Τον λογαριασμό πληρώνει και ο επαγγελματίας που εκδίδει αποδείξεις, καταβάλλει εισφορές και δηλώνει κανονικά τους εργαζομένους του. Ανταγωνίζεται κάποιον που εμφανίζεται φθηνότερος επειδή μεταφέρει τις υποχρεώσεις του στους υπόλοιπους. Επειδή κλέβει ανερυθρίαστα το κράτος και εμάς. Κατά συνέπεια, όταν επιβραβεύουμε το «χωρίς απόδειξη», τιμωρούμε τη συνέπεια.

Πάντως, μέσα σε όλα αυτά, είναι θετικό όταν τέτοιες υποθέσεις βγαίνουν στην επιφάνεια. Η αποκάλυψη, η διερεύνηση και η απόδοση ευθυνών μπορούν να περιορίσουν το θράσος όσων θεωρούν ότι θα πλουτίζουν ανενόχλητοι εις βάρος μας. Αρκεί οι υποθέσεις να έχουν συνέχεια και να μη μείνουν για μερικές ημέρες στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων.

Αυτό προϋποθέτει έναν ελεγκτικό μηχανισμό που εντοπίζει εγκαίρως την απάτη και ελέγχει και τα του οίκου του. Οι υποθέσεις επίορκων υπαλλήλων που παραπέμπονται στη Δικαιοσύνη υπενθυμίζουν ότι ο έλεγχος πρέπει να φτάνει παντού. Το πάρτι πρέπει να τελειώσει για όσους φοροδιαφεύγουν και για όσους αποδεδειγμένα τους κάνουν πλάτες.

Την επόμενη φορά που θα ακούσουμε «τόσο με απόδειξη, τόσο χωρίς», ας θυμηθούμε όσα δικαίως απαιτούμε από την πολιτεία. Και ας ζητήσουμε την απόδειξη. Για να μην επιβεβαιώσουμε ότι τελικά μπορούμε, αλλά δεν θέλουμε.